به گزارش مهدی محمدزاده، خبرنگار جهان اخبار، یک آگهی ساده در فضای مجازی، یک پیامک با عنوان ابلاغیه، یک فایل ناشناس یا حتی تصویری که کاربر در شبکه اجتماعی خود منتشر می‌کند، می‌تواند نقطه شروع یک زنجیره کلاهبرداری باشد؛ زنجیره‌ای که به گفته رئیس پلیس فتا خوزستان، بخش قابل توجهی از آن مستقیماً با منافع اقتصادی شهروندان گره خورده است.
سرهنگ حبیب‌الله بهمنی در نشست خبری با اصحاب رسانه با تشریح تازه‌ترین وضعیت جرایم سایبری استان، از کشف ۲ هزار و ۱۷۰ میلیارد ریال از جرایم سایبری از ابتدای سال جاری خبر داد و گفت: در جریان اقدامات پلیس، حساب‌های مرتبط با مجرمان مسدود شده و تاکنون ۱۶۰ میلیارد ریال از وجوه سرقت‌شده نیز به حساب مردم بازگردانده شده است.
وقتی مجرم پشت صفحه پنهان می‌شود
رئیس پلیس فتا خوزستان معتقد است تفاوت اصلی جرم سنتی و جرم سایبری تنها در ابزار ارتکاب نیست؛ در فضای مجازی، مجرم می‌تواند بدون دیدن چهره قربانی، بدون حضور در محل و حتی بدون شناختن شرایط زندگی او، مستقیماً به دارایی‌اش دست پیدا کند.
بهمنی با اشاره به همین ویژگی گفت: در جرایم سنتی، مجرم معمولاً با قربانی روبه‌رو است، اما در جرم سایبری ممکن است فردی تنها با چند کلیک، تمام موجودی حساب شخصی را که نمی‌شناسد، برداشت کند؛ در حالی که شاید همان مبلغ، تمام سرمایه و زندگی قربانی باشد.
به گفته وی، همین فاصله میان مجرم و قربانی، یکی از دلایلی است که ضرورت آموزش عمومی و ارتقای سواد رسانه‌ای را دوچندان می‌کند.
سواد رسانه‌ای؛ خط اول دفاع مردم
بهمنی تأکید کرد که مقابله با جرایم سایبری تنها وظیفه پلیس نیست و بخش مهمی از پیشگیری، از رفتار خود کاربران آغاز می‌شود.
وی گفت سواد رسانه‌ای ارتباطی با مدرک دانشگاهی، سمت مدیریتی یا جایگاه اجتماعی افراد ندارد و هر شهروندی که از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کند باید اصول اولیه حفاظت از اطلاعات خود را بداند.
رئیس پلیس فتا هشدار داد که برخی کاربران همچنان برنامه‌ها و فایل‌هایی را که از منابع ناشناس دریافت می‌کنند بدون بررسی نصب کرده و مجوزهای گسترده‌ای در اختیار آنها قرار می‌دهند؛ در حالی که همین مجوزها می‌تواند دسترسی به پیامک‌ها، مخاطبان و اطلاعات حساس تلفن همراه را برای مجرمان فراهم کند.
«ابلاغیه جعلی» تا «عکس یادگاری»؛ پوشش‌هایی برای سرقت اطلاعات
به گفته رئیس پلیس فتا خوزستان، یکی از شگردهای رایج مجرمان، طراحی برنامه‌هایی با عناوین فریبنده است؛ برنامه‌هایی که ممکن است با عنوان ابلاغیه قضایی، فایل PDF، تصویر یا سایر عناوین روزمره برای کاربران ارسال شوند.
ظاهر این برنامه‌ها ممکن است کاملاً عادی باشد، اما هدف اصلی برخی از آنها، دسترسی به اطلاعات تلفن همراه و استفاده از آن در مراحل بعدی کلاهبرداری است.
بهمنی از شهروندان خواست هیچ برنامه‌ای را صرفاً بر اساس لینک دریافتی از پیامک یا شبکه‌های اجتماعی نصب نکنند و پیش از اعطای هرگونه مجوز، ضرورت دسترسی برنامه را بررسی کنند.
