حسن گریباوی، دانش‌آموخته علم روانشناسی، در مصاحبه با مهدی محمدزاده، خبرنگار مجموعه خبری جهان اخبار، به تشریح مفهوم «اثر رابین‌هود در آموزش» پرداخت و آن را نوعی بی‌عدالتی پنهان توصیف کرد. او توضیح داد که این اثر به معنای اختصاص منابع، توجه و امکانات آموزشی بیشتر به دانش‌آموزان ضعیف‌تر است تا عقب‌ماندگی‌هایشان جبران شود. به گفته گریباوی، این اقدام در ظاهر نوعی عدالت به نظر می‌رسد، اما اگر بدون برنامه‌ریزی و توازن انجام شود، می‌تواند منجر به نادیده گرفتن دانش‌آموزان توانمند شود. او افزود: “نتیجه این روند خاموشی استعدادهایی است که می‌توانند آینده‌ساز باشند و این خود نوعی بی‌عدالتی پنهان است.”
گریباوی به چالش‌های موجود در نظام آموزشی کشور اشاره کرد و گفت: “در بسیاری از مدارس، به ویژه در مناطق محروم، دانش‌آموزان مستعد به دلیل نمرات خوب یا عدم مشکل خاص کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند. این موضوع می‌تواند انگیزه آنها را کاهش دهد و فرصت‌های رشدشان را محدود کند. تمرکز بیش‌ازحد بر جبران ضعف‌ها، بدون برنامه‌ریزی مناسب، به حذف بی‌صدا نخبگان منجر می‌شود.”
وی همچنین به عوامل مؤثر در نادیده گرفتن دانش‌آموزان توانمند و خلاق پرداخت و اظهار کرد: “عوامل متعددی در این زمینه مؤثرند؛ از جمله نبود برنامه‌های خاص برای پرورش استعدادها، نگرش‌های سطحی برخی مدیران که رشد نخبگان را تهدیدی برای جایگاه خود می‌دانند، کمبود منابع و تمرکز صرف بر رفع مشکلات عمومی، و ترس از تفاوت و نوآوری که گاه باعث محدود کردن افراد خلاق می‌شود.”
گریباوی در ادامه به تفاوت میان «عدالت آموزشی» و «تساوی سطحی» اشاره کرد و گفت: “عدالت آموزشی به این معناست که هر دانش‌آموز بر اساس نیازش حمایت شود. به عنوان مثال، دانش‌آموزی با استعداد بالا باید فرصت‌های پیشرفته‌تری دریافت کند، در حالی که کسی که ضعف دارد، باید کمک‌های جبرانی بگیرد. اما تساوی سطحی به معنای یکسان دیدن همه افراد، بدون توجه به تفاوت‌هاست که در عمل به بی‌عدالتی منجر می‌شود، زیرا نیازهای واقعی افراد نادیده گرفته می‌شوند.”
این دانش‌آموخته علم روانشناسی به مفهوم «خشونت نرم علیه نخبگان» نیز اشاره کرد و توضیح داد: “این عبارت به رفتارهایی اشاره دارد که ظاهراً آرام و محترمانه‌اند، اما در عمل باعث آسیب به نخبگان می‌شوند. بی‌توجهی به پیشنهادهای خلاقانه، حذف فرصت‌های رشد، نادیده گرفتن موفقیت‌ها و ایجاد محدودیت‌های غیرضروری، از جمله این رفتارهاست. این نوع خشونت نخبگان را به حاشیه می‌برد و انگیزه‌شان را از بین می‌برد، بدون اینکه کسی متوجه آسیب شود.”
گریباوی ادامه داد که مدیران و معلمان می‌توانند با شناخت دقیق نیازهای هر دانش‌آموز، طراحی برنامه‌های متنوع و ایجاد فرصت‌های رشد برای همه، بین حمایت از دانش‌آموزان ضعیف‌تر و پرورش نخبگان تعادل برقرار کنند. او تصریح کرد: “به عنوان مثال، می‌توان کلاس‌های تقویتی برای دانش‌آموزان ضعیف‌تر و کارگاه‌های خلاقیت برای مستعدها برگزار کرد. همچنین ایجاد فضای گفت‌وگو و احترام به تفاوت‌ها می‌تواند به حفظ این تعادل کمک کند.”
وی به تمثیل «میخ راست و میخ کج» اشاره کرد و گفت: “این تمثیل می‌گوید که افراد توانمند چون نقش مهمی در ساختار دارند، بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرند. اما اگر این فشار بیش‌ازحد باشد یا بدون حمایت باشد، ممکن است آسیب ببینند. در مقابل، افراد ضعیف چون خطری برای ساختار ندارند، رها می‌شوند. پیام این تمثیل این است که باید با دقت و احترام با استعدادها برخورد کرد، نه با بی‌مهری و فشار بی‌جا.”
گریباوی همچنین به راهکارهایی برای جلوگیری از تکرار اثر رابین‌هودی در تصمیم‌گیری‌های آموزشی پرداخت و گفت: “طراحی برنامه‌های متوازن برای همه گروه‌ها، آموزش مدیران و معلمان درباره عدالت واقعی، ایجاد سیستم‌های شناسایی استعداد، تقویت فرهنگ شایسته‌سالاری و نظارت بر نحوه تخصیص منابع و توجه‌ها در مدارس از جمله این راهکارهاست.”
وی در ادامه به موفقیت‌های نظام آموزشی ایران در شناسایی، حفظ و تقویت «سرمایه فکری» اشاره کرد و گفت: “متأسفانه، موفقیت‌های ما در این زمینه محدود بوده است. بیشتر تمرکز بر رفع مشکلات عمومی است و برنامه‌های خاص برای نخبگان کمتر اجرا می‌شود. نبود سیستم‌های شناسایی استعداد، کمبود منابع و نگرش‌های محافظه‌کارانه از دلایل اصلی این ضعف هستند.”
گریباوی در پایان خاطرنشان کرد که برای اصلاح این وضعیت و تحقق عدالت واقعی در آموزش، باید تغییرات اساسی در سیاست‌گذاری‌ها و نگرش‌های مدیریتی ایجاد شود. او تأکید کرد: “باید اصل شایستگی در تصمیم‌گیری‌ها رعایت شود، مدیران با نگاه بلندمدت تربیت شوند و برنامه‌هایی طراحی شود که هم دانش‌آموزان ضعیف‌تر را حمایت کند و هم نخبگان را پرورش دهد. همچنین باید فرهنگ اخلاق‌مداری و احترام به تفاوت‌ها در مدارس تقویت شود تا از تصمیم‌هایی که ریشه در ترس، رقابت‌های سطحی یا کوته‌نظری دارند، جلوگیری شود.”
