به قلم عبدالحسین کلانتری‌پور
کارشناس سیاسی اجتماعی – مجموعه خبری جهان اخبار
حج در اندیشه اسلامی صرفاً یک سفر عبادی یا یک مراسم آیینی ساده نیست، بلکه تجلی‌گاه وحدت مسلمانان و نمایشگاه عظیم همبستگی امت اسلامی به شمار می‌آید. این فریضه الهی که از ارکان مهم دین اسلام است، هر ساله میلیون‌ها مسلمان از نقاط مختلف جهان را در سرزمین وحی گرد هم می‌آورد تا در فضایی آکنده از معنویت، بندگی و همدلی، پیام توحید و برادری را به نمایش بگذارند.
در سال‌های اخیر، با وجود برخی فضاسازی‌ها و طرح مباحثی درباره تعطیلی یا تحریم حج، واقعیت این است که این فریضه واجب الهی هرگز نمی‌تواند تعطیل شود. حج یک تکلیف شرعی و دینی است که مسلمانان واجد شرایط موظف به انجام آن هستند. از همین رو، هرگونه تلاش برای ایجاد تردید در انجام این فریضه الهی، نه تنها با مبانی دینی سازگار نیست، بلکه می‌تواند موجب نگرانی و سردرگمی در میان مشتاقان زیارت خانه خدا شود.
آنچه امروز در مکه مکرمه و مدینه منوره مشاهده می‌شود، حضور گسترده و پررنگ مسلمانانی است که از سراسر جهان برای انجام مناسک حج گرد هم آمده‌اند. در میان آنان، حضور زائران ایرانی نیز بسیار قابل توجه است. بسیاری از حجاج سایر کشورها با مشاهده زائران ایرانی، احترام و توجه خاصی نشان می‌دهند و این موضوع نشان‌دهنده جایگاه و اعتبار جمهوری اسلامی ایران در میان ملت‌های مسلمان است.
در گفت‌وگوهایی که میان زائران شکل می‌گیرد، بارها مشاهده شده که وقتی دیگر مسلمانان متوجه ایرانی بودن فردی می‌شوند، با احترام ویژه‌ای برخورد می‌کنند. حتی برخی روحانیون و زائران کشورهای دیگر از ارادت خود به مردم ایران سخن می‌گویند و این موضوع نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران در میان ملت‌های مسلمان از جایگاه معنوی و سیاسی قابل توجهی برخوردار است.
حج علاوه بر بُعد عبادی، دارای ابعاد اجتماعی و حتی سیاسی نیز هست. این گردهمایی بزرگ اسلامی فرصتی است تا مسلمانان جهان با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، از وضعیت یکدیگر آگاه شوند و درباره مسائل مهم جهان اسلام گفت‌وگو کنند. در چنین فضایی، پیام وحدت و همبستگی مسلمانان بیش از هر زمان دیگری به گوش جهانیان می‌رسد.
طبیعی است که برخی قدرت‌ها و جریان‌هایی که از اتحاد مسلمانان هراس دارند، تمایلی به پررنگ بودن چنین حضوری نداشته باشند. زیرا حضور گسترده مسلمانان در کنار یکدیگر و تبادل اندیشه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز همگرایی بیشتر در جهان اسلام شود. با این حال، واقعیت این است که مسلمانان هر ساله با حضور در حج، پیام صلح، معنویت و برادری را به جهانیان منتقل می‌کنند.
در این میان، حضور فعال و پررنگ جمهوری اسلامی ایران در مراسم حج همواره مورد توجه بوده است. با وجود شرایط منطقه‌ای و برخی مشکلاتی که در سال‌های اخیر به وجود آمده، زائران ایرانی همچنان با انگیزه و اشتیاق در این مراسم بزرگ عبادی شرکت می‌کنند و نشان می‌دهند که ایمان و باور دینی آنان فراتر از هر مانعی است.
بر اساس گزارش‌های میدانی، شرایط اسکان و خدمات‌رسانی به حجاج در بسیاری از بخش‌ها مناسب ارزیابی می‌شود. امکانات اقامتی، خدمات غذایی و برنامه‌های اجرایی برای زائران به گونه‌ای فراهم شده است که بتوانند مناسک حج را با آرامش بیشتری انجام دهند. بسیاری از زائران نیز از روند خدمات‌رسانی ابراز رضایت کرده‌اند.
در کنار این مسائل، برخی تغییرات و مقررات جدید نیز برای ساماندهی بهتر امور زائران اجرا شده است. یکی از این موارد، استفاده از کارت‌های شناسایی ویژه برای زائران است که اطلاعات کامل آنان از جمله هویت، ملیت و مشخصات فردی در آن ثبت می‌شود. چنین اقداماتی می‌تواند به نظم بیشتر و جلوگیری از سوءاستفاده برخی افراد سودجو کمک کند.
در گذشته گاهی دیده می‌شد که برخی دلالان یا افراد غیرمجاز تلاش می‌کردند از شرایط حج سوءاستفاده کنند و مشکلاتی برای زائران ایجاد نمایند. اما اجرای قوانین جدید و استفاده از ابزارهای شناسایی دقیق‌تر، تا حد زیادی این مشکلات را کاهش داده و روند برگزاری مناسک را منظم‌تر کرده است.
در عین حال، نباید از نقش برخی شایعات و فضاسازی‌های رسانه‌ای غافل شد. گاهی اوقات انتشار اخبار نادرست یا تحلیل‌های غیرکارشناسی باعث می‌شود عده‌ای از زائران نسبت به سفر حج دچار تردید شوند. در حالی که واقعیت میدانی نشان می‌دهد شرایط برای انجام این فریضه الهی فراهم است و بسیاری از حجاج با آرامش و امنیت مناسک خود را انجام می‌دهند.
بی‌تردید رسانه‌ها و فعالان اجتماعی مسئولیت مهمی در این زمینه دارند. انتشار اطلاعات دقیق، پرهیز از شایعه‌سازی و ارائه تحلیل‌های کارشناسی می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و آرامش خاطر زائران کمک کند.
حج فرصتی ارزشمند برای تقویت همبستگی میان مسلمانان است. در این گردهمایی عظیم، مسلمانان از ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و با انجام اعمال مشترک عبادی، مفهوم واقعی امت واحده اسلامی را به نمایش می‌گذارند.
برای زائران ایرانی نیز حضور در این مراسم، علاوه بر بُعد معنوی، فرصتی برای معرفی فرهنگ، اخلاق و هویت ایرانی اسلامی به دیگر مسلمانان جهان است. بسیاری از حجاج کشورهای دیگر با مشاهده رفتار، نظم و معنویت زائران ایرانی، تصویری مثبت از ملت ایران در ذهن خود شکل می‌دهند.
در نهایت می‌توان گفت که حج نه تنها یک فریضه عبادی، بلکه یک فرصت بزرگ فرهنگی، اجتماعی و تمدنی برای جهان اسلام است. حضور پرشور مسلمانان در این مراسم، نشان‌دهنده زنده بودن روح ایمان و همبستگی در میان امت اسلامی است.
جمهوری اسلامی ایران نیز با حضور فعال زائران خود در این مراسم، بار دیگر نشان داده است که در صحنه‌های مهم جهان اسلام حضوری مؤثر و عزتمند دارد؛ حضوری که پیام آن، وحدت، معنویت و همبستگی میان مسلمانان جهان است.
