نگارش :منوچهربرون
شهر، خانه بزرگ شهروندان است؛ خانهای که پاکیزگی، نظم و زیبایی آن در کیفیت زندگی مردم نقشی اساسی دارد. هر خیابان، کوچه، پارک و فضای عمومی بخشی از هویت شهری را شکل میدهد و سیمای شهر، آیینه فرهنگ و مسئولیتپذیری ساکنان و مدیران آن است. با این نگاه، یکی از چالشهای مهم کلانشهر اهواز در سالهای اخیر، گسترش پسماندها و نخالههای ساختمانی در نقاط مختلف شهر است؛ معضلی که نه تنها چهره شهر را مخدوش کرده، بلکه آثار زیستمحیطی و اجتماعی متعددی نیز به همراه دارد.
در بسیاری از مناطق شهری، زمینهای خالی، حاشیه خیابانها، مسیرهای ورودی و حتی برخی فضاهای عمومی به محل تخلیه نخالههای ساختمانی تبدیل شدهاند. انباشت مصالح تخریبشده، خاک، بتن، آجر و سایر ضایعات ساختمانی، منظرهای نامناسب ایجاد کرده و زیبایی شهر را تحت تأثیر قرار داده است. این در حالی است که اهواز به عنوان مرکز استان خوزستان و یکی از مهمترین کلانشهرهای کشور، شایسته سیمایی آراستهتر و منظمتر است.
از منظر زیستمحیطی، رهاسازی نخالهها پیامدهای قابل توجهی دارد. این پسماندها میتوانند مسیر آبهای سطحی را مسدود کرده و در زمان بارندگی موجب آبگرفتگی و مشکلات شهری شوند. همچنین تجمع زبالهها و نخالهها در کنار یکدیگر زمینه رشد حشرات، جوندگان و عوامل بیماریزا را فراهم میکند. در برخی موارد نیز پراکندگی گرد و غبار ناشی از این نخالهها بر آلودگی محیط شهری میافزاید.
از سوی دیگر، هزینههای اقتصادی ناشی از جمعآوری و پاکسازی این پسماندها نیز قابل توجه است. منابع مالی که میتواند صرف توسعه فضای سبز، بهبود معابر یا ارتقای خدمات شهری شود، ناچار برای رفع آثار بیتوجهی برخی افراد هزینه میشود. از این رو، مدیریت اصولی نخالههای ساختمانی تنها یک اقدام خدماتی نیست، بلکه بخشی از مدیریت پایدار شهری محسوب میشود.
حل این مسئله نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ است. ایجاد و تجهیز مراکز استاندارد تخلیه نخاله، افزایش نظارت بر فعالیتهای ساختمانی، اعمال جرایم بازدارنده برای تخلفات، توسعه سامانههای حمل پسماند ساختمانی و فرهنگسازی عمومی از جمله راهکارهایی است که میتواند به کاهش این معضل کمک کند. در کنار این اقدامات، مشارکت شهروندان و همکاری سازمانهای مردمنهاد نیز اهمیت فراوانی دارد.
اهواز شهری با ظرفیتهای فراوان انسانی، فرهنگی و اقتصادی است. زیبایی و پاکیزگی شهر تنها وظیفه شهرداری نیست؛ مسئولیتی مشترک میان مدیران و شهروندان است. اگر هر شهروند خود را در برابر محیط پیرامونش مسئول بداند و مدیریت شهری نیز برنامهای جامع و مستمر برای ساماندهی پسماندها و نخالههای ساختمانی داشته باشد، میتوان امیدوار بود که سیمای شهر دوباره طراوت و نظم شایسته خود را بازیابد.
شهر زیبا حق مردم است و حفظ این زیبایی، وظیفه همه ما.
