مرگ معاویه برای بنی امیه به منزله پایان دوران اقتدار محسوب می شد . در عین حال عدم وجود شخصیتی حیله گر و سیاس و بسیار سخت گیر همچون معاویه ، در بین فرزندان او ، باعث شد، تنها گزینه پیش روی استمرار خلافت اموی یزید باشد.

خلاف ۲۰ ساله معاویه گرچه دورانی پر فراز و نشیب بود ، اما با توجه به سیاست بسیار سخت گیرانه و سراسر خدعه معاویه برای امویان دوران طلایی محسوب می شود .

معاویه بر این باور بود که گزینش خلیفه باید در میان بنی‌امیه باقی بماند و بدین منظور یزید را به ولایت‌عهدی برگزید گرچه که۱ زیاد بن ابیه موضع متفاوتی داشت. زیاد باور داشت که یزید آدم سستی است و به شکار بیش از خلافت علاقه دارد و برای خلیفه شدن مناسب نیست و از سوی دیگر گروه مخالف معاویه، همچنان نیرومند بودند.

مرگ معاویه در سال ۶۰ هجری ، دقیقا در زمانی رخ داد که انتقادات به امویان از سوی مخالفان به اوج رسیده بود . یزید با چالش هایی جدی در شهرهای مختلف رو به رو بود در عین حال مروایان مدعیان خلافت بودند و به عنوان رقیبان او همواره در کمین خلافت نشسته بودند.

عاملان ، کارگزاران و مسئولان و روسای یزید در شهرهای مختلف ، عملا علاقه ای به ادامه مسیر با شخصیتی همچون یزید را نداشتند و فعالیت های او را در تراز امویان نمی دانست .

یزید با توصیه مشاوران و هیات انتصابات خود همچون سرجون بن منصور رومی ، در راستای بقاء خود و استقرار شهرها به نفعش به تغییرات گسترده دست زد .

بنابر روایت ، نخستین تغییر از مدینه و مکه آغاز شد ، او ولید بن عتبه بن ابو سفیان فرماندار مدینه را تغییر داد و عمرو بن سعید را به جای او منصوب کرد و مکه را نیز پس از یحیی بن حکیم بن صفوان بن امیه فرماندار مکه به او واگذار کرد.

در کوفه نعمان بن بشیر انصاری را عزل و با مشورت مستقیم سرجون ، عبیدالله بن زیاد را حفظ سمت فرمانداری بصره به فرمانداری کوفه نیز گمارد .

ابن اعثم کوفی می نویسد : چون نامه ها نزد یزید بن معاویه بسیار شدند ، غلام پدرش ـ که نامش سِرجون بود ـ را خواست و به وى گفت: اى سرجون ! در باره کوفه چه نظر دارى؟ مسلم بن عقیل ، وارد کوفه شده و شیعیان با حسین بن على ، بیعت کرده اند . سرجون به یزید گفت: اگر نظر بدهم ، مى پذیرى؟ یزید گفت: بگو تا بشنوم. سرجون گفت: به نظرم نامه اى براى عبید اللّه بن زیاد ـ که امیر بصره است ـ بنویس و کوفه را نیز در قلمرو حکومت او قرار ده تا او وارد کوفه شود و عهده دار حلّ مشکل گردد. یزید گفت: به جانم سوگند که این ، درست است.

الفتوح : ج ۵ ص ۳۶

در خراسان و سیستان سلم بن زیاد بن ابیه ، برادر عبیدالله بن زیاد را حاکم کرد که بخش های زیادی از سرزمین های تازه فتح شده اسلامی را شامل می شد.

اقدامات یزید در عزل و نصب های مسئولان ، نتها یک فرار به جلو برای ایجاد استقرار دلخواه محسوب می شود ، بلکه تلاشی برای بقاء تلقی می گردد ، تلاشی که هیچگاه به نتیجه مطلوب نرسید….

✍️محمد عبیات

پژوهشگر تاریخ اسلام