این مسئله با واکنش مراجع تقلید در سراسر منطقه مواجه شد و تقریبا کلیه مراجع تقلید در «نجف اشرف»، «کربلا»، «سامرا» و «کاظمین»، برای جنگ با انگلیس، اعلامیه‌هایی را صادر و مسلمانان را به شرکت در جنگ جهاد تشویق کرده بودند، از جمله آیت الله سید سعید حبوبی و آیت الله سید کاظم یزدی، ضمن دادن فتواهای جهاد برای تشویق مردم و اعزام آنان به جبهه‌های جنگ اقدام‌های مؤثری را انجام دادند، از جمله آیت الله سید سعید حبوبی، شخصا” فرماندهی هجده هزار مسلمان مجاهد را در «شعیبه» به عهده گرفت و پس از فرار ترک‌ها از صحنه نبرد و بازگشت مجاهدین از جبهه، در دوم شعبان سال ۱۳۳۳ هجری قمری در منطقه‌ای نزدیک شهر ناصریه عراق که به دار الجهاد معروف است، درگذشت.
از جمله مهم‌ترین اقدامات در زمینه مقابله با استعماگران انگلیسی را آیت الله العظمی سید کاظم طباطبایی یزدی انجام داد که در آن زمان به عنوان مرجع عام شیعیان جهان شناخته می شد.
آیت الله یزدی پس از اعزام فرزندش حجه الاسلام سید محمد یزدی به منظور تشویق عشایر مسلمان عراق و خوزستان به شرکت در جنگ، در ششم کانون الاول سال ۱۹۱۴ در صحن مطهر امیرالمؤمنین علی علیه السلام، خطبه ای مهم ایراد و در مورد “جهاد” با کفار تأکید کرد و شرکت در جهاد را حتی برای جوان بیمار هم به امری واجب دانستند و نیز اعلام کردند: “بر افراد ثروتمند واجب است که فقرای مسلمان را برای نبرد با انگلیس مجهز نمایند”
گرچه که موضوع مقابله با استعمارگران در ۴ جبهه مختلف انجام شده است اما در گیری اصلی بین نیروهای اسلامی و کفر در دوم مارس ۱۹۱۵م برابر با یازدهم یا دوازدهم اسفند ماه ۱۲۹۳ه. ش، در منطقه تپه های المنیور رخ داد.
با اینکه سر آرنولد ویلسون به عنوان کنسول کهنه کار انگلیس در خرمشهر و اهواز و یا حتی بغداد تلاش کرد با ارسال نامه هایی به سران عشایر آنها را از مقابله با قوای انگلیسی باز دارد ، اما این اقدامات راه بجایی نبرد و عشایر دلاور عرب خوزستان با شهامت هرچه تمام تر در مقابل اسکتبار انگلیسی سینه سپر کردند .
نیروهای این جبهه شامل عشایر عرب خوزستانی که عمده ی آن ها از عشایر بنی طرف ساکن دشت آزادگان و قبیله های ساکن اهواز و عشایر عراقی که به همراه هیات اعزامی مرجعیت نجف آمده بودند، و عمده ی آن ها از بنی لام به فرماندهی غضبان بن ابنیه، و از نیروهای عثمانی دو گردان به فرماندهی توفیق بیک خالدی بودند.
در ابتدای استقرار عشایر در منطقه المنیور که در نزدیکی اهواز و حمیدیه قرار داشت ، در ابتدا ژنرال «روبنصن» فرمانده ارتش بریتانیا تلفاتی سنگین بر بنی طرف وارد کرد، زیرا عشایر عرب خوزستانی، در یک منطقه مسطح موضع گرفته بودند و از اسلحهای چون توپخانه حمایت نمی شدند؛ از این حیث، تعدادی از مردان جنگی قبیله بر اثر انفجار ترکش گلوله های توپ در خون خود غلتیدند و تلفاتی را دادند؛ در همان هنگام سران عشایر قبیله، بویژه «عاصی بن شرهان» و «صدام بن زایر علی» و «عو فی بن مهاوی»، خواستار یورش ناگهانی و حمله به درون مواضع دشمن گردیدند، زیرا مفهوم جنگ از فاصله دور، قتل عام کلیه مجاهدان به وسیله توپخانه قوای بریتانیا بود؛ پس با توجه به شناسایی به دست آمده از مواضع دشمن و هنگامی که هوا تا حدی تاریک بود .
