در حیاط یک مدرسه دخترانه در تهران، گروهی از دانش آموزان ۱۴ ساله دور هم جمع شده اند.
یکی از آنها وسیله ای شبیه خودکار را از جیب مانتو اش بیرون می آورد و می گوید: «این ویپ دوستم هست مزه انبه میده!»
این صحنه، تصویری از یک واقعیت تلخ است:
کاهش سن مصرف مواد دخانی و گرایش نوجوانان به سیگارهای الکترونیکی که امروزه به عنوان «ابزارهای بی خطر» در میان نسل جوان تبلیغ می شوند.
آمارها نشان می دهد مصرف این مواد در بین دانش آموزان پسر و دختر ایرانی در ۵ سال گذشته ۴۰درصد افزایش یافته است.
وضعیت فعلی: آمارها و واقعیت ها
براساس پژوهش مرکز مطالعات اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، سن اولین تجربه مصرف مواد دخانی به ۱۲ سال کاهش یافته است.
نظرسنجی از ۱۰۰۰ دانش آموز در تهران، شیراز و اصفهان واهواز نشان می دهد ۴۰درصد آنان حداقل یک بارسیگار الکترونیکی مصرف کرده اند.
سیگارهای الکترونیکی (ویپ، فلِیس، پاف) به دلیل طراحی جذاب، طعم های میوه ای و تبلیغات فریبنده در فضای مجازی، به کالای محبوب نوجوانان تبدیل شده اند.
مضرات سیگارهای الکترونیکی:
سمی در لباس مدرنیته
دکتر مریم احمدی، روانشناس نوجوانان هشدار می دهد:
«نیکوتین موجود در این محصولات، مغز در حال رشد نوجوان را هدف می گیرد و موجب اعتیاد، اختلال تمرکز و افزایش خطر افسردگی می شود.
حتی محصولات بدون نیکوتین نیز حاوی مواد شیمیایی سرطان زا هستند.»
خطرات سلامتی:
آسیب ریه ها، افزایش ضربان قلب، اختلال در رشد عصبی.
درگاه ورود به اعتیاد:
۴۰ درصد مصرف کنندگان سیگار الکترونیکی، به سمت مواد مخدر قوی تر گرایش پیدا می کنند.
نقش خانواده:
اولین خط دفاعی یا شکست؟
خانم رضایی، مادر یک دانش آموز در دزفول می گوید:
«فکر می کردم پسرم فقط آب میوه بخاری می کشد! نمی دانستم این دستگاه ها نیکوتین دارند. ما اصلا با او در این مورد صحبت نکرده بودیم…»
کمبود آگاهی:
بسیاری از خانواده ها از ترکیبات خطرناک سیگارهای الکترونیکی بی اطلاع اند.
راهکار:
گفت وگوی مستمر و غیرقضاوت گرانه با نوجوانان.
نظارت بر فعالیت های آنلاین (تبلیغات پنهان در اینستاگرام و تلگرام).
مدارس: ناتوان در کنترل یا شریک جرم؟
آقای حسینی، مدیر یک دبیرستان پسرانه در تهران اعتراف می کند:
«دانش آموزان دستگاه ها را در کیف های خود پنهان می کنند. حتی با دوربین ها هم نمی توانیم همه چیز را کنترل کنیم. نیاز به آموزش جدی داریم.»
ضعف سیستم آموزشی:
نبود واحد درسی مشخص برای پیشگیری از اعتیاد.
تمرکزصرف برتنبیه به جای فرهنگ سازی.
پیشنهادات:
برگزاری کارگاه های تعاملی توسط واحدآسیب های اجتماعی اداره کل آموزش وپرورش با حضور روانشناسان.
ایجاد«گروههای دانش آموزی ضد دخانیات».
مسئولان بهداشت و آموزش وپرورش: وعده ها و کاستی ها
دکتر علی مرادی، مسئول بهداشت مدارس استان ایلام :
«برنامه های پیشگیرانه ما محدود به پوستر و جلسات کلیشه ا ی است. بودجه کافی برای استفاده ازروشهای نوین مثل اپلیکیشن های آموزشی نداریم.»
انتقادات:
عدم اجرای قانون ممنوعیت فروش سیگار الکترونیکی به زیر ۱۸ سال.
نبود هماهنگی بین آموزش وپرورش، وزارت بهداشت و نیروی انتظامی.
نظرات دانش آموزان:
از کنجکاوی تا پشیمانی
علیرضا، ۱۵ ساله از آبادان :
«درجشن تولد یکی از دوستانم همه ویپ می کشیدند. می ترسیدم طرد شوم، پس شروع به کشیدن کردم. حالا می دانم چقدر احمقانه بود…»
امیرحسین، ۱۶ ساله ازاهواز:
«می گویند ضررندارد،ولی من بعد از ۶ ماه مصرف، موقع ورزش نفس کم می آورم.»
راهکارهای عملی:
از حرف تا عمل
خانواده ها:
شرکت در دوره های آموزشی «مهارتهای ارتباطی با نوجوانان».
الگوی رفتاری مناسب (پرهیز از مصرف دخانیات).
مدارس:
استخدام مشاوران متخصص در حوزه اعتیاد.
ایجاد سیستم گزارش دهی محرمانه برای دانش آموزان در معرض خطر.
حاکمیت:
فیلتر کردن تبلیغات سیگارهای الکترونیکی در فضای مجازی.
جریمه سنگین فروشگاه های فروش این محصولات به زیر ۱۸ سال.
رسانه ها :
تولید محتواهای جذاب با مشارکت چهره های محبوب جوانان.
جنگ سکوت دربرابرآگاهی پدیده کاهش سن اعتیاد تنها با همکاری سه ضلعی
«خانواده،مدرسه،جامعه»مهارشدنی است.
به قول یک دانش آموز: «اگر به جای نصیحت، به ما اعتماد کنند و حق انتخاب آگاهانه بدهند، قطعا مسیر بهتری را انتخاب می کنیم.»
وقت آن است که به جای پاک کردن صورت مسئله، آستین ها را بالا بزنیم.
تهیه گزارش از عبدالحمید گل افشان
