چند روز پیش در یک سوپرمارکت کوچک حاشیه شهر، صحنه تکان‌دهنده‌ای را دیدم؛ پدر جوانی با دو فرزندش پشت یخچال لبنیات ایستاده بود. بچه‌ها با چشم‌های معصوم به ماست‌های رنگی و پنیرهای بسته‌بندی خیره شده بودند، اما پدر با نگاه‌های مضطرب، مرتب قیمت‌ها را زیر لب زمزمه می‌کرد و هر بار آه سنگینی می‌کشید. نهایتاً یک پاکت شیر کوچک و یک بسته پنیر حداقلی برداشت و با عجله از فروشگاه خارج شد. این صحنه، این روزها در هر شهر و روستایی از این سرزمین در حال تکرار است؛ از مغازه‌های کوچه‌پس‌کوچه‌های شهرستان‌ها تا فروشگاه‌های زنجیره‌ای کلان‌شهرها. لبنیات که روزگاری ارزان‌ترین و در دسترس‌ترین ماده غذایی بود، حالا به کالایی گران‌قیمت تبدیل شده که بسیاری از خانواده‌ها توان خرید آن را ندارند. این دیگر مشکل یک شهر یا یک استان خاص نیست؛ این یک زنگ خطر ملی است که در تمام نقاط ایران به صدا درآمده است.
آمارها هشدار می‌دهند؛ سرانه مصرف لبنیات در ایران به حدود ۴۰ کیلوگرم رسیده، یعنی سفره مردم بیش از دو سوم کوچک‌تر شده. اما این فقط یک عدد نیست؛ این یعنی کودکانی که بدون شیر و ماست بزرگ می‌شوند، نوجوانانی که استخوان‌هایی شکننده دارند، زنان باردار و شیرده که کلسیم کافی دریافت نمی‌کنند و سالمندانی که با هر زمین‌خوردگی، زندگی‌شان در معرض خطر قرار می‌گیرد. پوکی استخوان، کاهش قد، پوسیدگی زودهنگام دندان‌ها، ضعف سیستم ایمنی و تحلیل عضلانی، تنها بخشی از عوارض جبران‌ناپذیری است که در کمین نسلی نشسته که لبنیات را از سبد غذایی خود حذف کرده است. پزشکان و متخصصان تغذیه بارها هشدار داده‌اند که هزینه‌های درمانی ناشی از این بحران در سال‌های آینده، چندین برابر یارانه‌هایی خواهد بود که امروز از صنعت لبنیات دریغ می‌شود.
امروزدریخچال فروشگاه‌های سراسر کشور شیر پاکتی با قیمت‌های ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار تومان، ماست دبه‌ای ۲۵۰ هزار تومان، پنیرهای ۳۰۰ گرمی بالای ۲۰۰ هزار تومان، کره ۱۰۰ گرمی حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان و یک بطری دوغ یک‌ونیم لیتری پاستوریزه ۱۲۰ تا ۱۵۰ هزار تومان قیمت دارد. هر کدام از این اقلام، سال‌ها پیش بخش جدایی‌ناپذیر سفره صبح و شام ایرانی‌ها بود، اما حالا خیلی‌ها مجبورند بین خرید لبنیات و تهیه نان و برنج، یکی را انتخاب کنند. انتخاب هم روشن است؛ خانواده‌ها نان را برمی‌دارند و لبنیات را پشت یخچال فروشگاه جا می‌گذارند؛ نه از سر بی‌نیازی، که از سر ناتوانی.
به گفته یک کارشناس امور دام، آنچه امروز به نام صادرات لبنیات از کشور خارج می‌شود، لبنیات مازاد نیست، بلکه لبنیاتی است که باید به سفره مردم می‌رسید. در شرایطی که بیش از ۷ میلیون تن شیر خام به شیرخشک تبدیل و راهی کشورهای همسایه می‌شود، یعنی ما در حال صادر کردن کلسیم استخوان‌های نسل آینده‌ایم. این صادرات، نه افتخار که فاجعه است؛ فاجعه‌ای که با تصمیمات غیرکارشناسی در حوزه قیمت‌گذاری و بی‌توجهی به قدرت خرید مردم، هر روز عمیق‌تر می‌شود.
حالا که بحران فراگیرشده، وقت آن رسیده که همه دست‌اندرکاران پای کار بیایند؛ نه فقط مسئولان اقتصادی، بلکه پزشکان، متخصصان تغذیه، آموزش‌وپرورش و صداوسیماکه با تولید محتوای آگاهی‌بخش و فرهنگ‌سازی، مردم را به مصرف لبنیات تشویق کنند. خیلی از کشورهای دنیا با یارانه هدفمند و برنامه‌های ملی تغذیه، توانسته‌اند سرانه مصرف را بالا نگه دارند و نسل‌های سالم‌تری بسازند. یارانه‌ای که دولت می‌تواند به صورت جداگانه برای هر خانواده در نظر بگیرد تا همه توان خرید لبنیات را داشته باشند، می‌تواند گام مهمی در بازگرداندن این ماده حیاتی به سفره‌ها باشد. الگو گرفتن از این تجربه‌ها، می‌تواند مسیر جدیدی برای برون‌رفت از این بحران باشد. ما باید به جای تماشاگرِ فروپاشی سلامت نسل‌ها بودن، به فکر راهکارهای عملی و فوری باشیم؛ راهکارهایی که لبنیات را دوباره به سفره‌های خالی برگرداند.
به باور نویسنده، لبنیات سال‌هاست که در این سرزمین به معیاری برای سنجش توان اقتصادی خانواده‌ها تبدیل شده؛ وقتی سفره‌ها از شیر و ماست خالی است، یعنی فقر به عمیق‌ترین لایه‌های زندگی نفوذ کرده. اما این خالی شدن، دیگر فقط یک بحران اقتصادی نیست؛ بحرانی است برای بقای سلامت یک نسل؛نسلی که بدون کلسیم درحال رشد است و استخوان‌هایش روزبه‌روز شکننده‌تر می‌شود. اگر امروز برای بازگرداندن لبنیات به سفره‌ها چاره‌ای نیندیشیم و یارانه‌های هدفمند برای خرید لبنیات در نظر نگیریم، فردا با صداهای ناشی از شکستگی استخوان از خواب بیدار خواهیم شد. لبنیات را به سفره‌ها برگردانیم تا نسلی سالم و استوار بسازیم؛نسلی که استخوان‌هایش مثل سیمان محکم باشد، نه مثل گچِ شکننده.
🖋عبدالحمید گل‌افشان
