منوچهربرون
در گفت‌وگویی کوتاه با یکی از پیشکسوتان تعلیم و تربیت استان که سال‌ها در عرصه آموزش، فرهنگ و اندیشه قلم زده است، سخن به آینده نوجوانان و دغدغه‌های نسل امروز کشیده شد. پرسشی که در میان صحبت‌ها بارها تکرار می‌شد، این بود: چرا بسیاری از نوجوانان، با وجود استعداد و توانایی، انگیزه و شور لازم برای ادامه مسیر تحصیلی و ساختن آینده خود را از دست داده‌اند؟
پاسخ این پرسش را نمی‌توان تنها در مدرسه یا نظام آموزشی جست‌وجو کرد. خانواده، مدرسه و جامعه، سه ضلع مثلثی هستند که شخصیت و آینده یک نوجوان را شکل می‌دهند. هرگاه میان این سه ضلع هماهنگی نباشد، نخستین آسیب متوجه فرزندانی خواهد شد که هنوز در آغاز راه زندگی قرار دارند.
در سال‌های اخیر، فشار برای کسب نمره‌های بالا، قبولی در رشته‌های خاص و ورود به دانشگاه‌های معتبر، به یکی از دغدغه‌های اصلی بسیاری از خانواده‌ها تبدیل شده است. گاهی آرزوهای ناتمام والدین، بر دوش فرزندان گذاشته می‌شود و نوجوان ناچار است مسیری را طی کند که شاید هیچ علاقه‌ای به آن نداشته باشد. در چنین شرایطی، درس از یک فرصت برای رشد و شکوفایی، به عاملی برای اضطراب، خستگی و فرسودگی ذهنی تبدیل می‌شود.
استعداد انسان‌ها یکسان نیست. یکی در علوم تجربی می‌درخشد، دیگری در ادبیات، هنر، صنعت، فناوری، کشاورزی، ورزش یا مهارت‌های فنی. جامعه‌ای موفق خواهد بود که همه استعدادها را به رسمیت بشناسد، نه آنکه تنها چند رشته دانشگاهی را معیار موفقیت بداند. ارزش یک انسان را نباید تنها با عنوان شغلی یا مدرک دانشگاهی سنجید؛ بلکه باید میزان خلاقیت، مسئولیت‌پذیری و تأثیرگذاری او در جامعه را معیار قرار داد.
هدایت تحصیلی، زمانی معنا پیدا می‌کند که بر پایه شناخت استعداد، علاقه، توانایی و شخصیت دانش‌آموز باشد. انتخاب رشته در دوره متوسطه و سپس انتخاب مسیر دانشگاهی، اگر بر اساس شناخت علمی و علاقه واقعی انجام شود، می‌تواند آینده‌ای روشن برای فرد رقم بزند. اما هرگاه این انتخاب با اجبار، مقایسه یا فشارهای خانوادگی همراه باشد، احتمال دلسردی، ترک تحصیل یا نارضایتی از شغل آینده افزایش می‌یابد.
در این میان، نقش مشاوران مدارس، روان‌شناسان، معلمان و رسانه‌ها بسیار مهم است. آنان می‌توانند با آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها، فرهنگ احترام به تفاوت‌های فردی را گسترش دهند و به والدین یادآوری کنند که موفقیت، تنها در پوشیدن روپوش سفید پزشکی یا نشستن پشت میز یک اداره خلاصه نمی‌شود. جامعه به پزشک، مهندس، معلم، هنرمند، پژوهشگر، کارآفرین، صنعتگر و متخصصان ده‌ها حوزه دیگر به یک اندازه نیاز دارد.
نسل نوجوان امروز بیش از هر چیز به شنیده شدن، اعتماد و فرصت انتخاب نیاز دارد. اگر خانواده‌ها به جای تحمیل آرزوهای خود، همراه و پشتیبان فرزندانشان باشند و نظام آموزشی نیز استعدادهای گوناگون را شناسایی و هدایت کند، بسیاری از سردرگمی‌ها و فشارهای روحی کاهش خواهد یافت.
آینده را نمی‌توان با اجبار ساخت؛ آینده، از دل علاقه، امید و اعتماد به توانایی‌های هر انسان شکل می‌گیرد. نوجوانی که مسیر زندگی خود را با عشق و انتخاب آگاهانه آغاز کند، نه تنها برای خود، بلکه برای جامعه نیز سرمایه‌ای ارزشمند خواهد بود.
