به گزارش خبرنگار اقتصادی ایرنا، به حداقل تعداد سهامی که باید در طول یک روز معاملاتی، معامله شود تا قیمت اصلی (پایانی) آن سهم امکان نوسان مثبت یا منفی داشته باشد، «حجم مبنا» گفته می‌شود. حالا پس از ۲۲ سال قرار است حجم مبنا از اول دی ماه به یک سهم در هر روز معاملاتی برای هر نماد، کاهش یابد؛ اتفاقی که در عمل به معنای حذف یکی از موانع رشد واقعی بازار و اجتناب از شاخص‌سازی است.

هر چند برخی کارشناسان بر این اعتقادند گامی که از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار برای اصلاح ریزساختارها برداشته شده، اقدام مهمی است اما این نقطه‌نظر هم از سوی کارشناسان مطرح می‌شود که اصلی‌ترین ریزساختار بورسیِ مانع عُمق‌بخشی به بازار، «دامنه نوسان» است. تا زمانی که دامنه نوسان وسعت پیدا نکند یا حذف نشود، احتمال شاخص‌سازی و رشد غیر واقعی بازار فراهم نخواهد شد.

به عبارت دیگر با حذف دامنه نوسان و باقی‌ماندن دامنه نوسان، حتی تعداد اندکی معامله در نمادهای بزرگ می‌تواند قیمت را به سقف یا کف دامنه برساند و زمینه شاخص‌سازی و نوسانات غیرواقعی را فراهم کند.

برای تحلیل بهتر آینده بازار با حذف حجم مبنا که از فردا – یکم دی ماه – در بازار سرمایه اجرایی می شود، با برخی کارشناسان حوزه بورس به گفت و گو نشستیم.

حذف حجم مبنا مانع از توسعه مصنوعی بازار می شود

در همین ارتباط مونا حاجی‌علی‌اصغر کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا با بیان اینکه اصلاح ریزساختارهای بورس، گامی اجتناب‌ناپذیر در مسیر افزایش کارایی بازار سرمایه ایران است، اظهار داشت: حجم مبنا و دامنه نوسان به‌عنوان دو ابزار کنترلی مهم در بازار سرمایه ایران، با هدف کاهش نوسانات هیجانی و افزایش ثبات بازار طراحی شده‌اند.

وی افزود: با این حال، تجربه عملی و شواهد تجربی نشان می‌دهد که این دو ابزار، به‌ویژه در شرایط کنونی بازار، نه‌تنها به بهبود کارایی منجر نشده‌اند، بلکه در موارد متعددی کاهش نقدشوندگی، انباشت صف‌های معاملاتی و اخلال در فرآیند کشف قیمت را موجب شده‌اند.

وی یادآور شد: حجم مبنا با این هدف طراحی شد که تغییرات قیمت سهام تنها در صورتی معتبر باشد که حداقل حجم مشخصی از معاملات انجام شود. در نگاه نظری، این ابزار قرار بود مانعی در برابر دستکاری قیمت و نوسانات غیرواقعی باشد. با این حال، در عمل حجم مبنا پیامدهای منفی متعددی به همراه داشت.

حاجی علی اصفر «کند شدن فرآیند کشف قیمت و انتقال تدریجی اطلاعات به قیمت سهام»، «افزایش صف‌های خرید و فروش به‌ویژه در نمادهای کم‌عمق»، «کاهش جذابیت بازار برای سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و بازارگردان‌ها» و «عدم تطابق با استانداردهای بین‌المللی بازارهای کارا» را از پیامدهای منفی حجم مبنا در بازار سرمایه دانست.

کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: در بسیاری از بازارهای توسعه‌یافته، اعتبار قیمت نه از طریق محدودیت‌های مصنوعی، بلکه از طریق عمق بازار، حضور بازارگردان‌ها و شفافیت اطلاعاتی تضمین می‌شود.

آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت حذف حجم مبنا

به گفته حاجی‌علی‌اصغر حذف حجم مبنا به‌ویژه اگر به‌صورت یکپارچه و همراه با زیرساخت‌های مکمل اجرا شود، می‌تواند آثار مثبتی کوتاه و بلندمدت به دنبال داشته باشد که آثار کوتاه‌مدت آن شامل «افزایش سرعت واکنش قیمت‌ها به اطلاعات جدید»، «افزایش نوسانات مقطعی، به‌ویژه در نمادهای کوچک» و «کاهش صف‌نشینی و افزایش معاملات واقعی» است.

این تحلیلگر بازار سرمایه تاکید کرد: آثار بلندمدت حذف حجم مبنا در بازار شامل مواردی چون «بهبود فرآیند کشف قیمت»، «افزایش نقدشوندگی و عمق بازار»، «افزایش کارایی اطلاعاتی بازار» و «همگرایی بیشتر با استانداردهای جهانی» است و البته برای مدیریت نوسانات کوتاه‌مدت پس از حذف حجم مبنا، استفاده از ابزارهایی نظیر بازارگردانی مؤثر، توقف‌های هوشمند معاملاتی (Circuit Breaker) و نظارت الگوریتمی ضروری است.

دامنه نوسان؛ چالش یا ابزار کنترل بازار؟

حاجی علی اصغر در ادامه به موضوع دامنه نوسان نیز اشاره کرد و آن را یکی از بحث‌برانگیزترین ابزارهای کنترلی بازار سرمایه ایران دانست.

وی ادامه داد: هرچند هدف اولیه از اِعمال آن کنترل رفتارهای هیجانی بوده، اما تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که این ابزار عملاً به انتقال نوسان در زمان منجر شده است، نه حذف آن؛ «تشکیل صف‌های طولانی و قفل‌شدن معاملات»، «افزایش رفتارهای توده‌وار و سفته‌بازانه»، «کاهش کارایی بازار در جذب شوک‌های اطلاعاتی» و «خروج سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و بلندمدت» از جمله پیامدهای این سیاست به شمار می رود.