ای حسین!
با تو چه بگویم؟
“شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هائل”
و تو ای چراغ راه، ای کشتی رهایی، ای خونی که از آن نقطه صحرا، جاودان می‌طپی، و می‌جوشی، و در بستر زمان جاری هستی، و بر همه نسل‌ها می‌گذری، و هر زمین حاصلخیزی را سیراب خون می‌کنی، و هر بذر شایسته را، در زیر خاک، می‌شکافی و می‌شکوفایی، و هر نهال تشنه‌ای را به برگ و بار حیات و خرمی می‌نشانی،
ای آموزگار بزرگ شهادت!
برقی از آن نور را بر این شبستان سیاه و نومید ما بیفکن، قطره‌ای از آن خون را در بستر خشکیده و نیم مرده ما جاری ساز، و تفی از آتش آن صحرای آتش خیز را به این زمستان سرد و فسرده ما ببخش.
ای که “مرگ سرخ” را برگزیدی تا عاشقانت را از “مرگ سیاه” برهانی، تا با قطره خونت، ملتی را حیات بخشی، و تاریخی را به طپش آری، و کالبد مرده و فسرده عصری را گرم کنی، و بدان جوشش و خروش زندگی و عشق و امید دهی!
ایمان ما ، ملت ما ، تاریخ فردای ما ، کالبد زمان ما
“به خون تو محتاج است “

«برگرفته از کتاب «نیایش» دکتر علی شریعتی»

