بخش اول: مردم محوری در مدیریت شهری؛ چشم‌اندازی برای توسعه جامعه
هر شهری از مردم تشکیل شده است. فضاهای عمومی، معابر، پارک‌ها، خدمات شهری و حتی تصمیمات عمرانی، همه و همه بر زندگی شهروندان تأثیر می‌گذارد. بنابراین، منطقی است که شهروندان در تصمیم‌گیری‌های شهری نقش داشته باشند.
مفهوم مردم‌محوری در مدیریت شهری به این ایده بازمی‌گردد که توسعه شهر بدون مشارکت شهروندان، توسعه‌ای ناقص و غیرپایدار است.
این رویکرد در شهرهای پیشرفته دنیا به خوبی عملیاتی شده است، جایی که شهروندان در طراحی خیابان‌ها، برنامه‌های محیط زیستی، توسعه حمل‌ونقل عمومی و حتی تعیین بودجه شهری دخیل هستند.
اما در بسیاری از شهرهای ما، مدیریت شهری هنوز به شیوه سنتی و بدون مشارکت عمومی انجام می‌شود. تصمیم‌گیری‌هایی که بدون مشورت با شهروندان گرفته می‌شوند، اغلب با عدم‌رضایت عمومی، عدم همراهی و گاهی تنش‌های اجتماعی همراه است. در حالی که اگر شهروندان احساس کنند درباره آینده شهرشان صحبت کرده‌اند و نظرشان شنیده شده است، مشارکت‌شان در حفظ و توسعه شهر هم بیشتر خواهد شد.
برای مثال، وقتی یک پروژه فرهنگی یا فضای سبز جدید در محله‌ای احداث می‌شود، اگر ساکنان محله در طراحی و اجرا دخیل باشند، احساس تعلق بیشتری به آن دارند و مراقب آن خواهند بود. این نوع مشارکت، تنها به بهتر شدن خدمات نمی‌انجامد، بلکه فرهنگ مسئولیت‌پذیری شهروندی را هم در جامعه تقویت می‌کند.
همچنین، مشارکت شهروندی در مدیریت شهری به معنای گوش دادن به صدای مردم است. این شامل:
– نظرسنجی‌های عمومی
– جلسات مشورتی محلی
– همکاری با تشکل‌های مردمی و نهادهای غیردولتی
– استفاده از شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیجیتال
است. این روش‌ها به شهرداری‌ها کمک می‌کنند تا از نیازها و انتظارات واقعی مردم مطلع شوند و تصمیم‌هایی بگیرند که با شرایط واقعی زندگی مردم هماهنگ باشد.
در کشورهایی مثل سوئد، هلند و ژاپن، شهرهای هوشمند و مردم‌محور با موفقیت به اجرا رسیده‌اند. در اینجا، شهروندان در تمامی مراحل طراحی و اجرای پروژه‌های شهری حضور دارند. این مدل، اعتماد عمومی را افزایش داده و شفافیت و مسئولیت‌پذیری شهرداری را تقویت کرده است.
در شهرهای ایرانی هم، اولین قدم‌ها در این مسیر آغاز شده است. برخی از شهرداری‌ها در سال‌های اخیر سعی کرده‌اند با برگزاری نشست‌های محلی، استفاده از شبکه‌های اجتماعی و ایجاد کمیته‌های شهروندی، گام‌هایی در جهت مردم‌محوری بردارند. ولی هنوز این رویکرد در سطح گسترده و مستندسازی شده وجود ندارد.
چرا؟ چون مشارکت شهروندی فقط به معنای حضور فیزیکی در یک جلسه نیست، بلکه شامل تصمیم‌گیری واقعی، شفافیت در اجرای تصمیمات و پیگیری نتایج هم هست. این امر نیازمند یک فرهنگ جدید در مدیریت شهری است.
در واقع، مردم‌محوری در مدیریت شهری یعنی:
– شهروندان در فرآیند تصمیم‌گیری دخیل باشند
– نظرشان در برنامه‌های توسعه لحاظ شود
– و احساس کنند بازیگر اصلی در آینده شهر هستند
این نوع مدیریت، نه تنها به بهتر شدن خدمات شهری کمک می‌کند، بلکه به ایجاد اعتماد و تعامل بین دولت و مردم هم منجر می‌شود.
عبداله محیسن پور شریف
کارشناس ارشد مدیریت شهری
