در گردونه زندگی، پول وسیله‌ای برای گذران امور و تأمین آرامش است.
اما گاه این وسیله، چنان جایگاه و هدف نهایی خود را از دست می‌دهد که به کابوسی درذهن صاحبش تبدیل می‌شود.
تصویر افرادی که با وجود انباشتن سرمایه، از خرج کردن حتی برای نیازهای ضروری خودداری می‌کنند، تصویری متناقض و غم‌انگیز است.
این رفتار که از آن به «خساست» یاد می‌شود،تنها یک بخل ساده نیست، بلکه زنجیری نامرئی است که فرد را در انبوهی از دارایی به اسیری می‌کشد.
ریشه‌های روانی خساست این رفتار
ریشه درلایه‌های عمیق روان و تجربیات گذشته افراد دارد.
مهم‌ترین این عوامل عبارتند از:
ترس بیمارگونه از آینده
برای این افراد، پول تنها یک ابزار نیست، بلکه تنها پناهگاه در برابر طوفان‌های احتمالی فرداست.
ترسی عمیق از فقر، درماندگی و بی‌پناهی، هرگونه هزینه را در نظر آنان به مثابه تهدیدی برای بقا جلوه می‌دهد.
زخم‌های کودکی
بسیاری ازاین افراد در خانواده‌هایی رشد یافته‌اند که همواره از کمبود منابع مالی هراس داشته‌اند. این کودک در بزرگسالی «ذخیره کردن» را برابر با «ایمنی» می‌داند.
کمبود عزت نفس
در نگاه برخی، ارزشمندی فردی نه در وجودش، که در عدد حساب بانکی‌اش خلاصه شده است.
از دست دادن پول برای آنان به معنای کاهش شخصیت و اعتبار اجتماعی است.
لذت انباشت
برای گروهی دیگر فرآیند جمع‌آوری پول خود نوعی اعتیاد روانی است. آنان از دیدن رشد ارقام، احساس قدرت و کنترل می‌کنند.
از دیدگاه روانشناسی،خساست افراطی می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات شخصیت یا اختلالات اضطرابی باشد. در این نگاه، این رفتار یک مکانیسم دفاعی ناسالم برای مقابله با احساس ناامنی و اضطراب عمیق است.
برای تعامل سازنده با چنین افرادی، این راهکارها پیشنهاد می‌شود:
درک و همدلی
سرزنش مستقیم تنها دیواری دفاعی محکم‌تر می‌سازد. باید تلاش کرد تا ترسِ ریشه‌ای فرد درک شود.
گفت‌وگوی سازنده
بهتر است به جای تمرکز بر پول، در فضایی امن در مورد نگرانی‌های مشترک صحبت کرد.
تعیین مرزهای شفاف
در روابط نزدیک، لازم است حدودی مشخص برای سهم هر فرد در هزینه‌های ضروری تعیین شود.
کمک حرفه‌ای
مشاوره روانشناسی می‌تواند به فرد کمک کند تا رابطه سالم‌تری با پول و مفهوم امنیت برقرار کند.
به اعتقاد نگارنده ،تراژدی زندگی این افراد، نه در کیف‌های پرپولشان،که دردل‌های تهی و روزهای از دست رفته‌شان نهفته است.
آنان چنان در حفاظت از گنجینه خود می‌کوشند که فراموش می‌کنند ثروت واقعی،توانایی خندیدن، بخشیدن و ساختن خاطراتی گران‌بها در کنار عزیزان است.
زندگی که درآن پول انباشته می‌شود اما هیجانی تجربه نمی‌شود، مانند باغی است که باغبانش تنها بر شمردن دانه‌ها مشغول است و هرگز طعم میوه را نمی‌چشد.
رهایی از بند خساست،در حقیقت آزاد کردن روح برای پرواز و درک شکوه زندگی کردن است.
️ عبدالحمید گل‌افشان