در دمکراسی‌ها، میزان رای اکثریت است. اقلیت باید برای اکثری شدن، صبور باشد و در حاشیه بماند. اما اقلیت گاهی فرصتی پیدا می‌کند تا اکثریت را افشا کند. امام حسین (ع) چنین کرد.
امروزه و از دیدگاه رسانه جنبه های احساسی قیام امام حسین(ع) اعم از سینه زنی، مداحی ، فیلم و نمایش بیشتر مورد توجه قرار دارد و حقیقت پیام عاشورا در مداحی ها ارائه نمی شود.
تاریخ عاشورا، بی‌تردید نمایش زشت‌کاری و سنگدلی گروهی از مسلمانان علیه گروهی دیگر از اهل اسلام است. بیش از هزار سال است که دربارۀ نامردمی‌ها و ستمگری‌های سپاه شام و کوفه گفته‌اند و می‌گویند و هنوز گفتنی است.
تاریخ برای پند گرفتن در روزگار موجود انسان است. اگر از تاریخ پند و عبرت نگیریم، تاریخ فقط به یک سرگرمی بدل می شود و مشکلی از زندگی ما حل نمی کند. در واقع تاریخ آیینه عبرت و حکمت است و همواره قهرمانان آزادگی و اخلاق در مقابل قهرمانان رذالت و بی اخلاقی قرار می گیرند.
«در ماجرای عاشورا، آسیب اصلی در گفته‌ها نیست؛ در ناگفته‌ها است. اهل منبر و ذاکران و مداحان، معمولا در مجالس عزاداری برای امام حسین(ع)، مسائلی خاص را مطرح می‌کنند، از جمله فسق یزید، مظلومیت امام، قساوت شمر و ابن سعد و مانند آن. این موضوعات و مسائل، هماره و با حجم فراوان در همه منبرهای عاشورا بیان می‌شود؛ در حالی که مسائل مهم و اصلی عاشورا اینها نیست.»(ص۳۶۰)
کتاب “دیانت و عقلانیت” نوشتۀ رضا بابایی.
از عیسی مسیح تا امام حسین (ع) که با جمعیتی اندک برای حق طلبی خود ایستادگی کرد همه گواه بر آن است که پیشوایان دینی ایمان و اعتقاد قلبی را به جماعت بی شمار مومنین ظاهری ترجیح می دادند.
اگر به‌خاطر ایستادگی امام حسین (ع) نبود، اسلام واقعی مدت‌ها پیش مرده بود. برای قرن‌ها، این ایستادگی در برابر ظلم و بی‌عدالتی، مسلمانان را ایمن و سالم نگه داشته است.
تعداد ظاهری دشمن در واقعه عاشورا به صدها برابر لشکر حسینی می رسید اما ایستادگی امام حسین (ع) و یارانش انقلابی را در جهان ایجاد کرد که تا قیام قیامت این نهضت والای عاشورا زنده بماند و باعث وحدت و انسجام امت اسلامی شده و مردم از پیام عاشورا درس بگیرند و حرکت خود را هماهنگ با حرکت سید و مولایشان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) قرار دهند.
قیام امام حسین (ع) فطرت آزادیخواهی انسان را به غلیان آورد و به تندی در دل دردمندان اثر کرد، هرکس که نیاز به انسان بودن و آزاد بودن داشت و از زندگی خفت‌بار زیر بار ظلم و ستم منزجر بود، پیام امام حسین (ع) را به گوش جان شنید. پیام را کاروان اسیران سرفراز و قافله سالار کربلا زینب (ع) به گوش تاریخ رساند و آزادگان زمان را برانگیخت.
آری، با سخنان آتشین زینب کبری (ع) که گویی از حلقوم علی (ع) می غرید، مردم خفته کوفه، که غرق در دنیای تاریک خود گشته و انباشت ثروت و دنیاگرایی دیدگانشان را از حقیقت پوشانده بود، به یکباره خود را در مقابل سر بریده ای دیده اند که روزی به دور او حلقه می زدند و در پناه او روزگار سر می کردند.
طولی نکشید که شعاع وجودی این نهضت خونین عالم را در نوردید و از فردای عاشورا، صدای عاشوراییان در کوی و برزن ها پیچید و عَلَم پیروزی برافراشته شد و کاخ بیدادگری را لرزاند. 
به‌دنبال شهادت امام حسین (ع) و افشاگری های حضرت زینب (ع) و امام سجاد (ع)، ابتدا اعتراضات اجتماعی در شهرهای مختلف و حتی از مجلس ابن زیاد و یزید علیه این جنایت بزرگ آغاز شد. در مدینه شورش بزرگی برخاست که به‌ قتل‌ عام مردم توسط حکومت یزید انجامید. یزید در شورش دیگری که در مکه انجام گرفت دستور داد خانه کعبه و مسجدالحرام را به آتش بکشند و کعبه را ویران کرد. اما این جنایات مردم را به مبارزه بیشتر علیه حکومت یزیدی برانگیخت. در کوفه چهار سال پس از شهادت امام حسین (ع) قیامهای بزرگی برپا شد که دهها هزار نفر در خلال آنها کشته شدند. از جمله می‌توان از قیامهای سلیمان ابن صرد خُزاعی، مختاربن ابی عبیده ثقفی، ابراهیم ابن مالک اشتر نخعی و قیامهایی که تحت نظر محمد حنفیه برادر کوچکتر امام حسین در همان چند سال اول به‌وقوع پیوست نام برد قیام‌هایی که ضمن افشای چهره پلید امویان، مشروعیت آنان را تحت عنوان خلیفه مسلمین به‌شدت زیر سؤال بردند. بسیاری از علویان بر اثر فشارهای حکومت های اموی به ایران هجرت کردند و از آنجا که ایرانیان نیز زیر ظلم و ستم بنی امیه بودند، به همکاری و همراهی با علویان برخاستند. در تمامی این قیامها انگیزهٔ اصلی خونخواهی حسین بن علی (ع) بود.

و به این ترتیب خون جوشان سرور آزادگان حسین بن علی (ع) از روزی که بر زمین ریخت تا امروز الهام‌بخش و درس آموز بزرگترین حرکتهای آزادیبخش و جنبشهای انقلابی به‌خصوص در کشور ما ایران بوده است.

یکی از پیامدهای اجتماعی نهضت عاشورا، انسجام اجتماعی است که پس از شهادت امام حسین (ع) و یارانش در کربلا، به جامعه اسلامی هدیه داده شد.
در زمان شاه، دین پناهگاه عاطفی و روانی مردم و امام حسین (ع) مظهر همدلی و انس بین آنان بود و امکان نداشت فردی به اسائۀ ادب به آنها بیندیشد.
یکی از انقلابیون مارکسیست ایران، خسرو گلسرخی در بیدادگاه رژیم شاه تأثیر پذیری خود از سرور آزادگان حسین بن علی (ع) را این چنین می‌گوید:
”زندگی امام حسین نمودار زندگی کنونی ماست که جان بر کف برای خلقهای محروم میهن خود در این دادگاه محاکمه می‌شویم. او در اقلیت بود و یزید، بارگاه، قشون، حکوت و قدرت داشت. او ایستاد و شهید شد، هر چند که یزید گوشه‌یی از تاریخ را اشغال کرد ولی آنچه که در تداوم تاریخ تکرار شد، راه حسین و پایداری او بود، نه حکومت یزید. آنچه را که خلقها تکرار کردند و می‌کنند، راه حسین است…»

