درایران و کشورهای حاشیه ی خلیج فارس دربرخی فصول ازسال گردوخاک به یک چالش جدی تبدیل شده است.
این گزارش شامل تحلیل علل، پیامدها، نظرات کارشناسان محیط زیست و راهکارهای پیشنهادی است.
تلاش شده است تا مطالب به زبانی ساده و جذاب ارائه شود تا برای مخاطبان گسترده قابل درک باشد:
وضعیت بحرانی فعلی:
گردوخاک، تعطیلی ها و ناکارآمدی مدیریتی
طی سالهای اخیر، پدیده ی ریزگردها به ویژه در استانهای غربی و جنوبی ایران
(خوزستان، ایلام، کرمانشاه و…) به یک بحران دائمی تبدیل شده است.
این ریزگردها نه تنها مدارس و ادارات را به تعطیلی می کشاند،بلکه سلامت میلیونها نفر را تهدید می کند.
مسئولان استانی و کشوری عمدتاً به جای بر طرف کردن ریشه ای مشکل، به اقدامات مقطعی مانند تعطیلی موقت بسنده می کنند.
از سوی دیگر، کشورهای حاشیه ی خلیج فارس (عربستان، عراق، کویت و…) که خود منشأ بخشی از ریزگردها هستند، همکاری مؤثری برای مالچ پاشی، کاشت درختان یا احیای رودخانه ها انجام نمی دهند.
این در حالی است که کمبود بارش باران و خشکسالی، بحران را تشدید کرده است.
علل اصلی بحران:
چرا مسئولان ناتوان مانده اند؟
تخریب محیط زیست در سطح منطقه ای:
نابودی جنگل ها و تالاب ها در ایران و عراق (مثل هورالعظیم) به دلیل سدسازی های غیراصولی، کشاورزی بی رویه و استخراج نفت.
فرسایش خاک در عربستان و کویت به دلیل چرای بی رویه ی دام و توسعه ی شهری غیرسازگار با محیط زیست.
ضعف همکاری بین المللی:
اختلافات سیاسی بین ایران و کشورهای عربی مانع از شکل گیری پیمان های مشترک برای مقابله با ریزگردها شده است.
پروژه هایی مثل «کمربند سبز
آفریقا-آسیا» (با مشارکت ۲۰ کشور) در منطقه ی خلیج فارس اجرایی نشده است.
نبود برنامه ی بلندمدت:
بودجه ی محیط زیست در ایران کمتر از ۰.۵٪ بودجه ی کل کشور است! (بر اساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس)
تمرکز بر راهکارهای کوتاه مدت مانند مالچ پاشی شیمیایی (که خود برای محیط زیست مضر است) به جای کاشت درختان بومی مقاوم به خشکی.
نظرات کارشناسان: هشدارها و پیشنهادها
دکتر پرویز کردوانی (پدر علم کویرشناسی ایران):
«مالچ پاشی تنها یک مُسکِن موقتی است. باید رودخانه های مرزی مثل کارون را احیا کنیم و از کشاورزی پرآب بر در مناطق خشک جلوگیری کنیم.»
سازمان جهانی هواشناسی (WMO):
«ایران و عراق تا سال ۲۰۳۰ جزو ۱۰ کشور نخست جهان در مواجهه با توفان های گردوخاک خواهند بود اگر همکاری منطقه ای صورت نگیرد.»
یک مقام سابق سازمان محیط زیست ایران :
«سیاستمداران ترجیح می دهند به جای هزینه کرد برای محیط زیست، پول را در پروژه های نمایشی مثل المپیک یا برج سازی خرج کنند!»
تجربه ی جهانی:
چه درسهایی می توان گرفت؟
چین: با پروژه ی «دیوار سبز چین» بیش از ۵۰۰ میلیارد درخت کاشت تا پیشروی بیابانها را مهار کند.
امارات:با فناوری بارورسازی ابرها و ایجاد جنگلهای مصنوعی، گردوخاک را ۴۰٪ کاهش داده است.
مصر: احیای دریاچه ی ناصر با انتقال آب از رود نیل، الگویی برای احیای هورالعظیم است.
راهکارهای پیشنهادی به مسئولان و مردم
فوری:
ایجاد «ستاد ملی مقابله با ریزگردها» با اختیارات قانونی و بودجه ی ویژه.
فشار دیپلماتیک به سازمان ملل برای الزام کشورهای عربی به همکاری.
بلندمدت:
کاشت گیاهان بومی مثل گز و قیچ در مناطق بیابانی.
آموزش جوامع محلی برای مشارکت در پروژه های احیای محیط زیست.
مردمی:
تشکیل کمپین های رسانه ای برای افشای بی تحرکی مسئولان (مثال: هشتگ گردوخاک ما را می کشد).
حمایت از سازمانهای مردم نهاد محیط زیستی.
آیا نجات ممکن است؟
این بحران تنها با خواست سیاسی قوی و همبستگی منطقه ای برطرف خواهد شد.
اگر امروز اقدام نکنیم، فردا نه تنها مدارس، که کل شهرها تعطیل خواهند شد!
گزارش از :
عبدالحمید گل افشان
