به قلم :عبد الحسین کلانتری پور تحلیل گر مسائل سیاسی اجتماعی فرهنگی

خوارج گروهی بودند که ابتدا در دوران خلافت امام علی (ع) شکل گرفتند. آن‌ها در ابتدا طرفدار عدالت بودند، اما به‌دلیل تفسیرهای سطحی از دین و برخوردهای تندروانه، در نهایت به دشمنی با اهل بیت (ع) پرداختند. برخی ویژگی‌های اصلی خوارج عبارت بودند از:
– برداشت سطحی از دین: آن‌ها به ظواهر دین توجه داشتند، اما از فهم عمیق معانی آن ناتوان بودند.
– خشونت و افراط‌گرایی: هر کس با عقاید آن‌ها مخالفت می‌کرد، تکفیر می‌شد و مورد حمله قرار می‌گرفت.
– دشمنی با امام علی (ع): آن‌ها ابتدا از یاران امام بودند اما پس از واقعه حکمیت، علیه ایشان قیام کردند.

خوارج در نهایت در جنگ نهروان شکست خوردند و بسیاری از آن‌ها کشته شدند، اما تفکرات آن‌ها همچنان در تاریخ باقی ماند.

توابین: تلاش برای جبران اشتباه
پس از واقعه عاشورا، گروهی از مردم کوفه که امام حسین (ع) را یاری نکرده بودند، از عملکرد خود پشیمان شدند و تصمیم گرفتند که با قیام علیه ظلم، جبران کنند. این گروه به “توابین” معروف شدند.
اهداف قیام توابین:
– طلب بخشش از خداوند: آن‌ها معتقد بودند که تنها راه پاک شدن از گناه عدم یاری امام حسین (ع)، قیام علیه ظلم است.
– انتقام از قاتلان امام حسین (ع): آن‌ها قصد داشتند یزیدیان و عاملان واقعه عاشورا را مجازات کنند.
– احیای ارزش‌های دینی: این قیام، تلاشی برای بازگرداندن ارزش‌های اسلامی بود که توسط حکومت ظلم مورد تحریف قرار گرفته بود.

با وجود انگیزه‌های بزرگ، قیام توابین به دلیل ضعف نظامی و عدم انسجام داخلی، شکست خورد و بسیاری از آن‌ها کشته شدند.

قیام مختار ثقفی: انتقام از قاتلان عاشورا
مختار ثقفی یکی از شخصیت‌های مهم تاریخ اسلام است که پس از واقعه عاشورا، قیام کرد و بسیاری از عاملان شهادت امام حسین (ع) را به مجازات رساند. برخی اقدامات مهم مختار عبارت بودند از:
– قصاص قاتلان امام حسین (ع): او توانست بسیاری از جنایتکارانی که در حادثه کربلا نقش داشتند، از جمله شمر، عبیدالله بن زیاد و عمر بن سعد را به سزای اعمالشان برساند.
– تثبیت قدرت در کوفه: مختار توانست حکومت را در کوفه به دست بگیرد و طرفداران اهل بیت (ع) را گرد هم آورد.
– حمایت از امام سجاد (ع): او با ارسال نامه به امام سجاد (ع)، اعلام حمایت کرد و از ایشان برای قیام کسب رضایت نمود.

قبر مختار ثقفی سال‌ها مخفی بود، اما بعدها مکان آن مشخص شد و امروزه زیارتگاه بسیاری از علاقه‌مندان به تاریخ اسلام است.

تاریخ اسلام مملو از درس‌هایی است که می‌توان از آن‌ها برای زندگی امروز بهره برد. خوارج نمونه‌ای از گروه‌هایی هستند که به دلیل تفسیر نادرست از دین، به مسیر انحراف کشیده شدند. توابین نشان دادند که بازگشت به مسیر حق، هرچند دیر، ارزشمند است. و قیام مختار ثقفی، نمونه‌ای از قیام عدالت‌خواهانه در تاریخ اسلام است.
درسی که می‌توان از این وقایع گرفت این است که در هر زمان، باید از ظلم دوری کرد و از حق و عدالت دفاع نمود.