جنگ ۱۲ روزه اخیر، علاوه بر آزمونی برای صبر و استقامت ملت ایران، صحنه‌ای برای درخشش بازیگری نوین در مدیریت بحران بود. سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها). به ویژه در استان مرزی خوزستان، این تشکل‌ها با ایفای نقشی برجسته و موفق، نه تنها در مهار پیامدهای جنگ، که در اثبات یک الگوی کارآمد مردمی‌سازی مدیریت بحران پیشروی سیاستگذاران قرار گرفتند. بررسی عملکرد آن‌ها به وضوح نشان می‌دهد که تقویت و حمایت ساختاریافته از این نهادها، نه یک انتخاب، که یک ضرورت راهبردی برای امنیت ملی و انسجام اجتماعی است.
در اوج درگیری‌ها و حملات وحشیانه رژیم مفلوک صهیونی با پشتیبانی کشورهای عضو ناتو، زمانی که هر ثانیه حکم حیات داشت، سمن‌های خوزستانی با تشکیل ۷ کمیته تخصصی، از جمله کمیته اطلاع‌رسانی و خبری، کارهای بزرگی انجام دادند. آن‌ها با پرشدن خلأهای احتمالی، به منبعی قابل اعتماد برای مردم تبدیل شدند و با اقدامات موثر و روایتگری دقیق و به‌موقع جنایات دشمن، بسیاری از برنامه‌های رژیم صهیونیستی در عرصه جنگ شناختی را خنثی کردند. این اقدامات، نمونه‌هایی درخشان از دیپلماسی مردمی بود که از پایین به بالا و با کمترین امکانات، در مقابل پروپاگاندای سنگین دشمن ایستاد.
اما نقش آن‌ها به رسانه محدود نبود. این تشکل‌ها با هماهنگی مثال‌زدنی با یکدیگر و نهادهای دولتی، نمایشی از کار جمعی و مدیریت هوشمند را به صحنه آوردند. آن‌ها در شرایطی سخت و با کمترین امکانات، به شکلی خودجوش و چابک، به تأمین نیازهای معیشتی و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر پرداختند. این همکاری تنگاتنگ، در بخش کمک باعث شد کمک‌ها با سرعت و دقت بیشتری به جامعه برسد و فشار ناشی از بحران بر دوش مردم کاسته شود.
شاید یکی از عمیق‌ترین اقدامات آن‌ها، پرداختن به مدیریت روانی جامعه بود. در فضایی آکنده از اضطراب و ناامنی، حضور این گروه‌های مردمی، به خودی خود پیام آرامش و همبستگی بود. آن‌ها با اقدامات عملی خود به شهروندان اثبات کردند که در این مسیر تنها نیستند. علاوه بر این، مشارکت آن‌ها در حفظ امنیت محلی، بار دیگری از مسئولیت‌پذیری اجتماعی را نشان داد و ثابت کرد که مردم می‌توانند اولین حافظان آرامش و امنیت جامعه خود باشند.
این همبستگی اجتماعی بی‌سابقه، فرصتی تاریخی را برای کشور ایجاد کرد. این ظرفیت، می‌تواند الهام‌بخش سیاستگذاران برای طراحی الگوی مردم‌پایه مدیریت بحران باشد؛ الگویی که در آن، دولت نه به عنوان مجری انحصاری، بلکه در نقش «کارگردان هوشمند» ظاهر شده و با اتخاذ رویکردی مشارکتی، زمینه تعامل سازنده و هم‌افزایی با تشکل‌های مردمی را فراهم می‌آورد.
در پایان؛ عملکرد سمن‌های خوزستان در جنگ ۱۲ روزه، به روشنی اثبات کرد که این سازمان‌ها دارایی‌های ارزشمند ملی هستند که قادرند در سخت‌ترین شرایط، با تکیه بر سرمایه اجتماعی و مشارکت مردمی، به‌عنوان بازوی قدرتمند دولت عمل کنند. بنابراین، به جای موازی‌کاری یا بی‌اعتمادی، باید با رفع چالش‌های پیشروی آن‌ها، زمینه‌های تقویت نهادی، ظرفیت‌سازی و تعامل بیشتر آن‌ها با بدنه دولت را فراهم کرد. سرمایه‌گذاری بر روی این نهادها، در حقیقت سرمایه‌گذاری بر روی تاب‌آوری ملی و تضمینی برای پیروزی در میدان‌های سخت آینده است.
صادق سلامت دوم
روزنامه‌نگار
۲۱شهریور ۱۴۰۴
