به گزارش کارشناس فرهنگی روزنامه جهان اخبار،سهراب سپهری به‌عنوان یکی از نوآوران معاصر در عرصه ادبیات، به تفسیر مضامین انسانی و الوهی سعدی پرداخته است. اگرچه برخی منتقدان این دو اندیشه را در تناقض با یکدیگر می‌بینند، اما واقعیت آن است که این دو شاعر بزرگ، اشتراکات عمیق و محوری بسیاری دارند که موجب شکل‌گیری چنین نظریه‌ای شده است.

در دهه‌های اخیر، بحث‌های زیادی در خصوص شباهت‌های مضامین اشعار سهراب و سعدی مطرح شده است. این موضوع به محلی برای مناقشات میان موافقان و مخالفان تبدیل شده است. با این حال، اگر به دقت به اشعار این دو شاعر بنگریم، متوجه می‌شویم که سهراب بیش از آنکه بخواهد خود را در ادامه‌ی اندیشه‌های سعدی قرار دهد، از کلیدواژه‌های ظاهری استفاده کرده که ممکن است باعث شباهت‌های ظاهری در آثار آن‌ها شده باشد.

در بررسی اندیشه‌های سهراب و سعدی، مقولاتی چون ناتورالیسم و عشق به سفر به‌وضوح نمایان است. ناتورالیسم همواره یکی از عناصر اصلی شعر نو بوده و ریشه‌های آن را می‌توان از زمان نیما یوشیج پی گرفت. این عنصر در آثار احمد شاملو نیز که به‌نوعی در پی کاهش تأثیر سعدی بر شعر نوین بودند، قابل شناسایی و تحلیل است.

سهراب، به‌ویژه، مضامین عمیق عرفانی را به طبیعت پیوند می‌زند. در حالی که سعدی تلاش کرد تا با نتایج معنوی سفرهایش، به این اهداف دست یابد، سهراب از طبیعت به‌عنوان وسیله‌ای برای بیان این مفاهیم استفاده می‌کند. او تقابل فردیت و طبیعت را به نسبیت سوژه و ابژه تبدیل می‌کند و در اشعارش، جلوه‌های متفاوتی از طبیعت را توصیف می‌کند. این تعامل، سهراب را به کشف روابط پیچیده‌تری میان جامعه و زندگی شهری وادار می‌سازد.

در اشعار سهراب، می‌توان به وضوح تأثیرات طبیعت را مشاهده کرد؛ به‌طور مثال

پدرم پشت دو بار آمدن چلچله‌ها، پشت دو برف
پدرم پشت دو خوابیدن در مهتابی
پدرم پشت زمان‌ها مرده است
پدرم وقتی مرد، آسمان آبی بود
مادرم بی‌خبر از خواب پرید، خواهرم زیبا شد
پدرم وقتی مرد، پاسبان‌ها همه شاعر بودند
مرد بقال از من پرسید:‌ چند من خربزه می‌خواهی؟
من از او پرسیدم: دل خوش سیری چند؟
پدرم نقاشی می‌کرد
تار هم می‌ساخت، تار هم می‌زد
خط خوبی هم داشت
باغ ما در طرف سایه دانایی بود
باغ ما جای گره خوردن احساس و گیاه
باغ ما نقطه برخورد نگاه و قفس و آیینه بود
باغ ما شاید قوسی از دایره سبز سعادت بود
میوه کال خدا را آن روز می‌جویدم در خواب
آب بی‌فلسفه می‌خوردم
توت بی‌دانش می‌چیدم
تا اناری ترکی برمی‌داشت، دست فواره خواهش می‌شد
تا چلویی می‌خواند، سینه از ذوق شنیدن می‌سوخت
گاه تنهایی صورتش را به پس پنجره می‌چسبانید
شوق می‌آمد دست در گردن حس می‌انداخت
فکر بازی می‌کرد
زندگی چیزی بود مثل یک بارش عید یک چنار پر سار
زندگی در آن وقت، صفی از نور و عروسک بود
یک بغل آزادی بود
زندگی در آن وقت حوض موسیقی بود

این گره‌خوردگی احوالات شاعر با مقولات ناتورالیستی، صراحت بیشتری نیز پیدا می‌کند و در مواقعی که سهراب، قصد محوریت دادن به طبیعت دارد، گل‌درشت می‌شود.

سکوت بند گسسته است

کنار دره، درخت شکوه پیکر بیدی

در آسمان شفق رنگ

عبور ابر سپیدی

نسیم در رگ هر برگ می‌دود خاموش

نشسته در پس هر صخره وحشتی به کمین

یا این شعر

گیاه تلخ افسونی

شوکران بنفش خورشید را

در جام سپید بیابان‌ها لحظه‌لحظه نوشیدم و در آیینه نفس کشنده سراب

تصویر تو را در هر گام زنده‌تر یافتم

و این قطعه

غوک‌ها می‌خوانند

مرغ حق هم گاهی

کوه نزدیک من است، پشت افراها، سنجدها

و بیابان پیداست

سنگ‌ها پیدا نیست، گلچه‌ها پیدا نیست

سایه‌هایی از دور

مثل تنهایی آب

مثل آواز خدا پیداست

این ابیات نشان‌دهنده‌ی گره‌خوردگی احوالات شاعر با مقولات ناتورالیستی است و در مواقعی که سهراب به طبیعت توجه دارد، این تأثیرات به‌روشنی نمایان می‌شود.

سهراب در مسیر عرفان، به‌وضوح از جلوه‌های مختلف طبیعت الهام می‌گیرد و به همین دلیل، شباهت بیشتری به بیدل دارد تا سعدی. این درهم‌تنیدگی عرفان و ناتورالیسم در آثار سهراب، به‌خصوص در مقایسه با سعدی، به‌روشنی مشهود است. در حالی که سعدی بر عشق زمینی تأکید دارد، سهراب بیشتر به مسلک درویشی و انزوا می‌پردازد. در نهایت، جنس عرفان سعدی، که عمیق‌تر و دارای مراتب الهی است، تفاوت‌های قابل‌توجهی با عرفان سهراب دارد.