۸۵ درصد جرایم سایبری؛ ردپای پول در فضای مجازی
یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این نشست، سهم بالای جرایم اقتصادی در پرونده‌های سایبری بود.
رئیس پلیس فتا خوزستان اعلام کرد: بیش از ۸۵ درصد جرایم ثبت‌شده در فضای مجازی ماهیت اقتصادی دارند.
کلاهبرداری‌های اینترنتی، دریافت بیعانه برای کالاهای ناموجود، فروش خدمات جعلی و دسترسی غیرمجاز به حساب‌های بانکی از جمله پرونده‌هایی است که پلیس با آنها مواجه است.
«ویلچر» هم به ابزار کلاهبرداری تبدیل شد
بهمنی برای تشریح شیوه‌های جدید مجرمان، به پرونده‌هایی اشاره کرد که در آنها از نیازهای واقعی مردم برای فریب قربانیان استفاده شده است.
وی گفت در یکی از این شگردها، آگهی فروش ویلچر در فضای مجازی منتشر شده و افرادی که به دلیل داشتن فرزند معلول یا والدین ناتوان به دنبال تهیه ویلچر بوده‌اند، هدف قرار گرفته‌اند.
به گفته وی، در یک نمونه، بیش از ۳۵ مورد کلاهبرداری با این روش شناسایی شده است.
این پرونده‌ها به گفته رئیس پلیس فتا نشان می‌دهد مجرمان سایبری برای جلب اعتماد قربانیان، حتی سراغ نیازهای فوری و عاطفی خانواده‌ها نیز می‌روند.
کلاهبرداری‌ای که فقط پول قربانی را نمی‌گیرد
رئیس پلیس فتا خوزستان در بخش دیگری از سخنان خود به آثار پنهان جرایم سایبری اشاره کرد و گفت خسارت یک کلاهبرداری را نمی‌توان همیشه با رقم مالی آن سنجید.
وی با اشاره به نمونه‌ای از فروش تور جعلی توضیح داد که فردی برای سالگرد ازدواج خود اقدام به خرید یک تور برای همسرش کرده بود، اما پس از پرداخت وجه مشخص شد اساساً چنین توری وجود خارجی نداشته است.
بهمنی تأکید کرد: پیامد این نوع کلاهبرداری‌ها گاهی فراتر از زیان مالی است و می‌تواند باعث اختلافات خانوادگی و آسیب‌های اجتماعی شود.
شبکه‌های اجتماعی فقط محل ارتباط نیستند
رئیس پلیس فتا خوزستان همچنین درباره حجم اطلاعاتی که کاربران به صورت روزانه در شبکه‌های اجتماعی تولید می‌کنند هشدار داد.
وی اظهار کرد: کاربران باید بدانند هر تصویر، پیام، جست‌وجو، علاقه‌مندی و فعالیتی که در فضای مجازی انجام می‌دهند می‌تواند بخشی از الگوی رفتاری آنها را شکل دهد.
بهمنی با اشاره به مستند The Big Hack گفت در فضای مجازی امکان استخراج حجم گسترده‌ای از ویژگی‌ها و علایق کاربران وجود دارد و این اطلاعات می‌تواند از منظر اقتصادی، تبلیغاتی و حتی امنیتی مورد توجه قرار گیرد.
به گفته وی، بی‌توجهی به حریم خصوصی باعث می‌شود اطلاعاتی که کاربر تصور می‌کند بی‌اهمیت است، در کنار اطلاعات دیگر تصویری دقیق‌تر از زندگی و علایق او ایجاد کند.
هشدار درباره سوءاستفاده از تصاویر با هوش مصنوعی
ورود فناوری‌های جدید به حوزه جرایم سایبری نیز بخش دیگری از هشدارهای پلیس فتا بود.
بهمنی نسبت به استفاده مجرمان از تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی برای تولید محتوای جعلی و تصاویر موسوم به دیپ‌فیک هشدار داد و از کاربران خواست در انتشار تصاویر شخصی و عمومی خود دقت بیشتری داشته باشند.
وی تأکید کرد مدیریت حریم خصوصی در شبکه‌های اجتماعی دیگر یک انتخاب ساده نیست و با گسترش فناوری‌های هوش مصنوعی، به بخشی از الزامات امنیت شخصی در فضای مجازی تبدیل شده است.
