«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ»
*رسانه‌های بومی؛ صدای خاموشان یا پژواک فراموشی*؟
______________________________
✍️ نگارنده:سید قنبر یوسفیانی
دانش‌آموخته علم سیاست و روابط بین‌الملل
فرزند خوزستان _ شهر علم و ادب، بهبهان (بیدبلند)
_____________________________
«ستایش خدایی را سزاست که آفریننده آسمان‌ها و زمین است، بخشنده بی‌منت، مهربان بی‌پایان.»
_____________________________
*مقدمه*
در عصر سلطه رسانه‌های فراگیر و شبکه‌های اجتماعی جهانی، نقش رسانه‌های بومی در بازنمایی واقعیت‌های محلی و صدای اقشار محروم در یک جامعه دمکراسی محور بیش از پیش اهمیت یافته است. در جوامعی که شکاف‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی عمیق‌اند، رسانه‌های بومی می‌توانند بستری برای روایت تجربه‌های زیست محیطی ، مطالبه‌گری اجتماعی و تقویت هویت فرهنگی باشند. با این حال، در بسیاری از مناطق محروم ایران، این رسانه‌ها با چالش‌هایی مواجه‌اند که مانع ایفای نقش مؤثرشان شده است.در این مقاله به بررسی ظرفیت‌ها و موانع رسانه‌های بومی در ایفای نقش صدای اقشار محروم خواهیم پرداخت ،البته با تمرکز ویژه بر استان خوزستان وکلان شهر اهواز.
⬅️ ابتدا باید تعریفی از رسانه خصوصا رسانه های محلی و بومی داشته باشیم؛ پس می توان این چنین بیان کرد که؛ رسانه بومی و عدالت ارتباطی به آن دسته از رسانه‌هایی اطلاق می‌شود که درون یک جامعه محلی شکل می گیرند و محتوای خود را بر اساس زبان، فرهنگ، دغدغه‌ها و نیازهای همان جامعه ، استان یا شهر تولید و چاپ و انتشار می دهند، برخلاف رسانه‌های ملی یا تجاری که اغلب از بالا به پایین عمل می‌کنند، و به شکل برنده و تیز انتقاد و دستوری عمل می کنند، اما در رسانه‌های بومی معمولا از پایین به بالا،یعنی صدای مردم را به ساختارهای قدرت منتقل می کنند. این رسانه‌ها معمولا در تحقق «عدالت ارتباطی» وبیان مشکلات زیست محیطی، اجتماعی، کمبودهای فرهنگی، تحلیلات سیاسی در همان شهر یا استان نقش کلیدی دارند؛ یعنی دسترسی برابر به ابزارهای بیان، روایت و تأثیرگذاری در سطح استان.
*چالش‌های رسانه‌های بومی در ایران*
رسانه‌های بومی در ایران با مجموعه‌ای از موانع ساختاری و سیاسی مواجه‌اند که توان آن‌ها را برای ایفای نقش اجتماعی محدود کرده است. ابتدا از مشکلات این رسانه ها و کانالهای خبری می توان به کمبود منابع مالی و زیرساختی اشاره کرد. بسیاری از رسانه‌های محلی فاقد تجهیزات حرفه‌ای، فضای کاری مناسب و بودجه کافی برای تولید محتوای مستمر هستند و انچه هست و آنچه با آن به تولید محتوا یا کسب اخبار و انتشار اقدام می شود همه از هزینه شخصی فردی دلسوز به این صحنه رسانه ای می باشد و یا با اجتماع چند جوان تحصیل کرده به این امر خطیر «اطلاع رسانی» و بررسی مشکلات و ارائه راهکار برای حل انها اقدام می کنند. دیگر مشکل پیش روی این رسانه ها وکانالهای خبری را می توان فشارهای سیاسی و سانسور افراد ذی نفوذ و یا کسانی که با روشنگری این رسانه ها و فعالیت این جوانان منافع انها به خطر می افتد یادر مناطقی که اعتراضات اجتماعی یا بحران‌های زیست‌محیطی وجود دارد، رسانه‌های بومی با تهدیدهای امنیتی و محدودیت‌های قانونی مواجه‌اند.
