مقدمه:

در تاریخ پرتلاطم روابط بین‌الملل، تصمیمات رهبران جهان گاه به نقطه‌عطفی تعیین‌کننده بدل می‌شود. در میان تصمیمات جنجالی و بی‌سابقه‌ی دونالد ترامپ در دوران ریاست‌جمهوری، آتش‌بس در جنگ با ایران، موسوم به «جنگ تحمیلی سوم» علیه جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان عاقلانه‌ترین و راهبردی‌ترین اقدام وی قابل تحلیل است. این تصمیم، با درک واقع‌بینانه‌ای از بن‌بست نظامی و محاسبه‌ی هزینه‌فایده بود که از تشدید یک فاجعه‌ی بزرگ برای آمریکا، منطقه و جهان جلوگیری کرد.

تحلیل منطقی توقف جنگ؛

ادامه‌ی جنگ به دلایل متعدد، بیش از آنکه به سود ایالات متحده باشد، به ضرر این کشور و به نفع موقعیت ایران تمام می‌شد. ترامپ با اهدافی چون تغییر رژیم و دستیابی به منابع راهبردی وارد میدان شد، اما پس از حدود چهل روز درگیری پرهزینه، به این حقیقت راهبردی پی برد که دستیابی حتی به اهداف اولیه نه تنها غیرممکن شده، بلکه تداوم مخاصمه، موازنه‌ی ضرر را به‌طور کامل به زیان آمریکا تغییر داده است.

دلایل این امر قانع‌کننده است:

1. شکست در دستیابی به اهداف: آمریکا نه تنها به هیچ‌یک از اهداف کلیدی خود نرسید، بلکه در عمل، باعث تقویت انسجام ملی و مشروعیت منطقه‌ای و جهانی ایران شد.

2. افزایش هزینه‌ها و تلفات: از دست دادن تجهیزات فوق‌پیشرفته و نیروهای زبده، بار مالی و انسانی جنگ را برای آمریکا به سطح غیرقابل‌تحملی رساند.

3. آسیب‌های ژئوپلیتیک و بین‌المللی: اعتبار و «آبروی» آمریکا به‌عنوان ابرقدرت خدشه‌دار شد. موضع‌گیری جهانی علیه این جنگ و فاصله‌گیری حتی متحدان نزدیک مانند ناتو، انزوای دیپلماتیک را به هزینه‌های نظامی افزود.

4. تقویت غیرارادی حریف: این جنگ، ناخواسته به معرفی ایران به عنوان قدرتی مقاوم و تأثیرگذار در معادلات جهانی انجامید و موقعیت چانه‌زنی آن را در منطقه و جهان ارتقاء داد. واگذاری عملی تنگه‌ی هرمز به کنترل ایران، نمونه‌ای از این پیامدهای معکوس بود.

در چنین شرایطی، ادامه‌ی جنگ فاقد توجیه منطقی بود. هر روز درگیری، بر دامنه‌ی خسارات آمریکا می‌افزود و از مشروعیت و نفوذ آن می‌کاست، درحالی‌که ایران، با وجود تحمل آسیب‌ها، تسلیم نشده و بر مواضع خود پایدار مانده بود.

تصمیم آتش‌بس: پذیرش واقعیت برای جلوگیری از فاجعه‌ی بزرگ‌تر؛

ترامپ با مشاهده‌ی این بن‌بست راهبردی، در اقدامی عاقلانه، با پذیرش پیش‌شرط‌های ایران برای مذاکره، زمینه‌ی برقراری آتش‌بس را فراهم کرد. این تصمیم، صحیح‌ترین و بهترین راه برای خاتمه‌دادن به جنگی بود که دیگر نه قابل پیروزی، بلکه تنها قابل مدیریت به منظور کاهش ضرر بود. آتش‌بس، اگرچه به‌خودی‌خود به معنای صلح نبود، اما فرصت حیاتی برای توقف روند فزاینده‌ی زیان و یافتن راه‌حلی خارج از میدان جنگ ایجاد کرد.

 مزیت کلیدی این تصمیم آن بود که از تبدیل یک درگیری پرهزینه به یک بحران تمام‌عیار و غیرقابل کنترل جلوگیری نمود. توقف جنگ، آسیب‌پذیری هر دو طرف را متوقف کرد و مانع از تشدید بی‌ثباتی بیشتر در منطقه و جهان شد.

نتیجه‌گیری نهایی؛

آتش‌بس ترامپ را باید نه یک فقط عقب‌نشینی، بلکه خروج عاقلانه از یک میدان مین گسترده دانست. این تصمیم مبتنی بر درکی واقع‌بینانه از چند اصل بود: دستیابی به اهداف اولیه ناممکن شد، هزینه‌ها از منافع پیشی گرفت، ادامه جنگ به تقویت بیش از پیش حریف می‌انجامید و مشروعیت بین‌المللی آمریکا در خطر بود.

بی‌شک، بهترین و عاقلانه‌ترین راه نهایی برای خاتمه‌ی کامل این مناقشه، پایان دادن بدون قیدوشرط به جنگ و بازگرداندن سربازان آمریکایی به کشورشان است. ادامه‌ی درگیری هیچ سودی برای منافع ملی آمریکا ندارد. تصمیم آتش‌بس، اگرچه دیرهنگام، جلوی فاجعه‌ای بزرگ‌تر را گرفت و نشان داد که در پیچیده‌ترین شرایط، عقل، در به رسمیت شناختن واقعیت‌ها و انتخاب راه‌حلی برای توقف ضرر، بر اشتباهات اولیه ارجحیت دارد. امید است این تصمیم، مقدمه‌ای برای خاتمه‌ی دائم جنگ و بازگشت به عرصه‌ی دیپلماسی باشد.

صادق سلامت

روزنامه‌نگار

۲۵ فروردین ۱۴۰۵