اهواز — در شرایطی که جوامع انسانی در برابر بحران‌ها بیش از هر زمان دیگری نیازمند همدلی، انسجام و مشارکت اجتماعی هستند، سازمان‌های مردم‌نهاد به عنوان یکی از مهم‌ترین بازوهای اجتماعی در کنار مردم و حاکمیت ایفای نقش می‌کنند. در استان خوزستان نیز این ظرفیت اجتماعی در سال‌های اخیر بارها در بزنگاه‌های مختلف به میدان آمده است.

به گزارش مهدی محمدزاده خبرنگار مجموعه خبری جهان اخبار,زاهد مهمدی کرتلایی، نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد استان خوزستان، در گفت‌وگویی با برنامه «صدای خبر» از مجموعه خبری «جهان اخبار»، به تشریح اقدامات و برنامه‌های سمن‌های استان در مدیریت بحران‌ها، به‌ویژه در جریان «جنگ رمضان»، پرداخت و از شکل‌گیری ساختارهای جدید هماهنگی میان این نهادها برای افزایش تاب‌آوری اجتماعی خبر داد.

وی در ابتدای این گفت‌وگو با اشاره به ماهیت فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد گفت: سازمان‌های مردم‌نهاد بخشی از ظرفیت اجتماعی جامعه هستند که با تکیه بر مشارکت داوطلبانه مردم فعالیت می‌کنند. این مجموعه‌ها در حوزه‌های مختلفی از جمله امور خیریه، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، محیط‌زیست، سلامت، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، اشتغال و کارآفرینی، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی حضور دارند و تلاش می‌کنند در چارچوب مأموریت‌های تعریف‌شده خود به جامعه خدمت کنند.

مهمدی کرتلایی افزود: در شرایط عادی، هر سازمان مردم‌نهاد بر اساس اهداف و مأموریت‌های ثبت‌شده در اساسنامه خود فعالیت می‌کند، اما هنگامی که جامعه با بحران مواجه می‌شود، شرایط متفاوت می‌شود. در چنین مواقعی همه سمن‌ها با کنار گذاشتن فعالیت‌های پراکنده، به سمت هم‌افزایی و همکاری مشترک حرکت می‌کنند تا بتوانند در کنار مردم و در تعامل با نهادهای مسئول نقش مؤثرتری ایفا کنند.

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد خوزستان با اشاره به تجربه‌های پیشین در مدیریت بحران اظهار کرد: استان خوزستان طی سال‌های گذشته بارها با بحران‌های مختلفی مواجه بوده است؛ از سیلاب‌های گسترده گرفته تا شرایط خاص اقتصادی و اجتماعی. یکی از مهم‌ترین تجربه‌های ما در این زمینه به سیل بزرگ سال ۱۳۹۸ بازمی‌گردد. در آن زمان سازمان‌های مردم‌نهاد استان با تشکیل ستاد بحران سمن‌ها تلاش کردند تا فعالیت‌های داوطلبانه را ساماندهی کنند و از ظرفیت مردمی برای کمک به مناطق آسیب‌دیده بهره بگیرند.

وی ادامه داد: در جریان سیل ۹۸، شبکه‌ای از فعالان اجتماعی، گروه‌های داوطلب، مؤسسات خیریه و سازمان‌های مردم‌نهاد شکل گرفت که توانستند در حوزه‌هایی مانند جمع‌آوری کمک‌های مردمی، توزیع اقلام ضروری، اسکان موقت خانواده‌های آسیب‌دیده و حتی حمایت‌های روانی و اجتماعی نقش قابل توجهی ایفا کنند. این تجربه نشان داد که اگر مشارکت مردمی به‌درستی سازماندهی شود، می‌تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش آثار بحران‌ها داشته باشد.

مهمدی کرتلایی با اشاره به استفاده از همین تجربه در بحران‌های بعدی گفت: پس از آن تجربه، تلاش شد تا ساختارهای هماهنگی میان سمن‌ها تقویت شود تا در مواقع بحرانی بتوان سریع‌تر و مؤثرتر عمل کرد. در جریان جنگ دوازده‌روزه نیز شورای هماهنگی مدیریت بحران سازمان‌های مردم‌نهاد استان شکل گرفت و اقدامات اولیه برای سازماندهی فعالیت‌ها انجام شد.

وی افزود: خوشبختانه آن بحران در مدت کوتاهی پایان یافت، اما همان تجربه به ما نشان داد که جامعه باید برای شرایط پیچیده‌تر نیز آمادگی داشته باشد. به همین دلیل در بحران موسوم به «جنگ رمضان» تلاش کردیم ساختار هماهنگ‌تری برای فعالیت سمن‌ها ایجاد کنیم.

به گفته وی، در همین راستا شورای هماهنگی مدیریت بحران سازمان‌های مردم‌نهاد استان خوزستان تشکیل شد و برای افزایش کارایی فعالیت‌ها، پنج کارگروه تخصصی در این شورا شکل گرفت.

نماینده سمن‌های خوزستان درباره نخستین کارگروه توضیح داد: کارگروه اطلاع‌رسانی با هدف ایجاد ارتباط منسجم میان سازمان‌های مردم‌نهاد و همچنین انتقال دقیق و سریع اطلاعات به جامعه تشکیل شد. در شرایط بحرانی، گردش صحیح اطلاعات نقش بسیار مهمی در مدیریت افکار عمومی دارد. این کارگروه تلاش می‌کند ضمن اطلاع‌رسانی درباره فعالیت‌های سمن‌ها، اخبار صحیح و قابل اعتماد را در اختیار فعالان اجتماعی و مردم قرار دهد.

وی ادامه داد: کارگروه دوم با عنوان «مشاوره و سلامت روان» تشکیل شد. در شرایطی مانند جنگ یا بحران‌های اجتماعی، فشارهای روانی بر مردم افزایش می‌یابد و بسیاری از خانواده‌ها با اضطراب و نگرانی مواجه می‌شوند. در همین راستا با استفاده از ظرفیت روان‌شناسان، مشاوران و متخصصان حوزه سلامت روان، خدمات حمایتی به شهروندان ارائه شد. این خدمات در قالب مشاوره‌های حضوری، تلفنی و مجازی در اختیار مردم قرار گرفت و در این مسیر همکاری نزدیکی با اداره‌کل بهزیستی استان خوزستان نیز شکل گرفت.

مهمدی کرتلایی با اشاره به کارگروه سوم گفت: کارگروه «امداد و نجات» با هدف ارتقای آمادگی عمومی در شرایط اضطراری تشکیل شد. در بحران‌هایی مانند جنگ ممکن است حوادث ناگهانی رخ دهد و پیش از حضور نیروهای امدادی لازم است افراد حاضر در محل بتوانند اقدامات اولیه را انجام دهند. از همین رو با همکاری جمعیت هلال‌احمر، دوره‌های آموزشی امداد و کمک‌های اولیه برای شهروندان در محله‌های مختلف برگزار شد.

وی افزود: این آموزش‌ها شامل مهارت‌هایی مانند کمک‌های اولیه، نحوه برخورد با مصدومان، مدیریت شرایط اضطراری و افزایش آمادگی عمومی در زمان وقوع حادثه است. هدف از این آموزش‌ها آن است که سطح آمادگی اجتماعی در برابر بحران‌ها افزایش یابد.

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد خوزستان درباره کارگروه چهارم نیز توضیح داد: کارگروه «اتحاد و انسجام اجتماعی» با هدف تقویت همبستگی میان مردم تشکیل شد. تجربه نشان داده است که مهم‌ترین عامل عبور موفق از بحران‌ها، همدلی و همکاری اجتماعی است. هرچه سرمایه اجتماعی یک جامعه بیشتر باشد، توانایی آن برای مقابله با بحران‌ها نیز افزایش می‌یابد.

وی ادامه داد: این کارگروه تلاش می‌کند با اجرای برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی، روحیه همبستگی و همدلی را در میان مردم تقویت کند و از بروز شکاف‌های اجتماعی جلوگیری نماید.

مهمدی کرتلایی درباره پنجمین کارگروه نیز گفت: کارگروه «خیریه‌ها و کمک‌های مردمی» با هدف ساماندهی فعالیت مؤسسات خیریه و هدایت کمک‌های مردمی تشکیل شد. در شرایط بحرانی معمولاً حجم کمک‌های مردمی افزایش می‌یابد و اگر این کمک‌ها به‌درستی مدیریت نشوند، ممکن است با مشکلاتی مانند موازی‌کاری یا توزیع نابرابر مواجه شویم.

