به قلم عبدالحسین کلانتری پور
حج، یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین شعائر اسلامی، همواره بستر نمایش وحدت، عقلانیت و شکوه امت اسلام بوده است. در این میان، رفتار، گفتار و موضع‌گیری روحانیون و مسئولان اعزامی به این مراسم، به‌ویژه در چارچوب بعثه مقام معظم رهبری، نقش کلیدی در حفظ حرمت این آیین جهانی دارد. اما اخیراً سخنان جنجال‌برانگیز حجت‌الاسلام قاسمیان در ایام برگزاری حج تمتع ۱۴۰۴، موجی از واکنش‌ها و انتقادات را در میان فعالان حج، رسانه‌ها و نهادهای رسمی در پی داشته است.
جایگاه و مأموریت رسمی یا شخصی؟
پرسش نخست آن است که سمت و جایگاه آقای قاسمیان در حج تمتع امسال چه بوده است؟ آیا ایشان به عنوان خادم یا مسئول رسمی در قالب بعثه مقام معظم رهبری مشرف شده‌اند؟ اگر چنین است، آیا هماهنگی لازم با مسئولان بعثه و سازمان حج و زیارت برای اتخاذ مواضع خاص صورت گرفته است؟ اظهارنظر در چنین سطح حساسی، بدون هماهنگی، به‌ویژه در فضای پرتنش سیاسی، پیامدهایی جدی به دنبال دارد.
تضاد با سیاست‌های کلان نظام
در حالی که رهبر معظم انقلاب همواره بر حفظ وحدت اسلامی، پرهیز از تفرقه و دوراندیشی در مناسبات بین‌المللی تأکید دارند، این سخنان در تضاد آشکار با این سیاست‌ها بود. آیا ایشان خود را دلسوزتر از ولی فقیه و مشرف‌تر از مسئولان ذی‌ربط می‌داند که برخلاف مشی رسمی نظام سخن گفته و موجب حساسیت و برخورد عربستان سعودی شده است؟ نتیجه این موضع‌گیری چه بود جز افزایش تنش، تهدید به لغو ویزاها، نگرانی حجاج و تحمیل هزینه‌های دیپلماتیک به کشور؟
نتیجه‌گرایی یا هیجان‌زدگی؟
اگر نیت خیر بوده، باید پرسید: ثمره این سخنان چه بود؟ نه تنها تأثیر مثبتی بر جای نگذاشت، بلکه با واکنش رسمی بعثه مواجه شد که اعلام کرد این سخنان، دیدگاه شخصی بوده و نه موضع رسمی نظام. مگر نه اینکه حجت‌الاسلام نواب، نماینده ولی فقیه در امور حج، به صراحت این موضوع را اعلام کرد؟ آیا بهتر نبود اگر دغدغه‌ای بود، آن را از مسیرهای قانونی و مشورتی پیگیری می‌کردند؟
جایگاه و صلاحیت در دیپلماسی مذهبی
در فضای پرچالش روابط ایران و عربستان، سخنان حساب‌نشده می‌تواند کل فرایند تنش‌زدایی را مختل کند. آیا آقای قاسمیان تجربه دیپلماتیک و آشنایی کامل با ظرافت‌های روابط بین‌الملل را دارد که چنین موضع تند و تحریک‌آمیزی اتخاذ کرده است؟ مگر وظیفه روحانیون اعزامی، اقامه مناسک و آرامش بخشی به حجاج نیست؟ ورود به عرصه‌های سیاسی و حساس، بدون در نظر گرفتن پیامدها، می‌تواند موجب سوءاستفاده دشمنان اسلام و ایجاد تفرقه میان شیعه و سنی شود.
زمان و شیوه نابه‌جا
یکی دیگر از انتقادات جدی، زمان و شیوه انتشار این مواضع است. چرا درست در ایام حساس حج تمتع و آن‌هم در قالب کلیپی رسانه‌ای، چنین مواضعی منتشر شد؟ آیا در این موقعیت، بیش از هر زمان دیگر، نیاز به عقلانیت و مصلحت‌سنجی نبود؟
نگاه از زاویه مصلحت جهان اسلام
حج، کنگره وحدت اسلامی است. طرح مسائل تنش‌زا در این فضا، به هیچ‌وجه در راستای توصیه‌های رهبری و مصالح کلان اسلام نیست. دشمنان اسلام همواره مترصد بهره‌برداری از شکاف‌های درون‌دینی هستند و نباید با بی‌احتیاطی و اظهارنظرهای خودسرانه، در این دام افتاد.
واکنش‌ها و پیگیری‌ها
این اتفاق نه‌تنها بازتاب رسانه‌ای وسیعی نیافت، بلکه حتی از سوی رسانه ملی نیز به‌صورت شفاف پوشش داده نشد. مسئولان بعثه، حج و زیارت و وزارت امور خارجه با درایت، تلاش کردند موضوع را مدیریت و از گسترش بحران جلوگیری کنند که جای تقدیر دارد. برخورد متین و دیپلماتیک ایشان، از تبدیل شدن موضوع به یک بحران جدی در روابط دوجانبه جلوگیری کرد.
این اتفاق، هشداری جدی برای همه فعالان فرهنگی، مذهبی و رسانه‌ای است. حج جای خودنمایی، موضع‌گیری شخصی یا شعارهای هیجانی نیست. این سفر الهی باید با هماهنگی، توکل و عقلانیت مدیریت شود. اگر هر سال شخص یا جریانی بخواهد برخلاف مصالح نظام و رهبری عمل کند، نتیجه‌ای جز تضعیف جایگاه ایران، ایجاد بحران برای میلیون‌ها زائر در صف حج، و تضعیف پیام وحدت اسلامی نخواهد داشت.
همان‌طور که امام خامنه‌ای بارها تأکید کرده‌اند: «حج میدان نمایش وحدت است، نه تفرقه.» همه ما، از مسئولان تا روحانیون و زائران، باید سرباز ولایت و حافظ منافع ملت و جهان اسلام باشیم، نه بار اضافه‌ای بر دوش این سفر معنوی.
