واقعه حکمیت در تاریخ اسلام، در جنگ صفین، درس‌های مهمی درباره ضرورت انتخاب مذاکره‌کنندگان قوی و مؤثر به ما می‌دهد. این واقعه تلخ زمانی رخ داد که برخی از سپاهیان جاهل امام علی(ع) بجای ادامه جنگ با سپاه معاویه، اصرار به حکمیت کردند! در این میان، با وجود مخالفت شدید امام علی(ع)، برخی سپاهیان -یاغی- کوفه، ابوموسی اشعری را به عنوان نماینده خود انتخاب کردند. در سوی دیگر، عمرو عاص -شیطان‌صفت- به نمایندگی از معاویه و سپاه شام، سعی در فریب ابوموسی داشت و این جنبه کلیدی ماجراست که در نهایت پیروز هم شد!
انتخاب ابوموسی اشعری به عنوان حَکَم نشان‌دهنده ناپختگی و ساده‌لوحی کنشگران نادان زمانه بود. ابوموسی با عدم درک صحیح از سیاست و نیرنگ‌های عمرو عاص، به او اجازه داد تا مذاکرات را به نفع سپاه معاویه منحرف کند و در نهایت، نتیجه حکمیت نه تنها به سود اسلام و مسلمین نشد، بلکه به بازگرداندن قدرت به معاویه منجر گردید. این یک هشدار جدی برای ما در شرایط کنونی است؛ در مواجهه با دشمنانی مانند آمریکا، نباید از افراد ضعیف و ساده‌لوح در مذاکرات استفاده کنیم.
از سوی دیگر، مالک اشتر نماینده‌ای است که امام علی(ع) او را به عنوان شمشیری از شمشیرهای خداوند معرفی کرده است. مالک با شجاعت، صداقت و بصیرت خود الگوی مناسبی برای یک مذاکرات است. او نه تنها در جنگ صفین، بلکه در تمام جنگ‌های زندگی‌اش به شدت از حق دفاع کرد و هرگز به نیرنگ و فریب‌کاری تن در نداد. در فشرده‌سازی شخصیت مالک، امام علی(ع) از او به عنوان کوهی نام می‌برد که هیچ راهزنی نمی‌تواند به قله‌اش برسد و این تحسین، نشان از استقامت و قوت او دارد.
ما باید از تاریخ حکمیت درس بگیریم و خود را برای مذاکرات با دشمنان شیطان‌صفت مجهز کنیم. اگر مجبور به مذاکره شویم، نمایندگانی چون مالک اشتر را انتخاب کنیم که شجاع، تیزبین و مطلع از تمام زوایای مذاکرات هستند. آنها باید قدرت تحلیل و درک عمیق از فلسفه نیرنگ‌های دشمنان را داشته باشند تا بتوانند بر اساس منافع ملی و اسلامی کشورمان عمل کنند.
نکته قابل توجه این است که زخم‌هایی از مذاکرات ناموفق گذشته، از جمله برجام، داریم، به خوبی می‌دانیم که انتخاب ضعیف‌ترین‌ها چه عواقب وخیمی دارد. بخشی از این زخم‌ها هنوز التیام نیافته و عواملی که بر آنها اثر منفی گذاشته‌اند باید در انتخاب‌های آینده ما در نظر گرفته شوند. ما نمی‌توانیم بار دیگر با انتخاب افرادی بی‌تجربه و ناتوان، به سمتی برویم که منافع‌مان به خطر بیفتد.
ضرورت دارد که در اینگونه مذاکرات از افراد با درکی عمیق و توانمند استفاده کنیم. آنهایی که می‌توانند از خود رهبری، تدبیر و استقامت نشان دهند نه افرادی که به راحتی فریب می‌خورند و به دشمنان اجازه می‌دهند تا مقدرات کشور و ملت را به نفع خود تغییر دهند. به همین دلیل به وضوح می‌توان گفت که برای مذاکره با آمریکا و سایر دشمنان، نباید ابوموسی‌ها و نااهلان را بفرستیم، بلکه باید به دنبال مالک‌اشترها باشیم؛ آنهایی که برای حق و حقیقت می‌جنگند و در برابر فریب‌ها و نیرنگ‌ها ایستادگی می‌کنند.
در نهایت، حکمیت به ما می‌آموزد که انتخاب مذاکره‌کنندگان باید با دقت و آگاهی انجام شود و باید حتماً افرادی را برگزینیم که به خوبی می‌دانند چگونه با دشمنان معامله کنند و منافع ملی را در کانون توجهات خود قرار دهند. کاربران تاریخی ما در این زمینه، فریادهای شبانه‌روزی مالک اشتر در میان نبردها و مشاوره‌های ابوموسی را به یاد خواهند آورد و با انتخاب‌های صحیح، به پیروزی و موفقیت نزدیک‌تر خواهند شد.
آمریکا با عنوان «شیطان بزرگ» شناخته می‌شود و نیرنگ‌های این دشمن کینه‌ورز نباید نادیده گرفته شوند. برای مقابله با تهدیدات، باید از بهترین امکانات و منابع استفاده کنیم تا از آسیب‌ها و خطرات بیشتر جلوگیری کنیم و به حفظ امنیت و منافع ملی‌مان بپردازیم.
صادق سلامت دوم
روزنامه‌نگار
۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴
