به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، رئیس‌جمهور روز سه‌شنبه ۱۴ بهمن ماه ۱۴۰۴ در شبکه اجتماعی ایکس از دستور به وزیر امور خارجه برای فراهم ساختن زمینه مذاکره با آمریکا خبر داد. مسعود پزشکیان در توضیح زمینه‌های این تصمیم نوشته است: «با توجه به درخواست دولت‌های دوست در منطقه برای پاسخ به پیشنهاد رئیس‌جمهور آمریکا جهت مذاکره به وزیر خارجه دستور دادم …». وی همچنین این دستور را مشروط به قیدهایی از جمله «وجود فضای مناسب و عاری از تهدید، عدم توقعات بی‌منطق طرف مقابل، رعایت اصول عزت، حکمت و مصلحت و حفظ منافع منافع ملی» کرده است.
این اولین بار پس از جنگ ۱۲ روزه است که جمهوری اسلامی ایران حاضر به مذاکره با آمریکا شده است، البته همانطور که در دستور رئیس‌جمهور به رئیس دستگاه دیپلماسی کشور نیز تصریح شده است، این مذاکرات بر اساس درخواست کشورهای منطقه و پیشنهاد ایالات متحده آمریکا صورت می‌گیرد و مشروط به صرف نظر کردن دولت دونالد ترامپ از توقعات غیرمنطقی خواهد بود.
با این حال از زمان انتشار دستور رئیس‌جمهور، اسرائیل و رسانه‌های وابسته به آن مذاکرات جمعه ۱۷ دی ماه ۱۴۰۴ را محکوم به شکست اعلام کردند و حتی در پیش بینی‌هایی افراطی خبر از لغو آن دانند. این تلاش‌ها در شامگاه چهارشنبه ۱۵ دی ماه به اوج رسید و فضای رسانه‌ای جهان شاهد روایات ضد و نقیض درباره لغو مذاکرات بود و مسئولیت این بن‌بست متوجه جمهوری اسلامی ایران شده بود!
سرانجام ساعتی پس از این جنگ روانی سیدعباس عراقچی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحده روز جمعه حدود ساعت ۱۰ صبح در مسقط برگزار می‌شود. از برادران عمانی بابت فراهم‌کردن تمامی ترتیبات لازم سپاسگزارم»؛ و به این ترتیب اولین اقدام سنگین کارشکنان مذاکره در این دور با شکست مواجه شد.
در راستای بررسی دلایل از سرگیری دوباره مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا و شروط مذاکره برابر، با محمود واعظی قائم‌مقام حزب اعتدال و توسعه، معاون اسبق وزارت امور خارجه و رئیس دفتر رئیس‌جمهور در دولت دوازدهم گفتگو کرده‌ایم.
آنچه در ادامه می‌آید مشروح این گفتگو است:
اولویت ایران در حل مسائل بین‌المللی مذاکره است
محمود واعظی در واکنش به مذاکرات پیش‌روی ایران و آمریکا، گفت: اولویت ایران در حل مسائل و مناقشات بین‌المللی همواره بهره‌گیری از طرق مسالمت‌آمیز و مذاکرات سازنده است. بالغ بر ده ماه قبل، مذاکرات ایران و آمریکا شروع شد و مسئولان دستگاه دیپلماسی در حال مذاکره بودند که به شکل خصمانه و کاملا یکطرفه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه آغاز شد و متعاقب آن نوعی بی‌اعتمادی جدی نسبت به اصل مذاکره در کشور به وجود آمد.
واعظی با اشاره به افزایش تنش‌ها در منطقه پس از جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: برغم بی‌اعتمادی‌ها و در پی رایزنی‌های اخیر و با توجه به اینکه استمرار وضعیت نه جنگ و نه صلح امکان نزاع و جنگ غیرسازنده را افزایش می‌دهد، کشورهای اسلامی منطقه در راستای حفظ صلح و ثبات، برقراری مذاکره میان ایران و آمریکا را رایزنی کردند. جمهوری اسلامی ایران همواره خواهان برقراری صلح و ثبات در منطقه بوده و آغازکننده جنگ نبوده و نیست، اما اگر تهدیدی از سوی هر قدرتی منافع و امنیت ملی را هدف بگیرد، آمادگی کامل برای دفاع از امنیت و کیان کشور را دارا است.
بر اساس اصول پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات یکی از پایه‌های نظم جهانی محسوب می‌شود. رئیس دفتر رئیس‌جمهور در دولت دوازدهم گفت: یکی از کارکردهای مهم مذاکره، اقناع افکار عمومی داخلی و خارجی در راستای پذیرش موضع صلح‌طلبانه جمهوری اسلامی ایران است. بر اساس اصول پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل و منشور ملل متحد،حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات یکی از پایه‌های نظم جهانی محسوب می‌شود. جمهوری اسلامی ایران همواره نشان داده است که در چارچوب این اصول حرکت می‌کند و گفت‌وگو را بر تنش و تقابل ترجیح می‌دهد، مشروط بر آنکه حقوق و منافع مشروع کشور به رسمیت شناخته شود.
دستور رئیس‌جمهور برای انجام مذاکرات تصمیمی منطقی و عقلایی بود
واعظی افزود: از طرف دیگر برای اینکه افکار عمومی در کشورمان و همچنین افکار عمومی جهان آشکارا تفهیم شوند که جمهوری اسلامی ایران از جنگ واهمه‌ای ندارد اما از آن پرهیز می‌کند و بر محور عقلانیت سعی بر این دارد تا مسائل خود را از طریق گفت‌وگو حل و فصل نماید، رئیس‌جمهور دستور انجام مذاکرات را به وزارت امور خارجه ابلاغ کرد؛ تصمیمی منطقی و عقلایی که در آن ضمن حفظ مصالح کشور، گفت‌وگو از موضع عزت و اقتدار دنبال خواهد شد.
اگر مذاکرات بر پایه احترام متقابل باشد، یک گام جدی رو به جلو خواهد بود و می‌توان به نتیجه امیدوار بود. وی با تاکید بر اینکه در ارتباط با مسئله هسته‌ای همواره موضع شفاف ما این است که ایران در پی دستیابی به بمب اتمی نبوده و نیست، تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در ارتباط با پرونده هسته‌ای نیز همواره بر این موضع اصرار و تاکید داشته که ایران برغم الزام ایجاد توازن و بازداراندگی در مقابل دشمن متجاوز یعنی رژیم صهیونیستی که هیچگونه محدودیت و کنترلی بر سلاح‌های هسته‌ای خود را قبول نکرده و قلدرمابانه کلیه هنجارهای بین‌المللی را به سخره می‌گیرد، به واسطه فتوای رهبری هیچگاه در پی دستیابی به سلاح کشتار جمعی هسته‌ای نبوده و نیست. اگر مذاکرات بر پایه احترام متقابل و برابر با هدف دستیابی به توافق «برد برد» باشد، یک گام جدی رو به جلو خواهد بود و می‌توان به نتیجه امیدوار بود. طبیعی است که محدودیت‌ها و تحریم‌های ظالمانه‌ای که از سوی طرف مقابل به شکل یکجانبه علیه ملت ایران تحمیل شده نیز در اولویت دستور کار مذاکرات قرار خواهد گرفت.
قائم‌مقام حزب اعتدال و توسعه با اشاره به التهاب‌هایی که در چند سال گذشته دامنگیر منطقه خاورمیانه شده است، اظهار کرد: منطقه خاورمیانه طی سال‌های اخیر با التهاب‌ها و بحران‌های متعددی روبه‌رو بوده و اعتقاد ما بر این است که در شرایط کنونی، غرب آسیا بیش از هر زمان دیگر نیازمند ثبات و آرامش است. در موضوع جنگ غزه، لبنان، بحران سوریه و یمن نیز منطقه خسارت‌های فراوانی متحمل شده و اگر بی‌ثباتی یا جنگ دیگری رخ دهد، همه کشورها از آغازکننده جنگ تا کشورهای منطقه و ایران همگی متضرر و آسیب خواهند دید. در چنین شرایطی، بهترین راه‌حل، استقبال از درخواست کشورهای دوست منطقه برای پایه‌ریزی گفت‌وگو بود که امیدوارم، گفت‌وگوهایی جدی، محترمانه و از موضع احترام متقابل و برابری برای دستیابی به یک توافق برد ـ برد شکل بگیرد.
در چنین شرایطی، بهترین راه‌حل، استقبال از درخواست کشورهای دوست منطقه برای پایه‌ریزی گفت‌وگو بود. واعظی در ارزیابی مواضع ایالات متحده آمریکا در این دور از مذاکرات، گفت: هر کشوری که وارد مذاکره می‌شود، در ابتدا خواسته‌های حداکثری خود را مطرح می‌کند و هنر مذاکره‌کنندگان این است که بتوانند در چارچوبی به توافق برسند که منافع کشور متبوع حفظ شود. بنابراین آنچه طرف مقابل در مقطع فعلی مطرح می‌کند اهمیت ثانویه دارد؛ آنچه اهمیت دارد، آن مواردی است که نهایتاً روی میز مذاکرات بحث و تثبیت می‌شود.
جریان‌های تندروهیچ‌گاه نگفتند جایگزین آنها در مقابل مذاکره چیست!؟
وی در واکنش به اتهام زنی‌های برخی از جریان‌ها به رئیس‌جمهور و وزیر امورخارجه در زمینه آغاز مذاکرات گفت: جریان‌های تندرو همواره مخالف مذاکره بوده‌اند، اما هیچگاه نگفتند که جایگزین مدنظر آنها در مقابل مذاکره چیست.
رئیس دفتر سیاسی حزب اعتدال و توسعه تصریح کرد: تجربه جمهوری اسلامی ایران در سال‌های گذشته نشان داده است که هرگاه مسیر گفت‌وگو از مسیر اعتدال حسب تدبیر، انسجام داخلی و پشتوانه تصمیم‌سازی ملی دنبال شده، کشور توانسته است از دست اندازهای پرهزینه عبور کند و منافع خود را تثبیت نماید. مذاکره برای ایران نه یک امر تاکتیکی و مقطعی، بلکه ابزاری عقلانی در چارچوب پایدارسازی امنیت، رفاه و توسعه، حفظ منافع ملی، کاهش هزینه‌های سیاسی و افزایش قدرت چانه‌زنی در عرصه بین‌المللی بوده است.
گفت‌وگوی مبتنی بر احترام متقابل می‌تواند جایگزین پرهزینه‌ترین گزینه شود
واعظی افزود: جهت تنویر اذهان آن دسته منتقدان واقعی، نیز باید تاکید شود که مذاکره الزاماً به معنای عقب‌نشینی یا امتیازدهی نیست. مذاکره از موضع اقتدار، عزت و با اتکاء به توانمندی‌های داخلی جمهوری اسلامی ایران اقدامی علمی، رو به جلو و کاملا سازنده است. جمهوری اسلامی ایران هیچگاه مذاکره از موضع ضعف را نپذیرفته و نخواهد پذیرفت، اما هم‌زمان معتقد است که گفت‌وگوی مبتنی بر احترام متقابل می‌تواند جایگزین پرهزینه‌ترین گزینه شود.
