تحریم یک نوزاد تازه متولدشده توسط بانک مرکزی آمریکا، اگرچه در نگاه اول طنزآمیز یا اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد، اما نمادی گویا از مسیر غیرمنطقی و بی‌اثر تحریم‌های گسترده علیه ایران در پنج دهه گذشته است. این گزاره نه تنها برآمده از ذهنیت یک جامعه تحت فشار، بلکه بازتاب‌دهنده واقعیتی تلخ است: تحریمها از ابزاری برای تغییر رفتار دولت‌ها به سازوکاری تبدیل شده‌اند که بی‌هدف گسترش می‌یابند و به جای تمرکز بر حکومت، به عاملی برای تنگ‌تر کردن حلقه محاصره بر زندگی شهروندان عادی تبدیل می‌شوند.
زمینه تاریخی: از تحریم نهادها تا افراد؛
از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، ایالات متحده به عنوان یکی از اصلی‌ترین چپاولگران بین‌المللی، سیاست تحریم علیه ایران را در پیش گرفت. ابتدا این تحریمها متوجه نهادهای دولتی، شرکتهای نظامی، و بخش انرژی بود، اما به تدریج دامنه آن به بانکها، مؤسسات مالی، شرکتهای خصوصی، و حتی افراد حقیقی گسترش یافت. تا سال ۱۴۰۴، هزاران شخص حقیقی و حقوقی ایرانی در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار دارند؛ اقدامی که ادعا می‌شود با هدف محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران یا حمایت از گروههای مقاومت انجام شده است!
با این حال، گسترش روزافزون تحریمها بدون ارائه تعریفی دقیق از «اهداف مشخص»، به چالشی منطقی تبدیل شده است. وقتی هر فرد، شرکت، یا نهاد مرتبط با دولت یا بخش خصوصی ایران مشمول تحریم می‌شود، عملاً مرز بین دولت و ملت محو می‌گردد. این امر نه تنها اثربخشی تحریمها را زیر سؤال می‌برد، بلکه توجیه اقدام آنها را نیز از بین می‌برد!
تحریم نوزادان: نقطه اوج دوگانگی و تناقض؛
فرضیه تحریم نوزادان تازه متولدشده، اگرچه امروزه به عنوان یک استعاره مطرح می‌شود، اما از دو جهت حائز اهمیت است:
۱. افزایش کمّی تحریمها بدون توجه به کیفیت: وقتی تحریمها به جای هدفگیری حقیقی، به صورت گسترده و غیرمتمایز اعمال می‌شوند، عملاً به ابزاری بی‌خاصیت تبدیل می‌شوند. اگر آمریکا ادامه این روند را بدون بازنگری حفظ کند، دیر یا زود با وضعیتی مواجه خواهد شد که دیگر فرد یا نهاد جدیدی برای تحریم باقی نخواهد ماند. اینجاست که تحریمها به سمت نمادها و حتی موجودیت‌های بی‌اثر مانند نوزادان سوق می‌یابند؛ اقدامی که تنها نمایشی از عجز و ناتوانی در یافتن راه‌حلهای واقع‌گرایانه است.
۲. نادیده گرفتن حقوق بشری: تحریم‌های گسترده بر زندگی روزمره شهروندان عادی تأثیر مستقیم می‌گذارند؛ از محدودیت در دسترسی به دارو تا اختلال در تجارت ضروریات زندگی. تحریم نوزادان به عنوان نمادی از این بی‌تفاوتی، نشان می‌دهد که چگونه سیاستمداران جانی آمریکایی از پذیرش مسئولیت پیامدهای انسانی تحریمها شانه خالی می‌کنند.
آینده تحریمها: تناقض ذاتی استراتژی فشار حداکثری؛
استمرار تحریم‌های احمقانه دو نتیجه متناقض به همراه دارد:
– تقویت گفتمان مقاومت در ایران: دولت‌های ایران همواره از تحریمها به عنوان ابزاری برای نمایش «ظلم‌ستیزی» استفاده کرده‌اند. گسترش تحریمها به اقشار بی‌دفاع، این روایت را تقویت می‌کند و راه را برای همبستگی داخلی در برابر فشار خارجی هموار می‌سازد.
– کاهش نفوذ آمریکا و افول در سطح جهانی: اتحادیه اروپا، چین، روسیه، و حتی متحدان سنتی آمریکا در خاورمیانه، به تدریج از سیاستهای تحریمی یک‌جانبه فاصله می‌گیرند. آمریکا با تحریم‌های جنون‌آمیز، خود را به عنوان دشمن شماره‌یک عدالت معرفی کرده است.
راهکار جایگزین: از فشار کورکورانه تا دیپلماسی واقع‌بینانه؛
اگر هدف واقعی تحریمها تغییر رفتار است، باید به چند اصل پایبند بود:
– نظارت بر تحرکات نظامی: تمرکز بر افراد و نهادهای مرتبط با فعالیت‌های نظامی به جای تنبیه جمعی.
– گفت‌وگوی بدون پیش‌شرط: ایجاد کانال‌های دیپلماتیک برای کاهش سوءتفاهم‌ها و یافتن نقاط مشترک.
– تفکیک دولت و ملت: اجتناب از اقداماتی که شهروندان عادی را قربانی اختلافات سیاسی می‌کند.
نتیجه‌گیری؛
تحریم نوزادان ایرانی هرچند امروزه یک طنز تلخ است، اما هشداری جدی است درباره آینده سیاست خارجی آمریکا. و در صورت ادامه این کار، تحریمها به نوزادان خواهد رسید. تداوم تحریم‌های غیرمنطقی نه تنها به تغییر رفتار ایران منجر نخواهد شد، بلکه آمریکا را در چشم جامعه جهانی بیش از پیش به کشوری مستکبر هویدا می‌کند که حتی حقوق ابتدایی بشری را نیز نادیده می‌گیرد. زمان آن رسیده که واشنگتن به جای گسترش بی‌هدف محاصره اقتصادی، به بازتعریف منطقی و اخلاقی استراتژی خود بپردازد.
صادق سلامت دوم
روزنامه‌نگار
۲۲ فروردین ۱۴۰۴
