در اطلاعیه‌ای مشترک از سوی سازمان جهاد کشاورزی و سازمان آب و برق خوزستان، کشت شلتوک (برنج) در حوضه‌های آبی کرخه، دز، کارون، مارون–جراحی و زهره برای سال زراعی جاری ممنوع اعلام شده است. این تصمیم که به‌دلیل بحران آب اتخاذ شده، پرسش‌ها و نگرانی‌هایی جدی در میان کشاورزان و کارشناسان حوزه کشاورزی و محیط زیست برانگیخته است.
نخست باید پذیرفت که بحران آب، یک واقعیت تلخ و انکارناپذیر در استان خوزستان است. تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، برداشت‌های بی‌رویه از منابع زیرزمینی، ضعف در مدیریت منابع آب و انتقال بین‌حوضه‌ای آب، همه در تشدید این بحران نقش داشته‌اند. در چنین شرایطی، برنامه‌ریزی دقیق و مبتنی بر داده‌های علمی برای مصرف بهینه آب در کشاورزی ضروری است.
اما آیا ممنوعیت کشت شلتوک به‌تنهایی می‌تواند نسخه‌ای کارآمد برای نجات منابع آبی خوزستان باشد؟ یا آن‌گونه که برخی منتقدان می‌گویند، صرفاً انتقال فشار بحران به دوش کشاورزان است، بدون آن‌که مدیریت کلان منابع آب مورد بازبینی قرار گیرد؟
برنج، به‌ویژه در مناطق گرمسیری خوزستان، نه‌فقط یک محصول زراعی بلکه بخشی از سبک زندگی، معیشت، و حتی هویت فرهنگی برخی از کشاورزان است. ممنوعیت یک‌باره و بدون ارائه‌ی جایگزین‌های عملی و حمایت‌های جبرانی، به معنای حذف بخشی از اقتصاد روستایی و افزایش مهاجرت و بیکاری در مناطق کشاورزی خواهد بود.
این تصمیم در حالی گرفته شده که صنایع پرمصرف آب، از جمله برخی صنایع فولادی و نیشکری، همچنان بدون محدودیت روشن به فعالیت خود ادامه می‌دهند. آیا اولویت‌بندی در مدیریت آب به‌درستی انجام شده است؟ و چرا همواره کشاورز خرده‌پا، نخستین قربانی تصمیم‌های کلان می‌شود؟
راه‌حل این بحران نه در صدور ممنوعیت‌های مقطعی، بلکه در اصلاح الگوی کشت، سرمایه‌گذاری در کشاورزی هوشمند و کم‌مصرف، آموزش بهره‌وری آب، احیای منابع طبیعی، و ایجاد نظام عادلانه توزیع آب است. کشاورزان خوزستانی اگر بدانند که در مسیر اصلاح و نجات آب قرار دارند و حمایت واقعی می‌شوند، همراهی خواهند کرد.
از سوی دیگر، لازم است جایگزین‌هایی مانند کشت گیاهان کم‌مصرف، بیمه محصولات، خرید تضمینی و آموزش فنی به کشاورزان به صورت هم‌زمان با ممنوعیت اعلام شود، تا این تغییرات تبدیل به فشار روانی، اجتماعی و اقتصادی مضاعف نشوند.
خوزستان زخمی از سال‌ها مدیریت ناهماهنگ و انتقال بی‌مطالعه منابع است. شایسته نیست باز هم با تصمیماتی شتاب‌زده، بار این زخم‌ها بر دوش مردمی گذاشته شود که قرن‌ها با زمین، آب و خاک این سرزمین زیسته‌اند.
منوچهربرون
