خوزستان، تیر خلاص با ممنوعیت برنج: پس از خشکسالی، گرد و خاک و بی‌برقی!
خوزستان، این نگین جنوب ایران، سال‌هاست که با معضلات گوناگونی دست و پنجه نرم می‌کند. خشکسالی بی‌امان، نفس زمین‌هایش را بریده و گرد و خاک، آسمانش را تیره کرده است. قطعی‌های مکرر برق، رمق زندگی را از مردمانش گرفته و حالا، با ممنوعیت کشت برنج، به نظر می‌رسد که تیر خلاصی بر پیکره کشاورزی و اقتصاد این استان شلیک شده است.
تصمیم اخیر مبنی بر ممنوعیت کشت برنج، در حالی اتخاذ می‌شود که این استان، نه تنها قطب تولید این محصول استراتژیک بوده، بلکه معیشت هزاران خانوار به آن وابسته است. کشاورزانی که نسل اندر نسل، شالیزارهای خوزستان را آباد کرده‌اند، اکنون با آینده‌ای مبهم و تاریک روبرو هستند. این اقدام، پس از سال‌ها تحمل خشکسالی‌های پی‌درپی که حاصل سوءمدیریت منابع آبی و عدم رهاسازی حقابه قانونی بوده، و در کنار گرد و خاکی که ریه‌های مردم را آزرده و بی‌برقی‌های کلافه‌کننده‌ای که زندگی روزمره را مختل کرده، به مثابه نمکی بر زخم‌های عمیق این استان است.
پرسش اینجاست که چرا در مواجهه با بحران کم‌آبی، آسان‌ترین راه، ممنوعیت کشت یک محصول اساسی انتخاب شده است؟ آیا راهکارهای دیگری همچون اصلاح الگوی کشت، ترویج روش‌های نوین آبیاری، مدیریت جامع منابع آب و از همه مهم‌تر، رهاسازی حقابه قانونی کشاورزی و محیط زیست، مورد بررسی جدی قرار نگرفته است؟ آیا در اتخاذ این تصمیم، ابعاد گسترده اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آن به دقت مورد ارزیابی قرار گرفته است؟ آیا صدای کشاورزان و کارشناسان دلسوز شنیده شده است؟
آیا قرار است نیاز کشور به برنج و سایر محصولات کشاورزی از مناطق دیگر با منابع آبی محدودتر تأمین گردد؟ یا راهکار، واردات با صرف ارزهای گرانبهاست؟ کشاورزان خوزستانی با تکیه بر سرمایه و زمین خود، زیرساخت تولید این محصولات اساسی، به ویژه برنج را فراهم آورده‌اند. آیا این ظرفیت عظیم به سادگی قابل چشم‌پوشی است؟ آیا این تصمیم با شعار سال و رهنمودهای رهبری همخوانی دارد؟
این تصمیم ، نه تنها موجی از ناامیدی را در دل کشاورزان این خطه به همراه آورده، بلکه با شعار سال جاری، “جهش تولید با مشارکت مردم” و رهنمودهای رهبری همخوانی ندارد و در تعارض آشکار است.
رهبر معظم انقلاب اسلامی، بارها بر نقش محوری بخش کشاورزی در استقلال غذایی و پویایی اقتصاد ملی تأکید ورزیده‌اند و کشاورزان را به عنوان بازوان توانمند دولت و شرکای اصلی در مسیر پیشرفت معرفی نموده‌اند. حال، چگونه می‌توان ممنوعیت کشت یک محصول اساسی و اشتغال‌زا در استانی با ظرفیت و تجربه دیرینه در این عرصه را با این رهنمودهای راهگشا همسو دانست؟ این قانون، نه تنها گرهی از مشکلات استان نمی‌گشاید، بلکه با افزایش بیکاری و رکود اقتصادی، بستر نارضایتی و مهاجرت سرمایه‌های انسانی مولد را فراهم می‌سازد.
استدلال محوری برای ممنوعیت کشت برنج، ضرورت حفظ منابع آبی استان عنوان شده است. اما آیا انگشت اتهام تنها به سوی کشاورزان و کشت برنج نشانه رود؟ کارشناسان محیط زیست و کشاورزی بارها اذعان داشته‌اند که سوءمدیریت ساختاری منابع آب در طول دهه‌های گذشته، ریشه اصلی بحران خشکسالی در خوزستان است. سدسازی‌های غیراصولی، پروژه‌های انتقال آب بین حوزه‌ای بدون توجه به نیازهای اکولوژیک منطقه، و عدم تخصیص بهینه منابع آبی، اکوسیستم شکننده خوزستان را به آستانه نابودی کشانده و کاهش شدید منابع آبی را رقم زده است. عدم رهاسازی به موقع و کافی حقابه زیست‌محیطی رودخانه‌ها و تالاب‌های حیاتی استان، خود عاملی تشدیدکننده در بروز خشکسالی و پدیده گرد و غبار بوده است.
تصمیم ممنوعیت کشت برنج، زنجیره‌ای از پیامدهای ناگوار اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را به دنبال خواهد داشت:
افزایش فقر و بیکاری: هزاران کشاورز و شاغلان مرتبط با این صنعت، منبع امرار معاش خود را از دست داده و به خیل بیکاران می‌پیوندند.
مهاجرت اجباری از روستاها: بیکاری و تنگدستی، روستاییان را وادار به ترک زمین‌های خود و مهاجرت به شهرها نموده و معضل حاشیه‌نشینی را تعمیق می‌بخشد.
تخریب محیط زیست: خشک شدن اراضی کشاورزی، زمینه را برای افزایش کانون‌های گرد و غبار و تشدید آلودگی هوا فراهم می‌سازد.
افزایش وابستگی اقتصادی: تامین نیاز داخلی از طریق واردات، وابستگی کشور به ارزهای خارجی را افزایش داده و مغایر با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است.
خوزستان، سال‌هاست که تاوان بی‌تدبیری‌ها را پس می‌دهد. نفتش چرخ اقتصادکل کشور را می چرخاند، آبش را منتقل کردید تا کام دیگران سیراب شود، آلودگی صنایعش آسمانش را تیره و نفس را در سینه‌اش حبس کرد،سهم اشتغال غیربومی شده،و برق تولیدی‌اش هم سهمی در روشنایی خانه‌های خودش نداشت. و حالا، با ممنوعیت کشت برنج، آخرین امیدهای کشاورزانش نیز در حال پژمردن است.دیگر بس است! با معیشت این مردم بازی نکنید! کشاورزی، شاهرگ حیاتی اقتصاد این استان است و قطع آن، به معنای نابودی زندگی هزاران خانواده است. بگذارید کشاورزان خوزستانی، با تکیه بر دانش و تجربه خود، در راستای جهش تولید گام بردارند، نه اینکه با تصمیمات نادرست، به ورطه فقر و ناامیدی رانده شوند. خوزستان، نیازمند تدبیر و حمایت است، نه تیر خلاص.
جلال بدوی مشاور خانواده