هزاران مرد جنگی و از خود گذشته، از محور “استقرار توپخانه و محور محل استقرار افراد نیروی زمینی بریتانیا، با شعار “یا الهاوی الجنه امشی اویانه”، ای کسی که خواهان بهشت هستی، پس با ما بیا؛ یورشی سهمگین و بزرگ را آغاز نمودند که با اینکه نیروهای دشمن با توپخانه و گلوله های آتش زا بر سر رزمندگان اسلام آتش می ریختند، و عشایر با اسلحه هایی ابتدائی مانند شمشیر، گرز، چنگک(قاله) علیرغم دادن صدها شهید موفق شدند، که ۹ اعراده توپ را به غنیمت بگیرند ویزله کنان «الطوب أخر لو مگواری؟» یعنی: «آیا توپ بهتر است یا چماق من؟ را سر دادند.
این یورش جانانه عشایر عرب با هراس و وحشت انگلیسی ها همراه شد و آنها با همه ی توان از آن محل به سمت داخل اهواز فرار کرده و پناه بردند و به شکست مفتضحانه ی خود اقرار کردند.
عشایر عرب به دلیل اینکه با نحوه کار این توپ های جنگی آشنا نبودند ، عملا از آنها استفاده نکردند و آنها را به عثمانی ها به عنوان هم پیمانان خود تحویل دادند.
ویلسون افسر عالی رتبه بریتانیایی که منطقه را شناسائی کرده و در جنگ حضور داشت، رزم بی امانه شجاعت و چابکی عشایر خوزستان را این چنین توصیف کرده است :
و در این درگیری با اعراب بایستی به اندیشه و تفگر پرداخت؛ و ذهن هم ناچار از این بررسی است که آنان در این قبیل تحرکات قدرت غیر عادی دارند؛ پس هنگامی که بر پشت اسبان خویش قرار می گیرند، آنها را می بینیم که از هر نظر بر سواره های ما پیشی میگیریند؛ همچنان که پیاده های آنان نیز از پیاده های ما جلوتر می افتند، خلاصه با آنان نمی شود برخورد کرد که برنده، آنان خواهند بود!
شهادت تعدادی از عشایر غیور عرب ثبت شده که تعداد آنها به ۵۰۰ نفر می رسد که در همان منطقه غدیر الدعى با لباس ها و کفن هایشان و بدون غسل به خاک سپرده شده بودند که قبرستان آنان به «مقبره الجهاد» مشهور گردید.
شهدای مذکور غیر از ۴۰۰ شهیدی است که در تهاجم انگلیسی ها به سوسنگرد و یا شادگان و زرگان به شهادت رسیده بودند. تعداد همه شهدای عشایر ۱۰۰۰ نفر بود. .کوتاهی نیروهای عثمانی که مجهز به توپخانه بودند، و عدم پشتیبانی از عشایر، در فراوانی تلفات آن ها مؤثر بود.
محمدرضا سلمانی‌عبیات
پژوهشگر تاریخ
منابع :
آیت الله حیدری ، محسن، حماسه جاوید، نشر ستارگان درخشان، اصفهان ، ۱۳۹۳
طرفی، حمید، المنیور و جهاد عشایر ، نشر معارف خوزستان ، ۱۳۷۲
پورکاظم ، کاظم، نقش عشایر عرب در جهاد علیه استعمار ، آمه، ۱۳۷۵
