منوچهربرون
در دهه هفتاد، کنگره‌های ادبی در کشور رونق ویژه‌ای داشتند؛ برنامه‌هایی که تنها یک مراسم چندساعته نبودند، بلکه فرصتی برای دیدار شاعران، گفت‌وگو، نقد، تبادل تجربه و شکل‌گیری جریان‌های تازه ادبی به شمار می‌رفتند.
یکی از شاخص‌ترین این برنامه‌ها، کنگره شعر دفاع مقدس بود؛ کنگره‌ای که شاعران بسیاری از خوزستان و دیگر نقاط کشور را گرد هم می‌آورد و گاه در طول دو یا سه روز، با شور و حرارت برگزار می‌شد.
در آن روزها، نام‌های بزرگی در کنار یکدیگر قرار می‌گرفتند؛ استادانی چون مشفق کاشانی، سپیده کاشانی، حمید سبزواری، علیرضا قزوه، عبدالجبار کاکایی، احمد عزیزی، عبدالرحیم سعیدی‌راد، علی‌اکبر مردانی و بسیاری دیگر. بنده نیز در چند برنامه، به عنوان شاعر در کنار این عزیزان حضور داشتم و از نزدیک شاهد فضای ادبی آن سال‌ها بودم.
نگاهی به آثار و اشعار آن دوره نشان می‌دهد که ادبیات پایداری و دفاع مقدس در آن سال‌ها از یک پشتوانه جدی برخوردار بود. شعر تنها بخشی از برنامه نبود؛ خودِ شعر و شاعر موضوعیت داشت. فرصت برای خواندن، شنیدن، گفت‌وگو و نقد وجود داشت و همین ارتباط میان شاعران، به رشد جریان ادبی کمک می‌کرد.
اما امروز وقتی آن دوره را با وضعیت معاصر مقایسه می‌کنیم، نمی‌توان از نوعی افت کمی و کیفی در بخشی از فعالیت‌های ادبی چشم پوشید.
البته هنوز شاعران توانمند بسیاری داریم و برنامه‌های ادبی متعددی نیز برگزار می‌شود؛ مسئله این نیست که شعر از بین رفته است. مسئله این است که در بسیاری از برنامه‌ها، آن شور، تنوع و کیفیت گذشته کمتر دیده می‌شود. گاهی چهره‌های تکراری بارها دعوت می‌شوند و فرصت حضور برای شاعران جوان و کمترشناخته‌شده محدود می‌ماند. در برخی برنامه‌ها نیز کیفیت شعرها در سطحی نیست که بتواند جریان‌ساز باشد.
ادبیات با تعداد مراسم زنده نمی‌ماند؛ با شعر خوب، شاعر تازه، نقد جدی و فضای خلاق زنده می‌ماند.
شاید یکی از مشکلات امروز این باشد که گاهی خودِ «برگزاری برنامه» به هدف تبدیل شده است؛ در حالی که باید پرسید این برنامه چه چیزی به ادبیات اضافه کرده است؟ آیا شاعری تازه معرفی کرده؟ آیا اثری ماندگار تولید شده؟ آیا نقد و گفت‌وگویی شکل گرفته یا فقط چند نفر آمده‌اند، شعر خوانده‌اند و برنامه به پایان رسیده است؟
کنگره‌های آن سال‌ها، با همه ضعف‌هایی که ممکن است داشته باشند، دست‌کم یک ویژگی مهم داشتند: شاعر را جدی می‌گرفتند و برای شعر فرصت ایجاد می‌کردند.
امروز نیز اگر بخواهیم ادبیات پایداری و شعر خوزستان دوباره به جایگاه شایسته خود برسد، باید از برگزاری صرف فاصله بگیریم و به کیفیت برگردیم؛ شاعران جوان را کشف کنیم، جلسات نقد واقعی برگزار کنیم، از تکرار چهره‌ها پرهیز کنیم و به شعر اجازه بدهیم از کلیشه‌ها عبور کند.
خوزستان هنوز شاعر دارد، هنوز استعداد دارد و هنوز حرف‌های ناگفته فراوانی در حافظه تاریخی و اجتماعی خود دارد.
آنچه شاید کم‌رنگ شده، فرصت و سازوکاری است که این استعدادها را به جریان تبدیل کند.
شاید بد نباشد دوباره به کنگره‌های ادبی گذشته نگاه کنیم؛ نه برای بازگشت به گذشته، بلکه برای فهمیدن اینکه چه چیزی آن روزها باعث شکل‌گیری یک جریان شد و امروز کدام حلقه مفقوده را باید پیدا کرد.
ادبیات اگر فقط برگزار شود، زنده نمی‌ماند؛
ادبیات باید کشف شود، نقد شود، رشد کند و به نسل بعد برسد.
