جذب دانشجویان خارجی: ابزار پنهان سیاستهای جاسوسی آمریکا و غرب؛

سیستمهای جاسوسی آمریکا و غرب همواره در پی یافتن روشهای خلاقانه برای نفوذ به کشورهای رقیب بوده‌ و هستند، اما یکی از شگردهای مؤثر آنها، سوءاستفاده از جذب جاسوسان بالقوه، منجمله دانشجویان خارجی است. استانسفیلد ترنر، رئیس اسبق سیا، در کتاب دموکراسی و پنهانکاری به صراحت به این استراتژی اشاره می‌کند: دانشجویان خارجیِ مقیم آمریکا و اروپا، به‌ویژه آنهایی که از کشورهای با ساختار امنیتی قدرتمند می‌آیند، هدف اصلی دستگاههای جاسوسی غرب هستند. این فرآیند، نه تنها خطری برای امنیت ملی کشورهای مبدأ محسوب می‌شود، بلکه تناقضی آشکار با اصول اخلاقی حاکم بر نهادهای علمی است.

چرا دانشجویان خارجی؟ منطق یک معادله خطرناک:

ترنر سه معیار کلیدی برای جذب جاسوسان برمی‌شمارد: اتمام دوره تحصیلی، برخورداری از بورسهای دولتی کشور مبدأ (نشاندهنده اعتماد حکومت به فرد)، و رسیدن به بلوغ فکری. این معیارها از دید سیا کاملاً حساب‌شده است: دانشجویی که تحصیلاتش را به پایان رسانده، به لحاظ علمی و اجتماعی در موقعیتی است که می‌تواند به بازوی اطلاعاتی تبدیل شود. از سوی دیگر، دریافت بورس تحصیلی از دولت متبوع، دو پیامد دارد: اولاً، چنین فردی احتمالاً پس از بازگشت، در موقعیتهای حساس قرار می‌گیرد. ثانیاً، سیستم جاسوسی غرب با هدفگذاری این افراد، به طور غیرمستقیم به شبکه‌های اعتماد دولتی نفوذ می‌کند. معیار سوم اما جالبتر است: جوانانی که “چشم و گوششان باز شده”، یعنی تحت تأثیر فضای فکری غرب قرار گرفته‌اند، برای تبدیل شدن به ابزارِ تأمین منافع آمریکا آماده‌ترند.

دانشگاهها: میدان نبرد پنهان:

نکته کلیدی در این استراتژی، همکاری نهادهای آکادمیک با دستگاههای اطلاعاتی و جاسوسی است. ترنر اعتراف می‌کند که برای غربالگری دانشجویان خارجی، مقامات دانشگاهی به عنوان بازوی اجرایی سیستمهای جاسوسی عمل می‌کنند. این همکاری چند لایه، مرز بین آکادمی و امنیت را مخدوش می‌سازد. مسئولان دانشگاهی که باید حافظ حقوق دانشجویان و استقلال علمی باشند، ناخواسته به ابزار شناسایی جاسوسان تبدیل می‌شوند. این تناقض زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم بسیاری از این دانشجویان، با هزینه دولتهای خودشان در غرب تحصیل می‌کنند و انتظار دارند دانشگاه میزبان، حریم امنی برایشان فراهم کند.

بورسیه‌ها: طعمه‌هایی برای جذب جاسوس:

استراتژی غرب در استفاده از بورسیه‌های تحصیلی به عنوان ابزار نفوذ، هوشمندانه اما خطرناک است. دانشجویانی که از طریق بورسیه‌های دولتی به غرب می‌آیند، معمولاً پس از بازگشت به کشور خود، در پستهای مدیریتی، علمی یا امنیتی مشغول می‌شوند. سیستمهای اطلاعاتی غرب با سرمایه‌گذاری روی این افراد، در واقع «جاسوسان آینده» را پرورش می‌دهند. ترنر تأکید می‌کند که شناسایی این دانشجویان در دوران تحصیل، شانس موفقیت را افزایش می‌دهد، زیرا آنها هنوز در معرض کنترل شدید دستگاههای امنیتی کشور خود قرار نگرفته‌اند.

تناقض اخلاقی: آکادمی یا ابزار قدرت؟!:

این استراتژی دو پرسش اخلاقی بزرگ را مطرح می‌کند:

۱. آیا نهادهای آکادمیک غرب که مدعی دفاع از آزادی علمی هستند، مجازند به ابزار جاسوسی تبدیل شوند؟

۲. چگونه می‌توان حقوق دانشجویان خارجی را که برای تحصیل به غرب می‌آیند، در مقابل سوءاستفاده‌های اطلاعاتی تضمین کرد؟

ترنر به صراحت میگوید سیستم جاسوسی غرب این تناقض‌ها را نادیده می‌گیرد، زیرا «ضرورتهای امنیتی» را بر هر اصل دیگری مقدم می‌داند.

نتیجه‌گیری: نیاز به بیداری جهانی:

استراتژی جذب جاسوسان از میان دانشجویان خارجی، نشاندهنده عمق نفوذ سیستمهای اطلاعاتی غرب در نهادهای به ظاهر بی‌طرفی مانند دانشگاه‌هاست. کشورهایی که دانشجویانشان در معرض این تهدید هستند، باید با بازنگری در سیاستهای اعزام دانشجو به غرب، سازوکارهای نظارتی قویتری ایجاد کنند. همچنین، افشاگری درباره هم‌پوشانی خطرناک نهادهای آکادمیک و دستگاههای جاسوسی، می‌تواند آگاهی عمومی را نسبت به این تهدید پنهان افزایش دهد. به قول ترنر، غرب از «کمال حماقت» است اگر فرصت جاسوس‌پروری در دانشگاهها را از دست بدهد؛ اما این گزاره، سوی دیگری هم دارد: کشورهای هدف نیز باید از «کمال ساده‌لوحی» بپرهیزند!

صادق سلامت دوم

روزنامه‌نگار

۱۲ بهمن ۱۴۰۳