در روزهای اخیر، سخنرانی دکتر مسعود پزشکیان در سازمان ملل متحد به یکی از مهم‌ترین تقابل‌های گفتمانی میان عقل و منطق در برابر وحشی‌گری و بربریت تبدیل شد. در یک سو، رئیس‌جمهور ایران با تکیه بر منطق و استدلال، حقوق بین‌الملل و دفاع مشروع ایستاد؛ در سوی دیگر، دونالد ترامپ با زبان تهدید، اتهام و قلدری، مسیر تقابل با یک کشور مستقل را در پیش گرفت. آنچه در این دوئل آشکار شد، نه فقط تفاوت دو ادبیات سیاسی، بلکه برتری منطق بر زور و حق بر تجاوز بود.
ترامپ در سخنرانی خود، برخلاف منشور ملل متحد، ایران را در برابر جامعه جهانی به نابودی تهدید کرد و یک کشور مستقل با تاریخی چندهزارساله را با اتهام‌های بی‌پایه مواجه ساخت. این در حالی بود که دکتر پزشکیان با ایستادگی در برابر این سخنان، گفت: «ما ثابت کردیم که برای دفاع از خود، از جنگ نمی‌ترسیم و برای صلح، از مذاکره نمی‌گریزیم و تا پای جان برای دفاع از ایران عزیز ایستاده‌ایم.»
از دفاع مشروع تا نظم عادلانه؛ تحلیل سخنان پزشکیان
پزشکیان در سخنرانی خود در سازمان ملل، سه محور اصلی را به هم پیوند زد: نخست، ایران قربانی تروریسم است نه حامی آن؛ دوم، دفاع مشروع حق هر کشور مستقل است؛ سوم، صلح و امنیت پایدار تنها در سایه نظم عادلانه بین‌المللی ممکن می‌شود. او با اشاره به حمله به دبستان میناب و سالن ورزشی لامرد، این حمله را نمونه‌ای از تروریسم دولتی معرفی کرد که با تسلیحات آمریکایی و اسرائیلی انجام شده و کودکان و نوجوانان بی‌گناه را هدف قرار داده است.
۱. جابه‌جایی مفهوم تروریسم
پزشکیان با تأکید بر اینکه ایران تروریست نیست بلکه قربانی تروریسم است، یک عملیات روانی و رسانه‌ای را خنثی کرد. او نشان داد کسانی که خود تروریست تربیت می‌کنند، با برچسب‌زنی به دیگران، می‌خواهند افکار عمومی را منحرف کنند. اشاره به حمله به دبستان میناب و سالن ورزشی لامرد و استفاده از بمب‌های خوشه‌ای، این ادعا را از سطح شعار به سطح شواهد عینی منتقل کرد. این راهبرد، مشروعیت اتهام‌های علیه ایران را از پایه سست می‌کند.
۲. غزه و استاندارد دوگانه
او با اشاره به قتل‌عام بیش از ۸۰ هزار انسان بی‌گناه و آوارگی بیش از دو میلیون نفر در غزه، سیاست قدرت‌های جهانی را به چالش کشید. پرسش ضمنی او این است: چرا حملات به غیرنظامیان در غزه با سکوت مواجه می‌شود، اما ایران به عنوان عامل ناامنی معرفی می‌گردد؟ این تناقض، ماهیت استاندارد دوگانه در نظام بین‌الملل را آشکار می‌کند.
۳. دفاع مشروع و بازدارندگی
پزشکیان با این استدلال که کشوری که نتواند از خود دفاع کند در معرض تهدید قرار می‌گیرد، تقویت توان دفاعی ایران را واکنشی عقلانی و نه جنگ‌افروزانه معرفی کرد. این موضع، هم با حقوق بین‌الملل سازگار است و هم با منطق بازدارندگی. او نشان داد ایران از جنگ نمی‌ترسد، اما از مذاکره نیز نمی‌گریزد؛ این جمله، هم قدرت را نمایش می‌دهد و هم آمادگی برای صلح را.
۴. موضع هسته‌ای؛ نه سلاح، نه محرومیت
پزشکیان با صراحت گفت: نه سلاح هسته‌ای، نه محرومیت از دانش هسته‌ای. این موضع دو وجه دارد: از یک سو، ایران سلاح هسته‌ای را عامل امنیت نمی‌داند و به عدم اشاعه پایبند است؛ از سوی دیگر، حق استفاده صلح‌آمیز از علم و صنعت هسته‌ای را برای همه ملت‌ها مطالبه می‌کند. او تأکید کرد که موضع هسته‌ای ایران در میدان جنگ حل نمی‌شود، بلکه نیازمند گفتگو و چارچوب حقوقی است.
۵. تنگه هرمز و نظم بین‌المللی
او درباره تنگه هرمز گفت نمی‌توان از یک سو همه از آزادی کشتیرانی بهره ببرند و از سوی دیگر، نگهبان تاریخی آن آب، خودش از استفاده از آب‌های خود محروم باشد. این استدلال، نقدی بر تحریم‌های ظالمانه و یک‌طرفه‌گرایی است. پزشکیان سپس نظم شایسته بین‌المللی را بر پایه برابری ملت‌ها، عدالت، انصاف و اراده مشترک بشریت تعریف کرد و گفت صلحی که برای همه نباشد، صلح نیست و عدالتی که شامل همه نشود، عدالت نیست.
۶. نقض حقوق بین‌الملل
او با انتقاد از عدم پایبندی قدرت‌ها به قوانین بین‌المللی تصریح کرد که ایران برای دفاع از کشورش از هیچ‌کسی اجازه نمی‌گیرد. این جمله، هم استقلال سیاسی ایران را نشان می‌دهد و هم بی‌اعتمادی به سازوکارهای بین‌المللی را که به نفع قدرت‌های بزرگ عمل می‌کنند.
بسیاری از خبرنگاران، تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی، سخنان پزشکیان را در برابر قلدری ترامپ، پیروز میدان ارزیابی کردند. این ارزیابی نه از سر جانبداری، بلکه بر پایه یک واقعیت گفتمانی بود: ترامپ با زبان تهدید و تحقیر سخن گفت و پزشکیان با زبان استدلال، حقوق بین‌الملل و دفاع مشروع. در چنین تقابلی، پیروزی از آن کسی است که بر عقل و منطق تکیه می‌کند، نه کسی که به وحشی‌گری و بربریت پناه می‌برد.
نتیجه‌گیری نهایی
در سازمان ملل، ترامپ با زبان زور شکست خورد و پزشکیان با منطق پیروز شد. پزشکیان با تکیه بر حقوق بین‌الملل، دفاع مشروع و افکار عمومی، روایت دفاعی ایران را تثبیت کرد و نشان داد ایران نه از جنگ می‌ترسد و نه از مذاکره می‌گریزد، اما زیر بار تهدید نمی‌رود. سخنان ترامپ نشانه قلدری و مغایر منشور ملل متحد بود؛ در برابر آن، پزشکیان با عقل ایستاد و میدان را برد. این پیروزی، چیرگی استدلال بر زور و حق بر قلدری بود.
صادق سلامت
روزنامهنگار
دوم مهرماه ۱۴۰۵
