رسانه را شاید بتوان معنایی فراتر از خبر رسانی یافت.به طور معمول، آن را وسیله ای برای رساندن پیام و آگاه سازی برای خبری, برمی شمارند.بدون شک،نگاه به رسانه، راهگشای هر فرد در دنبال کردن مسائل آن است.کسانی که آن را انتقال دهنده خبر می دانند تنها در همین بعد می نگرند و تعدد بالای خبرها را میزانی برای توفیق برمی شمارند.
کسانی که ان را نوعی سرگرمی در نظر می گیرند,به میزان جدول های آن و نیز داستان هایی که می نگارند که مملو از احساسات انسانی هستند,بها می دهند.
در بسیاری از کشوهای دنیا این رسم حاکم است که رسانه ی مهم امروز,تلویزیون است که مقدار زیادی از وقت انسان را پر می کند و حتی تصور می کنند که بدون این رسانه,نوعی عجز در پر کردن اوقات فراغت برای آن ها ایجاد می گردد.
این ها نگرش هستند.در روزنامه ها و مجله ها نیز وضعیت شبیه هم هستند و معمولا قشر سواددار و کسانی که با خواندن و نوشتن آشنا هستند،با آن رابطه ای نزدیک دارند.انواعی از رسانه ها با تحلیل های انسانی تبدیل به خوب یا بد می شوند و ابعادی از میزان ها را که بیشتر به عوام پسندان نزدیک است,غالب می شوند.
در این میان,نگاه به رسانه از زاویه ی روش و راه که همان نقد کردن است,بسیار تازه و جدید می شود.تعداد کسانی که دارای سواد و خواندن و نوشتن هستند با پرداختن به این موضوع،کاهش می یابند و تنها اندکی از مردم جامعه که دارای قدرت اندیشیدن بالایی هستند،نقد و نقد کردن را در رسانه ها دنبال می کنند.
حال این سئوال مطرح است که با تمام کاستی ها و افزون ها،رسانه در ارتباط با نقد در چه وضعیتی قرار دارد؟ آیا می توان این دو موضوع را به هم نزدیک کرد یا خیر؟
واقعیت این است که نقد را نباید با رسانه سنجید بلکه عکس آن باید عملی گردد و اینکه،رسانه در وضعیت نقد چگونه است.شاید این انتظاری معقول باشد که مردم از این وسیله می خواهند تا این فعالیت را در درون کارهای خود جای دهد تا نوعی آگاهی توام با درک و فهم را مشاهده کنند تا بدین شکل بتوانند زمینه ی تغییر و تحول را به وجود آورند.نقد در رسانه نفوذ یابد و راهی برای جلب و توجه مردم هم به رسانه و هم به تغییر مورد لزوم گردد.
اگر این رابطه را که رسانه و نقد می توانند در وضعیت های متفاوتی قرار گیرند را بپذیریم لذا باید این توصیف ها را نیز غالب گردانیم که این فضا چگونه می تواند مضر یا سودآور باشد.به زبان ساده آیا این رسانه است که کوشش های نقد را مورد تایید قرار می دهد یا نقد است که به فعالیت های رسانه ای جهت می دهد؟طبیعی است که هر دو قابل تصورند کمااینکه بیشتر از آن نیز می توان ترسیم نمود.
ما بنا را بر رسانه می گذاریم و نقد را بر آن پایه مورد تحلیل قرار می دهیم.بدین منظور,رسانه ها به دو قسم، جدا می شوند.رسانه هایی که نقد را پذیرا هستند و رسانه هایی که پذیرا نیستند.شاید برای رسانه داران این حرف سنگین باشد که نقد با تمام موفقیت هایش نتواند در رسانه ای جای گیرد.
بنابراین،رد نقد در رسانه مورد تایید نیست زیرا با حرف و کلام،وجود آن را تایید و لزوم آن را حیاتی می دانند اما نکته علمی برای ما این نیست بلکه عملی است که انواعی از رسانه ها پیاده می کنند که ما دو شکل متضاد را می یابیم.
