کودکی، باغی‌ست که نخستین بذرهای اندیشه در آن کاشته می‌شود. اگر این بذرها از خاک فرهنگ و زبان بومی رویش نکنند، ریشه‌های هویت در نسل آینده سست خواهد شد. شعرهای کوچه و بازار، لالایی‌ها، بازی‌های کلامی و ضرب‌المثل‌های کهن، قرن‌هاست که حافظ حافظه‌ی جمعی و جهان‌بینی ایرانی بوده‌اند. در دل هر ضرب‌المثل، خلاصه‌ای از تجربه‌ی هزاران زندگی نهفته است؛ و در هر بیت ساده‌ی کودکانه، جرقه‌ای برای بیدار کردن تخیل و زبان.
پژوهش‌های روان‌رشدی تأکید می‌کنند که آشنایی کودک با زبان استعاره و تصویر، نه‌تنها دامنه‌ی واژگان او را گسترش می‌دهد، بلکه به تقویت توان حل مسئله، استدلال و همدلی نیز می‌انجامد. کودکی که در بازی «قافیه‌بازی» یا شنیدن افسانه‌ای عامیانه، لذت کشف و ساخت معنا را تجربه می‌کند، در بزرگسالی ذهنی پویا و انعطاف‌پذیر خواهد داشت.
با این حال، دنیای امروز کودک ایرانی بیش از پیش در حصار محتوای تصویری سریع و تکراری قرار گرفته است؛ برنامه‌هایی که به‌جای پرورش ذهن، او را به مصرف‌کننده‌ی منفعل داستان‌ها و تصاویر آماده بدل می‌کنند. نظام آموزشی رسمی نیز، که باید پاسدار زبان فرهنگی باشد، کمتر از این گنجینه‌ها بهره می‌گیرد و کتاب‌های درسی کودک را از ضرب‌المثل و عبارت محلی تهی گذاشته است.
این غفلت، هزینه‌ای فراتر از فراموشی یک ترانه یا یک جمله‌ی حکیمانه دارد؛ ما با دست خود پلی را که گذشته را به آینده پیوند می‌دهد، ویران می‌کنیم. احیای شعر و ضرب‌المثل برای کودکان، صرفاً یک حرکت نوستالژیک نیست؛ بلکه ضرورتی استراتژیک برای ساختن جامعه‌ای با سواد فرهنگی و حقوقی بالاست.
اگر می‌خواهیم کودکان فردا، نه صرفاً خوانندگان و شنوندگان که اندیشمندان و خالقان باشند، باید از امروز زبان آنان را با ریشه‌های فرهنگ پیوند بزنیم؛ همان‌گونه که مادربزرگ‌ها با یک لالایی ساده، پلی از عشق، خرد و امید برای فردای ما ساخته بودند.
منوچهربرون
