زاهد مهمدی کرتلایی نماینده سازمان های مردم نهاد استان خوزستان در مصاحبه با مهدی محمدزاده، خبرنگار مجموعه خبری جهان اخبار، به بررسی تضاد عمیق و ساختاری در استان خوزستان پرداخت. او با اشاره به اینکه این تضاد به عنوان اصلی‌ترین پارادوکس خوزستان شناخته می‌شود، توضیح داد: “ریشه این مشکلات در ساختار متمرکز اقتصاد ملی نهفته است. خوزستان به عنوان پایگاه تأمین منابع از جمله نفت، گاز و آب تعریف شده و در نتیجه ثروت آن به سرعت به سطح ملی منتقل می‌شود. در این میان، استان خوزستان تمام عوارض و هزینه‌های زیست محیطی مانند آلودگی هوا و ریزگردها را تحمل می‌کند و آسیب‌های اجتماعی نظیر فقر، بیکاری، اعتیاد و حاشیه‌نشینی ناشی از استخراج و برداشت منابع را به دوش می‌کشد، بدون آنکه منابع متناسبی دریافت کند.”
مهمدی به دلایل گسست ساختاری و بی‌عدالتی میان تولید ثروت و توزیع آن در خوزستان اشاره کرد و گفت: “صنایع بزرگ به جای ایجاد زنجیره ارزش و توسعه صنایع پایین‌دستی که نیازمند نیروی کار بومی باشند، بیشتر ماهیتی وارداتی و تخصصی دارند. درآمدهای نفتی که از این استان خارج می‌شود، هیچ سودی برای ساکنین ندارد و حتی برای بازسازی زیرساخت‌های حیاتی مانند شبکه آب و فاضلاب که سالانه مردم را با بحران مواجه می‌کند، سهمی قائل نمی‌شوند.”
وی با انتقاد از نحوه تخصیص درآمدهای نفتی، افزود: “سهم واقعی استان از درآمدهای نفت و پتروشیمی تقریباً صفر است. این درآمدها به عنوان ‘انفال ملی’ مستقیماً به خزانه دولت واریز می‌شود و سهم مشخصی برای استان تعریف نشده است. حتی اگر قانونی برای تخصیص درصدی از فروش نفت به خوزستان تصویب شده باشد، بعید است که اجرایی شود.”
مهمدی در ادامه به نقش سیاست‌های کلی در ایجاد این تضاد اشاره کرد و گفت: “سیاست‌های ملی همیشه تعیین‌کننده زمین بازی بوده‌اند. این سیاست‌ها در زمینه سدسازی و انتقال آب، منبع اصلی بحران‌های زیست‌محیطی و معیشتی در استان هستند. همچنین، انتصاب مدیران کلیدی مانند استانداران و مدیران ارشد شرکت‌های نفتی و آبی از مرکز و بدون توجه به تخصص و تعهد به مسائل محلی انجام می‌شود.”
این کارشناس در ادامه به عدم تناسب فاحش میان خدمت حیاتی و ملی که خوزستان به کشور ارائه می‌دهد و سهم ناچیز مردم استان از ثمرات آن پرداخت و گفت: “خوزستان با تولید بیش از ۸۰ درصد نفت کشور، تأمین آب و برق آبی برای بخش بزرگی از کشور و کانون اصلی صنعت پتروشیمی، با نرخ بالای بیکاری و حاشیه‌نشینی و زیرساخت‌های فرسوده روبه‌رو است. این وضعیت نشان می‌دهد که مردم خوزستان از چه چیزی محروم هستند که هنوز به عنوان استان محروم شناخته می‌شوند.”
مهمدی به ناکارآمدی شرکت‌ها در قبال تعهدات اجتماعی‌شان اشاره کرد و گفت: “عملکرد شرکت‌ها در قبال نیازهای زیرساختی استان بسیار ضعیف است. آن‌ها بیشتر تمایل دارند در پروژه‌های عمومی با بعد تبلیغاتی شرکت کنند، تا در حل مشکلات زیست‌محیطی و عوارض مستقیم فعالیت‌های خود.”
او همچنین به تأثیرات ویرانگر تصمیمات ملی بر معیشت و سلامت مردم اشاره کرد و گفت: “سدسازی‌های غیر اصولی و انتقال نامتعارف آب باعث کاهش شدید دبی رودخانه‌های کارون و کرخه، شور شدن اراضی و نابودی معیشت دامداران و کشاورزان شده است. خشک شدن تالاب‌های مهم نیز به کانون ریزگردها تبدیل شده و سلامت عمومی و اقتصاد منطقه را تهدید می‌کند.”
مهمدی به قضاوت تلخی که در ادبیات مردم خوزستان وجود دارد، اشاره کرد و توضیح داد: “نجابت و صبر تاریخی مردم خوزستان باعث شده که مسئولان در تخصیص منابع و اولویت‌بندی، این استان را در رده‌های پایین‌تر قرار دهند. به جای حل ریشه‌ای مشکلات، دولت‌ها با تمجید از مقاومت مردم به پاسخ‌های شفاهی و تقدیر بسنده کرده‌اند.”
وی در ادامه به ضرورت تمرکز بر اقدامات عینی و ملموس در حوزه خدمات ضروری اشاره کرد و گفت: “تخصیص منابع اضطراری برای تصفیه و انتقال آب شرب به شهرها و روستاهای بحرانی، تسریع و تأمین بودجه پروژه فاضلاب کلانشهر اهواز و لغو پروژه‌های انتقال آب غیرضروری از جمله این اقدامات است.”
مهمدی در پایان بر مهم‌ترین مطالبه مردم خوزستان تأکید کرد و گفت: “حذف تضاد ساختاری باید در اولویت قرار گیرد. خوزستان دیگر نباید یک ‘استان منبع’ باشد، بلکه باید به یک ‘استان توسعه’ تبدیل شود. مردم خوزستان سهم قانونی، پایدار و شفاف از ثروتی که برای کل ایران تولید می‌کنند، می‌خواهند. برای پایداری اقتصاد ملی، ابتدا باید پایداری محیطی و معیشتی مردم خوزستان تضمین شود.”
