زنگ گردشگری
بهنوش بساک کاظمی
4/۷/۱۴۰۴
چندی است که در مدارس کشور، بهویژه به مناسبتهای ملی یا هفته گردشگری، زنگی با عنوان زنگ گردشگری به صدا درمیآید. زنگی که همانند زنگ ورزش یا زنگ کتابخوانی، قرار است تلنگری باشد به ذهن دانشآموزان و معلمان تا در کنار آموزش رسمی، به ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی و طبیعی کشور هم توجه کنند.
این حرکت خلاقانه بیشک ابتکاری ارزشمند است. کودکان و نوجوانان با شنیدن این زنگ، نهتنها کنجکاو میشوند که گردشگری چیست، بلکه به صورت نمادین یاد میگیرند که گردشگری بخشی از هویت و سبک زندگی آنان است. همانطور که زنگ ورزش به ما یادآوری میکند که تحرک و سلامتی مهم است، زنگ گردشگری هم پیامی در خود دارد: فراموش نکنیم که ایران سرزمینی پر از زیباییها و میراث فرهنگی است که دیدنش بخشی از آموزش و رشد ماست.
اما پرسش اصلی اینجاست:
آیا گردشگری برای کودکان فقط همین زنگ نمادین است؟
تلنگر خوبی است، اما کافی نیست هیچکس نمیتواند ارزش این حرکت نمادین را انکار کند. تلنگری کوچک میتواند آغازگر حرکتی بزرگ باشد. وقتی یک دانشآموز دهساله برای نخستین بار بشنود که امروز زنگ گردشگری به صدا درآمده، شاید همان روز به پدر و مادرش بگوید: کاش ما هم به موزه یا پارک ملی برویم. همین گفتوگوی ساده میتواند نخستین جرقه برای ایجاد خاطرهای ماندگار در ذهن او باشد.
اما اگر زنگ گردشگری تنها به یک مراسم چند دقیقهای در حیاط مدرسه محدود شود، بدون آنکه فرصتی واقعی برای تجربه گردشگری در اختیار کودکان قرار گیرد، این ابتکار به تدریج از معنا تهی خواهد شد. درست مثل زنگ ورزش که اگر تنها به تکرار حرکات ساده بدون امکانات و فضای کافی خلاصه شود، هیچ اثر ماندگاری بر سلامت کودکان نخواهد داشت.
برای آنکه زنگ گردشگری به یک برنامه مؤثر آموزشی تبدیل شود، نیازمند زیرساختهایی هستیم که متأسفانه در بسیاری از نقاط کشور وجود ندارد یا به شدت ضعیف است. به چند نمونه توجه کنید:
-امکانات ایاب و ذهاب ایمن برای سفرهای دانشآموزی
بسیاری از مدارس به دلیل نبود اتوبوسهای استاندارد یا نگرانی خانوادهها از حوادث، سفرهای کوتاه درونشهری یا برونشهری برای دانشآموزان برگزار نمیکنند. زنگ گردشگری بدون فراهم شدن این امکان، عملاً به شعاری زیبا تبدیل میشود.
-مراکز گردشگری کودکمحور
کودکان با موزههایی خشک و بدون روایتهای متناسب با سنشان ارتباط نمیگیرند. ما نیازمند موزههای تعاملی، باغهای علمی، پارکهای موضوعی و مراکز تفریحی آموزشی هستیم که گردشگری را برای کودک به تجربهای شیرین تبدیل کند.
-آموزش معلمان و مربیان گردشگری کودک
گردشگری برای دانشآموزان فقط یک سفر نیست، یک فرآیند یادگیری است. اگر معلم نداند چگونه یک موزه یا یک اثر تاریخی را برای کودک روایت کند، تجربه گردشگری برای او کسلکننده خواهد بود. بنابراین تربیت مربیان گردشگری کودک یک ضرورت است.
-امکان دسترسی خانوادهها
بسیاری از خانوادهها به دلیل هزینههای بالا یا نبود برنامههای ارزانقیمت گردشگری، از تجربه سفر با فرزندان خود محروم میشوند. زنگ گردشگری باید به برنامههایی متصل شود که امکان سفرهای کوتاه، کمهزینه و ایمن را برای دانشآموزان و خانوادهها فراهم کند.
برای آنکه این حرکت نمادین به یک جریان واقعی در مدارس کشور تبدیل شود، چند پیشنهاد قابل اجرا مطرح میشود:
برگزاری تورهای یکروزه مدرسهای به نزدیکترین مکانهای فرهنگی، تاریخی یا طبیعی. مثلاً دیدار از یک پارک جنگلی، موزه یا کارگاه صنایع دستی محلی.
ایجاد بستههای گردشگری کودک توسط شهرداریها و ادارات میراث فرهنگی، با هزینههای بسیار اندک و با حمایتهای دولتی.
قصهگویی گردشگری در کلاس درس. معلمان میتوانند هر هفته چند دقیقه را به قصهها و افسانههای محلی اختصاص دهند. این قصهها کودک را به سرزمین خودش پیوند میدهد.
بازی و نمایش به جای سخنرانی. زنگ گردشگری باید با نمایشهای خلاق، بازیهای گروهی و نقاشی همراه باشد تا کودک بتواند تجربه گردشگری را لمس کند.
ارتباط میان مدارس و مراکز گردشگری. موزهها و مراکز تفریحی باید با مدارس قراردادهای همکاری ببندند و برنامههای ویژه برای کودکان طراحی کنند.
در بسیاری از کشورها، گردشگری کودک بخشی جدی از نظام آموزشی است. دانشآموزان در طول سال تحصیلی بارها به سفرهای علمی، فرهنگی و تفریحی برده میشوند و بخشی از نمرات آنها به گزارش سفرها و مشاهداتشان اختصاص دارد. این الگو نشان میدهد که زنگ گردشگری تنها وقتی معنا دارد که با برنامههای واقعی و مداوم همراه باشد.
زنگ گردشگری در مدارس یک ابتکار زیبا و امیدبخش است. مثل تلنگری که ذهن دانشآموز را بیدار میکند و به او میگوید: دنیا فراتر از دیوارهای مدرسه است. اما این زنگ اگر پشتوانهای نداشته باشد، اگر به سفر، بازی، قصه و تجربه منجر نشود، تنها یک صدای گذرا خواهد بود.
کودکان امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند تجربههای واقعیاند. آنها در جهانی پر ازتصویر و فضای مجازی زندگی میکنند و تنها گردشگری است که میتواند این تصاویر را به لمس، بو و صدا تبدیل کند. اگر میخواهیم نسل آینده ما هم سرزمینش را بشناسد و هم به آن عشق بورزد، باید زنگ گردشگری را از نماد به واقعیت تبدیل کنیم.
زنگی که به صدا درآمده، تلنگری است خوب و خلاقانه، اما حالا وقت آن است که این تلنگر را با زیرساختها، برنامهها و همراهی خانوادهها و معلمان به یک جریان پایدار بدل کنیم. تنها در این صورت است که گردشگری برای کودکان، نه یک شعار، بلکه بخشی از زندگی و آموزش آنها خواهد شد.