وی افزود: برای مدیریت بهتر این موضوع، شهر اهواز به چهار منطقه تقسیم شد؛ دو منطقه در شرق و دو منطقه در غرب شهر. در هر منطقه یکی از مؤسسات خیریه باسابقه به عنوان مجموعه هماهنگ‌کننده انتخاب شد تا میان سایر خیریه‌ها ارتباط برقرار کند و روند جمع‌آوری و توزیع کمک‌ها را ساماندهی نماید.

نماینده سمن‌های خوزستان همچنین از راه‌اندازی «کانون‌های مدیریت بحران محلی» خبر داد و گفت: در بحران‌هایی مانند جنگ، ممکن است تمام کشور تحت تأثیر قرار گیرد و امکان کمک‌رسانی سریع از سایر مناطق محدود شود. به همین دلیل لازم است هر محله تا حدی برای مدیریت شرایط اضطراری آمادگی داشته باشد.

وی توضیح داد: در قالب این طرح، گروه‌هایی از فعالان اجتماعی، داوطلبان مردمی و اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد در سطح محله‌ها گرد هم می‌آیند و با دریافت آموزش‌های لازم برای مواجهه با بحران‌ها آماده می‌شوند. این کانون‌ها می‌توانند در شرایط اضطراری نقش مهمی در هماهنگی کمک‌ها و حمایت از شهروندان ایفا کنند.

مهمدی کرتلایی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش سازمان‌های مردم‌نهاد به عنوان حلقه اتصال میان مردم و دولت اشاره کرد و گفت: سمن‌ها از یک سو با مردم در ارتباط مستقیم هستند و از سوی دیگر با دستگاه‌های اجرایی تعامل دارند. به همین دلیل می‌توانند مطالبات و دغدغه‌های جامعه را به مسئولان منتقل کنند و در مقابل، برنامه‌ها و سیاست‌های دستگاه‌ها را برای مردم تبیین کنند.

وی تأکید کرد: در شرایط بحرانی این نقش ارتباطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و تسهیل همکاری میان مردم و نهادهای اجرایی کمک کند.

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد خوزستان همچنین خواستار حمایت بیشتر از این نهادهای مدنی شد و گفت: بسیاری از سازمان‌های مردم‌نهاد با امکانات محدود فعالیت می‌کنند، اما با همین ظرفیت محدود توانسته‌اند در حوزه‌های مختلف خدمات ارزشمندی ارائه دهند. در صورت حمایت بیشتر از سوی دستگاه‌های مسئول، این مجموعه‌ها می‌توانند نقش گسترده‌تری در حل مسائل اجتماعی ایفا کنند.

وی در ادامه از همکاری برخی دستگاه‌های اجرایی با سازمان‌های مردم‌نهاد استان قدردانی کرد و گفت: نهادهایی مانند جمعیت هلال‌احمر، اداره‌کل بهزیستی استان خوزستان، اداره‌کل ورزش و جوانان و همچنین اداره‌کل امور اجتماعی استانداری خوزستان در این مسیر همکاری‌های مؤثری با سمن‌ها داشته‌اند.

مهمدی کرتلایی در پایان با تأکید بر مفهوم «تاب‌آوری اجتماعی» اظهار کرد: بحران‌ها بخش جدایی‌ناپذیر زندگی جوامع هستند و ممکن است در قالب جنگ، سیل، زلزله یا سایر حوادث رخ دهند. آنچه اهمیت دارد میزان آمادگی و توان جامعه برای مواجهه با این شرایط است.

وی افزود: سازمان‌های مردم‌نهاد با تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش مشارکت مردمی می‌توانند نقش مهمی در ارتقای تاب‌آوری جامعه ایفا کنند. هرچه جامعه آموزش‌دیده‌تر، منسجم‌تر و آگاه‌تر باشد، توانایی بیشتری برای عبور از بحران‌ها خواهد داشت.

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد خوزستان تأکید کرد: تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که همدلی و مشارکت مردم بزرگ‌ترین سرمایه کشور در روزهای دشوار است؛ سرمایه‌ای که در کنار برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح می‌تواند مسیر عبور از بحران‌ها را هموار کند.

او در پایان ابراز امیدواری کرد که با تقویت همکاری میان دولت، سازمان‌های مردم‌نهاد و مردم، ظرفیت‌های اجتماعی کشور بیش از پیش فعال شود و جامعه بتواند با آمادگی و انسجام بیشتری با چالش‌ها و بحران‌های احتمالی آینده مواجه شود.