برای دهه‌ها، تصویری عمداً بزرگنمایی شده از آمریکا در ذهن تحلیل‌گران و دولت‌مردان بسیاری از کشورها نقش بسته است. این تصویر که گویی با ذره‌بینی تحریف‌شده دیده می‌شود، ابرقدرتی بلامنازع و شکست‌ناپذیر را به نمایش می‌گذارد. اما حقیقت آن است که این درک، چیزی جز یک خطای دید راهبردی نیست؛ خطایی شبیه به آنچه در پدیده بزرگ‌بینی یک شیء رخ می‌دهد. ایران با درکی واقع‌بینانه و عملی ثابت کرد که این توهم قابل شکستن است و آنچه آمریکا می‌نامیم، نه قدرتی مطلق، بلکه بازیگری متکی بر افسانه‌هایی از پیش ساخته شده است.خطای دید بزرگ‌بینی آمریکا ریشه در سه عامل دارد: غول‌آسایی رسانه‌ای، تاریخ پیروزی‌های نظامی کوتاه‌مدت، و وابستگی اقتصادی جهان به دلار. رسانه‌های مسلط غربی همواره تصویری از ناوهای هواپیمابر، پایگاه‌های بی‌شمار و فناوری برتر را به مثابه نمادهای قدرت مطلق بازتولید کرده‌اند. اما این تصویر، واقعیت میدانی و سیاسی را پنهان می‌کند. یک ابرقدرت واقعی نیازی به اثبات مداوم قدرتش از طریق تهدید یا مداخله ندارد. آمریکا در عراق و افغانستان با هزینه‌های گزاف، ناتوانی خود را در تحمیل اراده بر مردمانی مقاوم به نمایش گذاشت. این همان جایی است که خطای دید آشکار می‌شود: دیدن یک غول، در حالی که تنها سایه‌ای از آن بر زمین افتاده است.ایران اما این خطا را نه با شعار که با عمل تاریخی شکست. در رویارویی مستقیم و غیرمستقیم با آمریکا، جمهوری اسلامی نشان داد که قدرت واقعی به توانایی تحمیل هزینه به حریف و ایستادگی در برابر فشارهاست. زمانی که یک پهپاد پیشرفته آمریکایی در آسمان ایران سرنگون شد، یا زمانی که پیامدهای شکست پروژه‌های تجزیه‌طلبانه تحت حمایت واشنگتن آشکار گردید، معادله قدیمی به چالش کشیده شد. ایران با درک این حقیقت که مرزهای قدرت آمریکا به خطوط قرمز استراتژیک ختم می‌شود، پرده از این خطا برداشت. خروج شتابزده آمریکا از افغانستان و واکنش منفعلانه آن در برابر عملیات‌های موشکی ایران، صحنه‌هایی از یک غول با پاهای رُس بود. نتیجه آنکه بزرگ دیدن آمریکا یک اشتباه محاسباتی ساده نیست؛ یک خطای دید سازمان‌یافته است که با هدف حفظ هژمونی طراحی شده است. اما استدلال تاریخی و منطقی نشان می‌دهد که هیچ قدرتی برای همیشه بلامنازع نمی‌ماند. ایران با اتکا به توان داخلی، موقعیت جغرافیایی و اراده مردمی، ثابت کرد که مرزهای واقعی قدرت، از ابهت رسانه‌ای فراتر می‌رود. آنچه باقی می‌ماند، این اصل راهبردی است: هرگاه خطای دید تصحیح شود، دیگر غولی در کار نیست. دنیا باید آمریکا را به اندازه واقعی‌اش ببیند؛ بازیگری قدرتمند اما نه شکست‌ناپذیر، با خطاها، محدودیت‌ها و نقطه‌ضعفهای فراوان. ایران این درس را به دیگران آموخت. اکنون نوبت بازسازی نگاه‌هاست. 

صادق سلامت

روزنامه‌نگار

۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