به قلم عبدالحسین کلانتری پور
در حال حاضر یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های اجتماعی در کشور، مشکل اشتغال جوانان است. فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها که پس از گذراندن سال‌ها تحصیل به امید یافتن شغلی مناسب وارد بازار کار می‌شوند، اغلب با موانع بزرگی روبه‌رو هستند. یکی از اصلی‌ترین موانع در این زمینه، ماندگاری طولانی‌مدت افراد بازنشسته در مشاغل دولتی است. وقتی پست‌های مدیریتی و شغلی توسط بازنشستگان اشغال می‌شود، نه تنها فرصت‌های شغلی برای جوانان محدود می‌شود، بلکه به مرور زمان، توانمندی‌ها و نوآوری‌های لازم برای پیشرفت کشور به خواب می‌رود.
مشکلات کنونی در بازار کار
در حال حاضر بسیاری از بازنشستگان به‌رغم اینکه دوره خدمت خود را به پایان رسانده‌اند، همچنان در دستگاه‌های دولتی مشغول به کار هستند. این افراد یا تحت عنوان مشاور، یا از طریق قراردادهای مشاوره‌ای و به بهانه‌های مختلف در مشاغل خود باقی می‌مانند. در حقیقت، این افراد به‌جای اینکه به جوانان فرصت دهند تا تجربه و تخصص کسب کنند، موجب تداوم بیکاری و بروز حس نارضایتی در بین جوانان می‌شوند. این وضعیت نه‌تنها به‌نفع دولت و کشور نیست، بلکه فشارهای اجتماعی و اقتصادی مضاعفی را به جامعه وارد می‌کند.
تاثیرات اجتماعی و اقتصادی
یکی از اثرات منفی این وضعیت، کاهش نرخ ازدواج و فرزندآوری است. وقتی جوانان در زمینه شغلی خود به موفقیت دست پیدا نکنند، امید به زندگی مشترک و تشکیل خانواده در آنها کاهش می‌یابد. این امر نه‌تنها موجب کاهش جمعیت کشور می‌شود، بلکه در درازمدت مشکلات اجتماعی و فرهنگی بسیاری را به همراه خواهد داشت. از سوی دیگر، به دلیل ناتوانی در تأمین معاش و شرایط اقتصادی مناسب، بسیاری از جوانان حتی قادر به تأمین نیازهای ابتدایی خود نیستند، چه برسد به داشتن خانواده و فرزند.
هدررفت منابع
در کنار این مشکلات اجتماعی، هدررفت منابع مالی نیز از دیگر پیامدهای حضور بازنشستگان در پست‌های اجرایی است. بسیاری از این افراد که به‌طور غیرضروری در مشاغل دولتی باقی‌مانده‌اند، حقوق‌های کلانی دریافت می‌کنند که به‌جای تخصیص آن به جوانان و افراد شایسته‌تر، به کسانی اختصاص می‌یابد که دیگر هیچ نیازی به اشتغال ندارند. این هدررفت منابع موجب کاهش ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی کشور می‌شود.
لزوم اصلاحات در مدیریت بازنشستگان
برای حل این مشکلات، ضروری است که اصلاحات اساسی در نحوه مدیریت بازنشستگان در دستگاه‌های دولتی انجام شود. نخستین گام در این راستا، تدوین قوانینی است که ماندگاری افراد در پست‌های دولتی را محدود کند. این قوانین باید به‌گونه‌ای باشند که بازنشستگان پس از پایان دوره خدمت خود، از مشاغل مدیریتی کنار بروند و به‌جای آن، جوانان مستعد و توانمند به مسئولیت‌ها گمارده شوند. همچنین باید نظارت دقیقی بر قراردادهای مشاوره‌ای و پنهانی انجام شود تا از بهره‌برداری‌های غیرضروری جلوگیری شود.
ضرورت کادرسازی و جانشین‌پروری
یکی از مهم‌ترین راهکارها برای حل این معضل، ایجاد سیستم‌های کادرسازی و جانشین‌پروری است. در کشورهای موفق، سیستم‌های مشخصی برای جانشین‌پروری و ارتقای جوانان وجود دارد که افراد شایسته و توانمند به‌طور مداوم شناسایی و آموزش می‌بینند. این افراد باید در طول زمان آماده شوند تا در مواقع ضروری مسئولیت‌های مهم را به عهده بگیرند. در این راستا، باید به جوانان فرصت داده شود تا تجربه کسب کنند و به تدریج وارد عرصه‌های مدیریتی و تخصصی شوند.
شایسته‌سالاری و شفافیت در جذب و انتصابات
در کنار کادرسازی، شایسته‌سالاری باید به یکی از اصول اصلی در فرایند جذب و انتصاب‌ها تبدیل شود. سیستم‌های استخدامی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که تنها افراد شایسته و توانمند وارد پست‌های اجرایی شوند. همچنین این فرایند باید شفاف و مبتنی بر اصول مشخص باشد تا از هرگونه زدوبند و رانت جلوگیری شود. نهادهای نظارتی باید نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند و مانع از سوءاستفاده‌های احتمالی شوند.
حمایت از جوانان و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید
در کنار اصلاحات ساختاری، دولت باید به‌طور مستقیم از جوانان حمایت کند. باید به‌طور مداوم فرصت‌های شغلی جدید ایجاد شود و تسهیلاتی برای جوانان بیکار فراهم گردد تا آنها بتوانند وارد بازار کار شوند. ایجاد صندوق‌های حمایتی برای کارآفرینی و حمایت از استارتاپ‌ها می‌تواند راهکاری مناسب برای کاهش بیکاری باشد. همچنین باید برنامه‌های آموزشی و مهارتی برای جوانان برگزار شود تا آنها بتوانند به‌طور مستقیم در بازار کار حضور یابند.در نهایت، حضور بازنشستگان در مشاغل دولتی و عدم ورود جوانان به بازار کار، نه‌تنها موجب مشکلات اقتصادی و اجتماعی برای کشور می‌شود، بلکه به کاهش انگیزه و توانمندی‌های نسل جوان می‌انجامد. برای حل این بحران، نیازمند اصلاحات ساختاری، شفافیت در انتصابات، کادرسازی و جانشین‌پروری و حمایت از جوانان در حوزه اشتغال هستیم. اگر این تغییرات به‌طور جدی در دستور کار قرار گیرد، می‌توان امیدوار بود که جوانان به‌زودی بتوانند جایگاه خود را در جامعه پیدا کنند و کشور از توانمندی‌های آنان بهره‌مند گردد.
