الهام شیخ میری
شهر شوش، گنجینه‌ای کهن بر بستر تمدن، همواره در دوراهی دشوار حفظ میراث جهانی و اجابت نیازهای توسعه شهری مدرن قرار داشته است. هر طرح زیرساختی در این شهر، خواه ناخواه، از گذرگاهی تاریخی می‌گذرد و این ذاتِ پرابهتِ شوش است که توسعه را به امری پیچیده تبدیل می‌کند.
یکی از مصادیق اخیر این چالش، موضوع احداث زیرگذر در مسیری حیاتی از شهر بود. پس از حذف پل روگذر، احداث زیرگذر به یک مطالبه جدی برای روان‌سازی ترافیک و بهبود زیرساخت‌های شهری تبدیل شد. پیگیری‌های این مطالبه توسط نماینده محترم مردم شوش، دکتر محمد کعب عمیر ، وارد فاز اجرایی شد؛ اقدامی که از منظر توسعه‌طلبی شهری کاملاً منطقی و مورد انتظار بود.
تلاش محلی و مقاومت ملی
طرح احداث زیرگذر، بلافاصله با سد محکم سازمان میراث فرهنگی روبه‌رو شد. استدلال قوی میراث فرهنگی این بود که هرگونه حفاری در این محدوده، به‌خصوص در نزدیکی قلعه شوش و چغازنبیل، ریسک خروج این دو اثر از فهرست میراث جهانی یونسکو را به دنبال خواهد داشت؛ اتفاقی که ضربه‌ای سنگین بر اعتبار بین‌المللی کشور محسوب می‌شود.
با این وجود، پیگیری‌های مجدانه برای پیشبرد این پروژه ادامه یافت. با تلاش‌های صورت گرفته در سطح استان خوزستان، کمیته فنی استانی میراث فرهنگی، پس از بررسی‌های مشاوره‌ای و کارشناسی، سرانجام مجوز احداث زیرگذر را صادر کرد. این موفقیت، که با تعریف یک ردیف اعتباری همراه شد، نویدبخش تحقق یک مطالبه دیرینه شهری بود و با افتخار در روز معلم از سوی نماینده مردم شوش اعلام شد.
فراتر از مرزهای استان
متأسفانه، این مسیرِ هموارشده در سطح استان، در پایتخت با مانع مواجه شد. دغدغه‌های کارشناسان و کنشگران میراث فرهنگی در مورد ثبت جهانی، از طریق رسانه‌های ملی به گوش وزیر میراث فرهنگی رسید. با دستور وزیر، کمیته فنی در سطح وزارتخانه تشکیل شد.
پس از بررسی‌های مجدد و با استناد به مخاطرات جدی برای جایگاه جهانی شوش، کمیته عالی وزارتخانه مصوبه استانی را باطل اعلام کرد و بر خطرآفرین بودن طرح تأکید نمود. نتیجه این شد که مجوز احداث زیرگذر ملغی گشت و پرونده این پروژه فعلاً بسته شد.
درس‌آموزی از واقعه: ضرورت اجماع برای شوش
آنچه پس از لغو مجوز رخ داد، مایه تأسف و نیازمند تأمل است. به جای آنکه انرژی شهروندان و رسانه‌های مطالبه‌گر شوش صرف احیای مجوزی شود که در سطح استان کسب شده بود، متأسفانه شاهد جنجال‌آفرینی و تمرکز بر حواشی سیاسی و تنزّل‌های فردی بودیم. این‌گونه واکنش‌ها، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه فضای لازم برای پیگیری‌های مؤثر و وحدت مسئولان را از بین می‌برد.
شوش، بیش از هر چیز، امروز نیازمند اتحاد و اجماع است. این شهر برای پیشرفت، نیاز به یکپارچگی صداها در مقابل چالش‌های بزرگ دارد.
پیام ما به شهروندان و رسانه‌های شوش این است:
باید کل مسئله را در سطح کلان (وزارتخانه) دید. مانع اصلی، تصمیمات فنی و حقوقی مرتبط با ثبت جهانی است، نه عملکرد فردی یک مسئول.
باید از تنش‌های سیاسی کاست و بر منافع مشترک تمرکز کرد. زمان آن است که به جای تقلیل مطالبات به یک جدال سیاسی، در کنار مسئولان پیگیر (اعم از نماینده و مدیران استانی) قرار بگیریم و به دنبال راه‌حل‌های جایگزین و مورد تأیید میراث فرهنگی برای توسعه باشیم.
توسعه شهری در شوش یک مأموریت مشترک است. این ماموریت با تکیه بر ظاهر قضیه و تخریب صورت نمی‌پذیرد؛ بلکه مستلزم هم‌صدایی، درک پیچیدگی‌ها، و حرکت گام به گام در کنار یکدیگر است.
آبادانی شوش در گرو درک این نکته است که تاریخ، اگرچه محدودیت‌آفرین است، اما می‌تواند بزرگترین فرصت برای توسعه گردشگری و زیرساخت‌های متناسب با هویت شهر باشد. اکنون زمان آن است که با درایت، پیگیری‌های صورت گرفته را تا رسیدن به سرانجام مطلوب، ولو با تعاریف جدیدی از پروژه، ادامه دهیم.
