هرسال با فرارسیدن ماه‌های آغازین سال تحصیلی، زمزمه‌هایی آشنا در میان خانواده‌های بسیاری در استان خوزستان و دیگر نقاط کشور به گوش می‌رسد.
زمزمه‌هایی از دریافت وجه نقد یا تهیه مایحتاجی همچون بسته‌های برگ آ ۴ از سوی مدیران برخی مدارس دولتی و هیأت امنایی.
این اقدام، اگرچه از نگاه برخی مدیران، راهکاری ضروری برای جبران کسری بودجه و هزینه‌های جاری مدرسه است، اما از نگاه بسیاری از خانواده‌ها، بار مالی ناخواسته و ناعادلانه‌ای است که بر دوش آنان گذاشته می‌شود.
ریشه مشکل کجاست؟
داستان وقتی غم‌انگیزتر می‌شود که بدانیم به گفته مدیران مدارس، کمک‌های سرانه دولتی سال‌هاست که به میزان کافی و به موقع به دست مدارس نمی‌رسد.
این کمبود بودجه، مدیرانی را که دل در گروی پیشرفت دانش‌آموزان و آبادانی محیط آموزشی دارند، در تنگنای سختی قرار می‌دهد.
آنان برای تأمین هزینه‌های جزئی مانند لوازم التحریر اداری، تعمیرات جزیی، یا حتی برگه‌های امتحانی، گاهی چاره‌ای جز تکیه بر جیب اولیا نمی‌بینند.
اینجاست که حلقه یک معضل بسته می‌شود:
از یک سو آموزش و پرورش تأکید می‌کند که “دریافت هرگونه وجهی ممنوع است” و از سوی دیگر، امکانات مالی کافی را در اختیار مدارس قرار نمی‌دهد.
سؤال اصلی بسیاری از مردم این است: چرا واحدهای بازرسی ادارات آموزش و پرورش در این زمینه ورود جدی نمی‌کنند؟
اگرچه به برخی از اولیا توصیه می‌شود که شکایت خود را در سامانه‌های مربوطه ثبت کنند، اما واقعیت زندگی روزمره نشان می‌دهد که بسیاری از خانواده‌ها، نه فرصت کافی برای پیگیری اداری این شکایات را دارند و نه از پیچ و خم‌های بوروکراسی اداری آگاهی کامل دارند.
افزون بر این، ترس از “عواقب احتمالی” برای فرزندشان در مدرسه، مانع بزرگی برای اقدام علنی آنان است.
مشکل اصلی‌تر:
بار مالی بر دوش خانواده‌های کم‌بضاعت
این معضل، زمانی ابعاد انسانی و اخلاقی به خود می‌گیرد که به شرایط اقتصادی خانواده‌ها توجه کنیم. بسیاری از اولیا، با وجود عشق وافری که به تحصیل فرزندانشان دارند، خود در تنگنای معیشتی به سر می‌برند.
تصور کنیدخانواده‌ای که دو یا سه دانش‌آموز در مقاطع مختلف دارد، چگونه می‌تواند این هزینه‌های مکرر و گاه غیرمنتظره را تحمل کند؟
این فشار اقتصادی، می‌تواند حق مسلم تحصیل را برای کودکان این خانواده‌ها به چالشی سخت تبدیل کند.
راهکارهای ساده و عملی چیست؟
برای گسستن این چرخه معیوب، به راهکارهایی ساده عملی و عادلانه نیاز داریم:
شفافیت و اطلاع‌رسانی:
آموزش و پرورش باید فهرست دقیق و مصوب کمک‌های داوطلبانه قابل دریافت ازاولیا را به طور گسترده و از طریق رسانه‌های محلی، فضای مجازی و خود مدارس، در اختیار همه خانواده‌ها قرار دهد. هرگونه دریافت خارج از این فهرست باید به طور قطع ممنوع اعلام شود.
تقویت سیستم‌های نظارتی مردمی:
ایجاد و معرفی یک “سامانه شکایت سریع و بی‌واسطه” با پیگیری تضمینی می‌تواند اعتماد خانواده‌ها را جلب کند. *به گونه‌ای که فرد شاکی مطمئن باشد هویت او محفوظ می‌ماند و شکایتش در زمان معقولی رسیدگی می‌شود.
تأمین بودجه پایدار برای مدارس:
مهم‌ترین راهکار تزریق بودجه کافی و به موقع به مدارس به ویژه در مناطق کمتربرخوردار است.
اگر مدرسه‌ای نیازهای اولیه خود را از طریق رسمی تأمین کند، دیگر ضرورتی برای دریافت غیرقانونی از اولیا وجود نخواهد داشت.
مشارکت‌های قانونمند و داوطلبانه:
می‌توان با ایجاد “صندوق‌های شفاف خیرین مدرسه” با مدیریت شورای مدرسه و نظارت اولیا، زمینه مشارکت واقعی و داوطلبانه خانواده‌های توانمند را فراهم کرد، بدون آنکه فشاری بر خانواده‌های کم‌درآمد وارد شود.
به اعتقاد نگارنده تحصیل رایگان، حق مسلم هر کودک ایرانی است.
برای پاسداری ازاین حق باید چاره‌ای اندیشید که نه مدیران دلسوز را در بحران مالی رها کند و نه خانواده‌های محترم را تحت فشار قرار دهد.
برطرف کردن این مشکل، تنها با همکاری سه‌گانه “دولت (به عنوان تأمین‌کننده اصلی) مدرسه (به عنوان مجری) و اولیا (به عنوان ناظر و حامی)” ممکن خواهد بود.
بیاییم با هم بار دیگر مدرسه را به پناهگاهی امن برای آموختن، بدون دغدغه‌های مادی، تبدیل کنیم.
️ عبدالحمید گل‌افشان