این که امام حسین (ع) فریاد می زند – پس از این که همه ی عزیزانش را در خون می بیند و جز دشمن و کینه توز و غارتگر در برابرش نمی بیند- فریاد می زند که “هل من ناصر ینصرنی؟” مگر نمی داند که کسی نیست که او را یاری کند و انتقام گیرد؟ این سوال، سوال از تاریخ فردای بشری است و این پرسش از آینده است و از همه ی ماست.
فرهنگ عاشورا در هر عصر و زمانى به فراخور حال آن زمان، تأثیر بسیار شگرف و سازنده اى در راه پیشبرد اهداف مقدسى همچون نشر معارف و فرهنگ اسلام ناب، بر جاى نهاده است. تاریخ شیعه گواه صادق و روشنى از این بازسازى‏ ها است. این بار نیز آذرخشى دیگر از آسمان کربلا درخشید که نور آن مشعل فروزان راه حق طلبان و حقیقت جویان، و ابهت و صلاى آن، در هم کوبنده الحاد و نفاق است. 
نحوه مواجهه بسیاری از مردم ایران با نحوه ترور سردار قاسم سلیمانی و تشییع او برای کسی که در این زبان به دنیا نیامده و در این زیست جهان فکری و فرهنگی نزیسته و رشد نکرده باشد به درستی قابل درک نخواهد بود.
سردار سلیمانی در ناخوداگاه جمعی بخش بزرگی از ایرانیان به مانند ابومسلم و مختاری تصور می شد که به تنهایی در مقابل ظلم و شقاوت بنی امیه و بازماندگانش(داعش و النصره و وهابیت و..) ایستادگی کرده بود و به مانند آنها با ناجوانمردی به شهادت رسیده بود.
یکی از مهم‌ترین درس‏ها و عبرت‏های قیام امام حسین(ع) مبارزه با استکبارستیزی بود. قیام امام حسین(ع) که به شهادت مظلومانه‌اش در سرزمین کربلا منجر شد با هدف مبارزه با ظلم و ستم، آزاد زیستن، سر تعظیم فرود نیاوردن مقابل دشمن و شناخت درست دشمن و خلاصه کلام؛ استکبار وقت بود.
بی تردید، نهضت پرافتخار حسینی، منبع لایزال معارف الهی و معنوی و چشمه سار آثار و برکات دنیوی و اخروی است که فراروی تشنگان حقیقت و پویندگان طریقت قرار دارد و پیامدهای آن منحصر در یک یا چند زمینه نیست. اما در این نوشتار فقط به جنبه ای از پیامدهای اجتماعی آن قیام با برکت، و نیز آثاری که خود منشأ برکات دیگری بوده است، اشاره گردید.
احیای ارزش های اسلامی و انسانی خود منبعی است از پیامدهای اجتماعی و انسانی و یا احیای امر به معروف و نهی از منکر خود پیامدی است که منشأ تحولاتی عظیم در جامعه انسانی می باشد.
هر چه بیش‏تر به تحلیل و بررسى آن پرداخته شود زوایاى نوتر و تازه‏ ترى از آن آشکار خواهد شد.
عاشورا نه یک حادثه که یک فرهنگ است، فرهنگى برخاسته از متن اسلام ناب که نقش حیاتى را در استحکام ریشه ها، رویش شاخه ها و رشد بار و برهاى آن ایفا کرده است. عاشورا هیچ گاه در محدوده زمان و جغرافیاى خاصى محصور نمانده است، بلکه همواره الهام بخش تشیع در راستاى حرکت ها، جنبش ها و قیام هاى راستین شیعه ـ پل بسیارى از نهضت هاى دیگر ـ در برابر کانون هاى ظلم و کفر و نفاق بوده است. قیام عاشورا از سال ۶۱ هجرى تا امروز همچون چشمه‏اى جوشان و خروشان از آب زلال و گواراى خود تشنگان معرفت و حقیقت را سیراب کرده، و الهام‏بخش بسیارى از نهضت‏ هاى حقّ علیه باطل بوده است.

محمد شجراوی
کارشناس ارشد جامعه شناسی