دیگر مشکل این حوزه را می توان نبود آموزش حرفه‌ای دانست،زیرا فقدان آموزش روزنامه‌نگاری محلی، روایت‌گری انتقادی و سواد رسانه‌ای باعث شده محتوای تولیدشده فاقد کیفیت و یا فاقد مفهوم یا به شکل مغرضانه نسبت به شخصی سیاسی،فرهنگی یا کنشگر اجتماعی بیان شود که نتواندمشکلی را بیان بلکه مشکلات فراوانی برای استان و جامعه یا در سطحی بالاتر کشور ایجاد کند و هیچ اثرگذاری اجتماعی،فرهنگی نیز نداشته باشد که همه بر می گردد به عدم آموزش صحیح کسب خبر یا انتشار آن خبر در رسانه و یا کار روی موضوعی اجتماعی که به تاثیرگذاری روی آن موضوع منجر شود و نتیجه آن عدم کارایی رسانه و عوامل اجرایی می شود، بی‌اعتمادی عمومی و در برخی موارد، رسانه‌های محلی به‌دلیل وابستگی به نهادی خاص یا فردی خاص و یا عدم استقلال، نتوانسته‌اند اعتماد مردم را جلب کنند.
‼️حال با این موضوعات اعلامی بالا به رسانه های داخلی استان خوزستان وبالطبع شهر اهواز خواهیم پرداخت؛
استان خوزستان با تنوع قومی، زبانی، و بحران‌های زیست‌محیطی و معمولا” اعتراضات کارگری در خصوص عدم پرداخت یا دیر پرداخت حقوق، عدم مدیریت قوی استانی، محرومیت‌های تاریخی، نمونه‌های بارزی از نیاز به رسانه‌های بومی قدرتمند است. در سال‌های اخیر، رسانه‌های محلی در اهواز، آبادان، دزفول، بهبهان و دیگر شهرها تلاش کرده‌اند تا صدای مردم را در موضوعاتی چون آلودگی هوا، کم‌آبی، تبعیض استخدامی و تخریب میراث فرهنگی و… بازتاب دهند. با این حال، بسیاری از این رسانه‌ها با محدودیت‌های شدید مالی یا کاری مواجه‌ و تنها توانسته اند تا حدودی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی اثرگذار باشند.
رسانه‌های بومی اگر تقویت شوند، می‌توانند نقش بی‌بدیلی در بازنمایی واقعیت‌های محلی، مطالبه‌گری اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی ایفا کنند. در شرایطی که رسانه‌های رسمی اغلب از مسائل حاشیه‌ای غافل‌اند، رسانه‌های بومی می‌توانند صدای خاموشان باشند؛ به شرط آن‌که پژواکشان در هیاهوی سانسور و بی‌توجهی گم نشود. تقویت این رسانه‌ها نه‌تنها یک ضرورت فرهنگی، بلکه گامی مهم در مسیر عدالت اجتماعی و توسعه پایدار است.
مهمترین راهکارها برای توانمندسازی رسانه‌های بومی
و برای آن‌که رسانه‌های بومی بتوانند به‌درستی صدای اقشار محروم باشند، مجموعه‌ای از اقدامات ضروری است:
این اقدامات را می توان با ایجاد نهادهای مستقل در حمایت از رسانه‌های محلی، بومی بدون وابستگی سیاسی، از لحاظ مالی، حقوقی و آموزشی انجام داد.
آموزش روزنامه‌نگاری شهروندی: توانمندسازی جوانان و فعالان محلی برای تولید محتوای حرفه‌ای، مستند و انتقادی و اعطای قانونی مجوزاستفاده از شبکه‌های اجتماعی یعنی بهره‌گیری از پلتفرم‌هایی مانند تلگرام، اینستاگرام و واتساپ برای دور زدن محدودیت‌های رسمی و رساندن صدا به مخاطبان گسترده‌تر و پیوند با نهادهای مدنی و دانشگاهی بصورت همکاری رسانه‌های بومی با انجمن‌های فرهنگی، دانشگاه‌ها و گروه‌های مردمی برای تولید محتوای تحلیلی و مستند دانست.
در پایان با آرزوی موفقیت برای جوانان و مدیران این رسانه ها و کانالهای خبری در بیان حقایق مدنی و اجتماعی، معظلات شهری و کم کاری های احتمالی در شهرها، استانها و همچنین ارتقا دادن و بالا بردن آگاهی عمومی.
امیدواریم که تلاش‌های این عزیزان در مسیر شفاف‌سازی، عدالت‌طلبی و تقویت مشارکت اجتماعی به ثمر بنشیند. رسانه‌های مستقل و متعهد، ستون‌های حیاتی جامعه مدنی‌اند که با صداقت، جسارت و مسئولیت‌پذیری می‌توانند صدای مردم را به گوش تصمیم‌گیران برسانند و زمینه‌ساز تحولات مثبت باشند.
مهر ۱۴۰۴ خوزستان _اهواز