به قلم: صالح محمدیان

جهان اخبار رفته سراغ مصطفی بوعذار. هنرمندی که حرف می‌زند. نه از سر گلایه، که از سر درد. دردی که سال‌هاست در سینهٔ هنرمندان خوزستانی مانده و کسی جرات فریادش را نداشته.

حالا بوعذار فریاد زده. بس است دیگر.

او یک اتهام را صریح به صورت مدیریت فرهنگی کشور پرتاب کرده: «تبعیض در توزیع فرصت‌های فرهنگی». این یعنی چه؟ یعنی فلان جشنواره، فلان بودجه، فلان تریبون، قبل از آنکه به خوزستان برسد، در تهران تمام می‌شود. یعنی هنرمند اهوازی، برای دیده‌شدن، اول باید ثابت کند که از تهران است. اگر نتوانست، باید بمیرد در گمنامی.

این عدالت است؟ این همان «عدالت فرهنگی»ای است که در شعارهایتان دم از آن می‌زنید؟

بوعذار اما یک جمله گفته که باید آن را با طلا نوشت و کوبید به پیشانی هر مدیر فرهنگی ترسویی: «مدیری که از گفت‌وگو، نقد و مواجهه با هنرمندان واهمه دارد، نباید در جایگاه تصمیم‌گیری فرهنگی باقی بماند.»

این یعنی چه؟ یعنی مدیر فرهنگی‌ای که از هنرمند می‌ترسد، مثل آتش‌نشانی است که از دود فرار می‌کند. مثل پزشکی که از خون می‌ترسد. مثل ناخدایی که از دریا می‌ترسد. چطور چنین کسی جرات کرده روی صندلی مدیریت فرهنگ بنشیند؟

مدیر فرهنگی که نمی‌تواند با هنرمند حرف بزند، که از نقد میلرزد، که پشت میزش سنگر می‌گیرد و بخشنامه صادر می‌کند، او یک کارمند بایگانی است، نه یک مدیر فرهنگی. فرهنگ، با بخشنامه زنده نمی‌ماند. فرهنگ، با گفت‌وگو نفس می‌کشد. با نقد رشد می‌کند. با جسارت دیده می‌شود.

و مدیری که اینها را نداند، یا بلد نباشد، یا بترسد، باید برود کنار. همین امروز. نه فردا.

بوعذار اما فقط تیغ نکشیده. او روزنه هم نشان داده. گفته که «حوزه هنری، کانون پرورش فکری، و آموزش و پرورش، ظرفیت‌های عظیمی برای کشف استعدادها دارند.» این یعنی هنوز امید هست. هنوز می‌شود از دل این ساختار، اگر مدیرش جسور باشد، جوانه‌هایی را رشد داد.

اما مشکل کجاست؟ مشکل اینجاست که این نهادها، بودجه ندارند. استقلال ندارند. جرأت ندارند. چون مدیرشان را از تهران انتخاب می‌کنند. مدیری که نه خوزستان را می‌شناسد، نه هنرمندش را، نه دردش را. فقط آمده که رزومه‌اش را پر کند و برود. سرمایه‌های انسانی این استان، قربانی رزومه‌سازی مدیران پروازی شده‌اند.

بوعذار یک حرف دیگر هم زده که نباید از آن ساده گذشت: «ضعف در تصمیم‌گیری، نبود برنامه‌ریزی مؤثر و حضور برخی مدیران کم‌تحرک و ناکارآمد.»

صریح بگوییم: مدیر کم‌تحرک یعنی چه؟ یعنی مدیری که صبح می‌آید، پشت میزش می‌نشیند، چایش را می‌خورد، بخشنامه‌های تهران را امضا می‌کند، و عصر می‌رود خانه. این مدیر، نه جرات حذف دارد، نه جرات خلق. نه می‌تواند از هنرمند دفاع کند، نه می‌خواهد با ساختار مرکزی درگیر شود.

این مدیر، خطرناک‌ترین نوع مدیر است. نه دزد است، نه خائن. فقط «نیست» است. غایب است. و غیبت او، از هر خیانتی به فرهنگ این استان بیشتر ضربه می‌زند.

هنرمند خوزستانی اما کیست؟ کسی که با کمترین امکانات، روی صحنه‌های کوچک، از هویت این سرزمین حفاظت کرده. کسی که در گرمای ۵۰ درجه، در یک سالن بدون کولر، تئاتر اجرا کرده. کسی که با جیب خالی، شعر گفته، نقاشی کشیده، فیلم ساخته.

این هنرمند، از مدیرش فقط یک چیز می‌خواهد: دیده شود. نه با ترحم، که با عدالت. نه با شعار، که با بودجه. نه با بخشنامه، که با فرصت برابر.

عدالت فرهنگی یعنی چه؟ یعنی دیگر فرقی نکند هنرمند، اهل تهران است یا شادگان. مرکز استان باشد یا یک روستای مرزی. آنچه به چشم بیاید، اثرش باشد، نه آدرسش.

تا کی می‌خواهید پشت «نبود بودجه» پنهان شوید؟ تا کی می‌خواهید استعدادهای این استان را با «بروکراسی» خفه کنید؟ تا کی می‌خواهید از «نقد» بترسید و از «هنرمند» فرار کنید؟

اگر جرات ندارید، اگر بلد نیستید، اگر می‌ترسید، کنار بروید. فرهنگ، با مدیران ترسو زنده نمی‌ماند. فرهنگ، با آدم‌های جسور نفس می‌کشد. و هنرمند خوزستانی، جسور هست. فقط یک مدیر جسور کم دارد.