اول رسانه هایی که نقد را جزئی از فعالیت های خود می دانند و دوم آن هایی که نگاهی به آن ندارند و یا نمی توانند داشته باشند.سوای از این موضوع،محتوا و ماهیت هر رسانه نیز می تواند در این جداسازی ها موثر باشد.
رسانه هایی که به دنبال رفع مشکل مادی خود هستند و تلاش می کنند تا با فروش بیشتر،درآمدهای هنگفتی داشته باشند، در رابطه با نقد، دارای چندنگری هستند.اگر نقد برای فروش بیشتر باشد و تاثیر مستقیم بر افزایش روزنامه یا تماشا داشته باشد،حیاتی و مورد پذیرش است.در چنین وضعیتی است که نقد کردن مسائل چندان مورد توجه نیست بلکه آن نوعی است که بیشترین توجه را جلب نماید.یک روز تیتر بزرگ از گرانی ها و روز بعد رد کردن یک نظریه برای پی بردن به انواعی از تغییرها صورت می گیرد.
رسانه ها در این وضعیت، نوعی اسیریابی در نقد را تجربه می کنند.گاه از این هم فراتر می روند و دچار تملق گویی یا منفی بازی می شوند و نقد و نقدپذیری را تبدیل به انواعی از فعالیت های مشابه می کنند.بنابراین رسانه کار مورد نظر خود را می کند و نقد را به سمت منافع خویش، چرخش می دهد.
در نگاه دیگر، رسانه هایی که انواع فعالیت های نقدی خود را اجرا می نمایند،سعی می کنند تا خود را بیطرف قلمداد کنند و در این زمینه،تلاش هایی برای گزینش ها انجام می دهند.به زبان ساده،وقتی فردی خود را بیطرف دانست،احتمال گرایش دو طرف به او بیشتر است.در چنین وضعیتی، رسانه باید دست به انتخاب بزند.کدامیک را بپذیرد؟طرفداران نقد و فعالیت های نقد پذیری و نقدگذاری یا مخالفین آن ها را انتخاب نماید؟وضعیت در چنین شکلی مربوط به منافع بیشتر است.هر یک که غالب بر موضوع باشد، موفق تر خواهد بود اما این همیشگی نیست زیرا رسانه می کوشد تا وضعیت را تنها به نفع خود تغییر دهد.
این واقعیت که رسانه نمی تواند مستقل عمل کند نوعی ناامیدی در میان اهل علم ایجاد می نماید.بالاخره باید نویسنده مقاله، سردبیران،مدیران و امثال آن ها را نیز در نظر گرفت.همان کسانی که دارای جهت گیری و نگرش های خاصی هستند.نقد تا چه میزان منافع آن ها را تامین یا رد می کند؟
نگاه ما به رسانه، بر پایه واقعیت ها نیست زیرا می دانیم که استقلال طلبی رسانه ها امری مشکل و گاه ناممکن است.نه جامعه می تواند از رسانه های خاصی پشتیبانی کند و نه افرادی یافت می شوند که خود را در درون جامعه ذوب نمایند.نگاه ما، رسانه های حقیقی هستند که در آن ها،نقد، جزئی جداناپذیر از فعالیت های آن هاست و هرگز موضوعی خاص یا افرادی معین را در بر نمی گیرند.نگاه آن ها یک طرفه نیست بلکه کلی نگری و وسعت طلبی است.در چنین حالتی، رسانه ها می توانند سریع ترین ره را برای استمرار نقد و نیز ایجاد تغییر و رسیدن به تحول داشته باشند.
نقد به عنوان روشی برای موفقت جامعه انسانی برای رفع انواعی از مشکل ها و مسائل در نظر گرفته می شود و بدین سان، رسانه خود را متعهد به انسانیت می داند و شخص خاص یا گروهی معین را غالب نمی داند.راهی برای پیشرفت کل جامعه بشری و روشی برای اندیشیدن بیشتر و همفکری افزون تر که در آن، هیچ عامل مانع تراشی،سد راه آن ها نخواهد بود.
نقد و نقد پذیری با رسانه ها،توفیق بیشتری ایجاد می نمایند به شرط آنکه،استقلال درونی و برونی داشته باشند که معمولا نوعی آرزو طلبی است.