خوزستان در چنگال بی‌آبی و ریزگردها:

آسمان خوزستان، روزگاری ستارگانش قصه‌گوی «شبهای کارون» بود و هوایش نفس زندگی. امروز اما، خاکسترِ خشکسالی و ریزگردها بر چهره این استان نشسته است. گردوغباری که نه‌تنها ریه‌های مردم را می‌سوزاند، که هستیِ اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگیِ این خطه را به تعطیلی کشانده است. این بحران، تصادفی نیست؛ حاصل چند دهه بی‌تدبیری، انتقال بی‌رویه آب، و نابودی محیط زیست است. اکنون زمان آن است که با منطقِ آتشین و راهکارهای عاجل، فریادِ خوزستان را به گوشِ مسئولان برسانیم.

فاجعه زیست محیطی: از کارون تا ریزگردها؛

کارون، رودخانه‌ای که روزی نماد حیات خوزستان بود، امروز به جویباری نحیف تبدیل شده است. انتقال حجم عمده آب کارون از سرچشمه‌های آن به دیگر مناطق، آنچنان عظیم است که «برای خشکاندن یک کشور کافیست»، اما گویا تنها هدف، نابودی خوزستان بوده است! این حجم از انتقال آب، تالابها و هورهای منطقه را به کانونهای تولید ریزگرد تبدیل کرده است. هر بادی که می‌وزد، خاطره‌ای از بیابان‌زایی را بر شهرها می‌پاشد و بیماریهای تنفسی و سرطان را به ارمغان می‌آورد. مسئولان به‌جای چاره‌جویی، گویی در پی آنند که خوزستان را به بیابان تبدیل کنند.

عاملانِ مصیبت: از خدا بی‌خبران و مدیریت‌های ناکارآمد؛

گردوغبار خوزستان، تنها محصول طبیعت خشن نیست؛ انتقال بی‌رویه آب، دستکاری‌های انسانی، خشکاندن تالاب‌ها برای اکتشاف نفت، و پروژه‌های انتقال آبِ غیرعلمی، این بحران را تشدید کرده است. مسئولانی که به‌جای حفظ محیط زیست، به دنبال رضایتِ گروه‌های خاص یا منافع کوتاه‌مدت در دیگر استان‌ها هستند، گویی «دشمنان خوزستان» را شاد کرده‌اند. آیا نابودی یک استان، بهای مناسبی برای این بی‌تدبیری‌هاست؟! این سوالی است که وجدان هر ایرانی را بسیار می‌آزارد.

راهکارهای نجات: از بازگشت آب تا فناوریهای نوین؛

۱. بازگرداندن آب کارون: نخستین و موثرترین گام، توقفِ انتقال بی‌رویه آب، برگرداندن آب برده شده و احیای حق‌آبه طبیعی کارون است. کارون تنها یک رودخانه نیست، شریان حیاتی خوزستان است که خشکی آن برابر با مرگِ کشاورزی، صنعت، و سلامت مردم است.

۲. احیای تالاب‌ها و هورها: هر هوری که برای حفاری چاه‌های نفت خشک شده، باید به حالت اول بازگردد. تالاب‌های احیا شده، هم کانون ریزگردها را مهار می‌کنند و هم اکوسیستم را زنده خواهند کرد.

۳. مالچ‌پاشی هوشمند: مالچ‌پاشی (اعم از نفتی یا طبیعی) بر زمینهای خشک‌شده، می‌تواند تا حدی از انتشار گردوغبار جلوگیری کند. اما این روش باید با احیای پوشش گیاهی همراه شود تا پایدار باشد.

۴. جنگل‌کاری و کشاورزی پایدار: کاشت درختان بومی مانند کنار و کهور، نه‌تنها خاک را تثبیت می‌کند، که معیشت مردم را نیز تقویت خواهد کرد. استفاده از روشهای آبیاری نوین (مانند قطره‌ای) برای کشاورزی ضروری است.

۵. انتقال آب از دریا: اگر انتقال آب اجتناب‌ناپذیر است، باید از طریق شیرین‌سازی آب خلیج‌فارس و با کمترین آسیب زیست محیطی انجام شود، نه با غارت کارون و نابودی استان‌های دیگر!

هشدار نهایی: فرصتها در حال پایان است؛

خوزستان دیگر تابِ هیچ آزمون و خطای دیگری را ندارد. هر روز تعلل، به معنای تشدید بیماری‌های لاعلاج، تعطیلی مدارس و ادارات، و فرار سرمایه‌ها از این استان است. مسئولان باید پاسخگوی این پرسش باشند: آیا نابودی خوزستان، بخشی از نقشه‌های بزرگتری است؟! اگر چنین نیست، ثابت کنند.

مردم خوزستان، نه دشمنانی خیالی، که بی‌آبی و ریزگردها را دشمن اصلی خود می‌دانند. آنها خواهانِ اقدام عملی هستند: بازگرداندن آب، احیای تالاب‌ها، و پایان بخشیدن به پروژه‌های مخرب انتقال آب. اگر امروز چاره‌ای اندیشیده نشود، فردا خوزستانی نخواهد بود تا نجات یابد.

سخن پایانی:

نجات خوزستان، تنها با شعار ممکن نیست. این کار نیازمند اراده‌ای ملی، مسئولیت‌پذیری مدیران دولتی، و پایان دادن به چپاول منابع آب است. اگر مسئولان به فکر «جبران» هستند، باید پیش از آنکه خوزستان به تاریخ بپیوندد، دست به کار شوند. مردم این خطه، سزاوار آسمان آبی و کارون پرآب هستند؛ حقی که نمی‌توان به بهانه واهی «منافع ملی» نادیده گرفت.

همه بدانند، اگر خوزستان نابود شود، کل کشور ضرر خواهد کرد.

صادق سلامت دوم

روزنامه‌نگار

۲۶ فروردین ۱۴۰۴