یک رمز دیگر؛ دیوار دوم امنیت حساب‌ها
رئیس پلیس فتا خوزستان یکی از ساده‌ترین راه‌های افزایش امنیت حساب‌های کاربری را استفاده از احراز هویت دومرحله‌ای عنوان کرد.
وی از شهروندان خواست این قابلیت را برای شبکه‌های اجتماعی و سرویس‌های مهم خود فعال کنند تا در صورت افشای رمز عبور، دسترسی مهاجم به حساب کاربری دشوارتر شود.
بهمنی همچنین بر استفاده از رمزهای پویا در خدمات بانکی و رعایت نکات امنیتی هنگام خرید اینترنتی تأکید کرد.
پلیس: مطالبه‌گری با انتشار خبر تأییدنشده تفاوت دارد
رئیس پلیس فتا خوزستان در بخش دیگری از سخنان خود، به فعالیت برخی افراد در فضای مجازی تحت عناوینی مانند خبرنگار یا سوت‌زن اشاره کرد و گفت: مطالبه‌گری و پیگیری مشکلات جامعه ارزشمند است، اما انتشار اتهامات بدون بررسی و راستی‌آزمایی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
وی افزود: اگر ادعایی درباره تخلف یا فساد مطرح می‌شود، باید ابتدا صحت آن بررسی شود و در صورت اثبات، دستگاه‌های مسئول از مسیر قانونی وارد عمل شوند.
بهمنی تأکید کرد فضای رسانه‌ای نباید به محلی برای تخریب اشخاص یا باج‌گیری تبدیل شود.
هشدار درباره باج‌گیری با عنوان مطالبه‌گری
وی همچنین گفت برخی افراد ممکن است از عنوان مطالبه‌گری برای اعمال فشار بر اشخاص یا مدیران استفاده کنند و افزود: تبدیل مطالبه‌گری به ابزار باج‌گیری، اعتماد عمومی را آسیب می‌زند.
رئیس پلیس فتا خوزستان از ضرورت شکل‌گیری سازوکارهای دقیق‌تر برای بررسی اخبار و گزارش‌های چالشی در فضای مجازی سخن گفت و تأکید کرد اخبار باید قابلیت بررسی و راستی‌آزمایی داشته باشند.
قوانین باید به اندازه شگرد مجرمان تغییر کنند
بهمنی یکی دیگر از موضوعات مورد تأکید خود را ضرورت بازنگری در قوانین جرایم سایبری دانست.
وی گفت بخشی از قوانین موجود در شرایطی تدوین شده‌اند که گستردگی شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای دیجیتال به اندازه امروز نبوده است و در برخی موارد، مجازات‌ها بازدارندگی لازم را ندارند.
به گفته وی، با تغییر مداوم روش‌های کلاهبرداری و ظهور فناوری‌های جدید، قوانین نیز باید متناسب با شرایط روز به‌روزرسانی شوند.
پیام پلیس فتا به شهروندان: زمان را از دست ندهید
رئیس پلیس فتا خوزستان در پایان تأکید کرد که سرعت گزارش جرم در فضای مجازی اهمیت زیادی دارد.
وی از شهروندان خواست در صورت مشاهده برداشت غیرمجاز، کلاهبرداری اینترنتی، هک حساب یا سایر جرایم سایبری، موضوع را در کوتاه‌ترین زمان به پلیس گزارش کنند.
مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا با شماره ۰۹۶۳۸۰ آماده دریافت گزارش‌های شهروندان است.
یک جمع‌بندی از یک هشدار جدی
آنچه در سخنان رئیس پلیس فتا خوزستان بیش از هر چیز برجسته بود، تغییر ماهیت جرم در عصر دیجیتال است؛ مجرمی که ممکن است هیچ‌گاه قربانی خود را نبیند، اما از طریق یک لینک، یک آگهی، یک برنامه جعلی یا حتی یک تصویر، به اطلاعات و دارایی او نزدیک شود.
در چنین شرایطی، امنیت سایبری تنها به تجهیزات و اقدامات پلیسی محدود نمی‌شود؛ نحوه رفتار هر کاربر در فضای مجازی، نخستین لایه دفاعی در برابر مجرمان سایبری است.
