به قلم: صالح محمدیان

درست در روزهایی که گرمای خوزستان رکورد می‌زند و شیرهای آب در برخی محله‌ها فقط باد تحویل می‌دهند، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب اهواز نشسته و از پروژه‌های راهبردی گفته. از بازسازی فیلترها، از مخازن ۵۰ هزار مترمکعبی، از اسکله‌های آبگیر، از پایداری تأمین آب شرب. حرف‌ها خوب است. حرف‌ها درست است. اما مردم چه می‌شنوند؟ مردم فقط صدای خالی‌بودن لوله‌ها را می‌شنوند.

حسین عبیداوی، در نشست تخصصی مقابله با تنش آبی، فهرست بلندی از پروژه‌ها را ردیف کرده: تصفیه‌خانهٔ شهید منجزی، تصفیه‌خانهٔ گلستان، تصفیه‌خانهٔ کوت‌عبدالله، تصفیه‌خانهٔ شهدای شیبان. همه‌جا فیلتر بازسازی می‌شود، اسکله تکمیل می‌شود، مخزن ساخته می‌شود. اینها را باید باور کرد. اما یک سوال ساده، پشت این واژه‌های فنی گم شده: اگر این همه پروژه در حال اجراست، چرا مردم همین الان آب ندارند؟

این تناقض را باید حل کرد. مدیرعامل از «افزایش تاب‌آوری تأسیسات» می‌گوید، اما شهروندی که در گرمای ۵۰ درجه شیر آب را باز می‌کند و هیچ نمی‌آید، «تاب‌آوری» را نه در بولتن‌های فنی، که در لیوان خالی‌اش می‌فهمد. فرق است بین «پروژهٔ در حال اجرا» و «آب در دسترس». اولی مال بولتن است، دومی مال مردم.

از منظر حقوقی، تأمین آب شرب سالم و پایدار، یک تکلیف قانونی برای دولت و شرکت‌های وابسته است. اصل ۴۳ قانون اساسی، تأمین نیازهای اساسی را از وظایف دولت می‌داند. قانون آب و فاضلاب نیز شرکت‌های آبفا را موظف به ارائهٔ خدمات مستمر و پایدار کرده. اگر این خدمات قطع شود، آن هم در اوج گرما، این دیگر «تنش آبی» نیست. این «ترک فعل» است. و ترک فعل، اگر به سلامت و زندگی مردم آسیب بزند، مسئولیت حقوقی می‌آورد.

اما نکتهٔ باریک‌تر، جایی است که مدیرعامل از «انشعابات غیرمجاز» می‌گوید و از مردم می‌خواهد که گزارش دهند. این حرف، یک روی درست دارد و یک روی نادرست. روی درستش این است که انشعابات غیرمجاز واقعاً بخشی از آب را هدر می‌دهند. روی نادرستش این است که این جمله، مردم را به‌جای آنکه طلبکار حقوق خودشان بدانند، به پلیس آب تبدیل می‌کند. انگار که مقصر اصلی کم‌آبی، همسایه‌ای است که یک انشعاب غیرمجاز گرفته، نه ساختاری که سال‌هاست شبکه را نوسازی نکرده.

و تازه، این انشعابات غیرمجاز از کجا آمده‌اند؟ از همان محله‌هایی که سال‌هاست شبکهٔ رسمی آب به آنها نرسیده. از همان مناطق کم‌برخوردار که نه لوله‌کشی استاندارد دارند، نه خدمات پایدار. مردم این محله‌ها، اگر انشعاب غیرمجاز می‌گیرند، نه از سر رفاه، که از سر ناچاریست. چون کسی به فکرشان نبوده. و حالا همان کسی که نبوده، از آنها می‌خواهد که «گزارش دهند». این یک دور باطل است: اول محرومیت، بعد جرم‌انگاری، و در نهایت، دعوت به همکاری برای حذف خود.

طنز تلخ ماجرا اینجاست: مدیرعامل می‌گوید «تمام ظرفیت خود را برای عبور موفق از شرایط تنش آبی به کار گرفته‌ایم.» اما شهروندی که چند روز است آب ندارد، یک سوال ساده می‌پرسد: «اگر این تمام ظرفیت است، پس چرا آب نیست؟» این سوال را نباید با پروژه‌های نیمه‌کاره جواب داد. با آب جواب بدهید.

پایان این یادداشت را با یک درخواست می‌بندم: آقای عبیداوی، پروژه‌هایتان خوب است. بازسازی فیلترها خوب است. اسکله‌های آبگیر خوب است. اما مردم، اینها را نمی‌فهمند. مردم فقط یک چیز می‌فهمند: شیر آب را باز می‌کنند، آب می‌آید یا نه. اگر نمی‌آید، تمام این واژه‌های فنی، برایشان مثل همان بادی است که از لولهٔ خشک بیرون می‌زند. پر از صدا، خالی از آب.