بدون شک خانواده به عنوان اولین نهاد تشکیلاتی در جامعه، دارای اثرهای فراوانی بر رفتارهای انسانی است.انسان از این نظر که قادر است تا تشکیل خانواده دهد و با اهدافی معین و کارکردهای خانواده ای امورات خود را به پیش ببرد می تواند رفتارهای خاصی را نیز در درون جامعه ی خود ایجاد نماید.
پس،نقد و نقد پذیری به عنوان رفتار در درون خانواده می تواند سرمنشا بسیاری از تلاش های آدمی در طول حیات او باشند.
این نکته که شخصیت آدمی در خانه و خانواده شکل می گیرد مبین این اصل است که خمیرمایه اولیه کلیه رفتارها در درون خانواده و تحت تاثیر مستقیم والدین قرار دارد.اگر از مبحث ژنتیکی و ارثی بودن بسیاری از رفتارها و اخلاقیات بگذریم، انواعی از یادگیری های محیطی در درون خانواده شکل می گیرند.
بنابراین،خانواده قادر است تا شکل گیری اولیه نقد را در میان اعضای خود ایجاد نماید.با این دید که نقد و نقد پذیری همراه با نقد ستیزی و گریزی رفتار محسوب می شوند و خمیر مایه ی اولیه در درون خانه است بنابراین آنچه در این میان می توان مطرح کرد شیوه ی فرزند پروری است.
گرچه مباحث دیگری مانند نوع شخصیت والدین و محل زندگی همراه با نوع وضعیت اقتصادی نیز تاثیر گذار بر انواعی از رفتارها هستند اما از زاویه ی سبک خانه داری و خانواده نگهی می توان انواعی از نقد ها را با دلایل درونی، در خانه جستجو کرد.
از این نظر،اساس رفتارهای درونی، خانواده است.به زبان ساده آنچه از خانه در مورد نقد انتظار می رود نوعی حرکت دهی است تابدین سان بتوان، فرزندانی برای جامعه بزرگ تر و نگرش های وسیع تر،تربیت نمود.رشد دهی فرزندان در ابعادی از توانایی ها به خصوص تفکر و تعقل که پایه گذار نقد نمودن محسوب می شود،انتظار درستی از عملکرد خانواده است.
در این میان، انواعی از خانواده را می توان ملاکی برای رشد یا عدم آن در زمینه نقد یافت.خانواده ها در این باب به سه بخش در رفتارها تقسیم می شوند.
خانواده های خشن و دیکتاتور، بی تفاوت و متعادل که هر یک با سبک برخورداری خویش می توانند، در ایجاد زمینه های نقد، موثر باشند.
تحلیل این رفتارها و تاثیر آن بر نگرش های نقدی و اندیشمندی برای رسیدن به هدف، اصولی است که ما تنها، پیش زمینه آن را در خانه می یابیم.
اینکه خانواده را اساس رفتارها بر می شمارند بی دلیل نیست.خمیری که قابل شکل دادن باشد تنها در این حالت می تواند به دست سازنده، به هر شکلی درآید اما همینکه سفت و سخت شد، شکننده می شود.در خانه و خانواده، خمیر هنوز نرم و قابل ارتجاع است.
درنوع اول خانواده، انتظار از پدر یا مادر و یا هر دو نوعی زورگویی است.روش دیکتاتوری که در آن،همه اعضای خانواده، چه پدر سالار و چه مادر سالار و چه هر دو سالار، تابع دستورها و مجریان فرمان ها هستند.بدیهی است که نبود آزادی که مهم ترین اصل برای نقد نمودن است، از بین رفته و کسی نمی تواند از اندیشه خود استفاده کند.حق اظهار نظر موجود نیست و بدین شکل، اعضا نمی توانند بازنگری در رفتارها و کردارها داشته باشند.
وقتی این زمینه وجود نداشته باشد، نقد و نقدپذیری در خانه محترم شمرده نمی شود و فرزندان وقتی وارد جامعه می شوند، احساس رها شدن کرده و به جای نقد کردن، از انواعی از اعتراض ها و آزار دهندگی ها استفاده و در واقع، نوعی جانشین رفتاری را بر می گزینند.
بنابراین، میان نبود نقد و نوع زورگویی، رابطه یافت می شود که نتیجه آن، مخفی ماندن این توانایی نزد فرزندان است.
در خانواده های بی تفاوت، وضعیت به شکل دیگری رقم می خورد.پدر یا مادر و گاه هر دو چندان احساس مسئولیتی در برابر تربیت فرزندان ندارند.دید آن ها، بزرگ کردن فرزندان است نه رشد دادن آن ها و همین نگرش باعث ایجاد دیدی جانوری نسبت به انسان می شود.
به زبان ساده، همان طور که حیوان ها مسئول سیر کردن فرزندان هستند، آن ها هم این کار را انجام می دهند.گاه از خوراک خود می زنند تا فرزندان سیر شوند.این خانواده ها محدود به خورد و خوراکند و بچه ها به هر جایی که می خواهند و هر رفتاری که میل دارند، هدایت می شوند.تفکر و اندیشمندی که اساس نقد رفتاری است مورد توجه قرار نمی گیرد و بدین سان، فرزندان خانواده های بی تفاوت،نوعی آزادی بی حد و حصر دریافت می کنند که تابع احساس و عواطف اولیه انسانی است لذا توجهی خاص به انواعی از توانایی ها در آن یافت نمی شود.
انتظار از این خانواده ها، تنها،رها شدن در پست ترین خواسته ها و مشترک ترین انتظارها میان انسان و حیوان یعنی نمردن و زنده ماندن است.
نقد و نقد پذیری در این خانواده ها رشد نمی یابد و فرزندان این خانواده ها در پایین ترین شکل، به ادامه حیات خود می پردازند.نقد و نقد پذیری در خانواده تنها در شکل سوم امکان پذیر است.خانواده های متعادل، از نظر رفتاری، متوازن و دارای معیار و سنجش هستند.والدینی دارند که درک می کنند و می فهمند که زندگی چه معنای درونی دارد.مشورت به عنوان مثال، شیوه ای برای رشد و تعالی افراد در نظر گرفته و همین عمل باعث اندیشمندی و به کار انداختن انواعی از توانایی ها از جمله ابتکار و خلاقیت می شود.
والدین در این نوع خانواده ها، دارای مدارک تحصیلی بالا و نوعی آگاهی کلاسیک هستند.برای آن ها، اظهار نظر، راهی برای رشد و تعالی است و اعتقاد به جمع گرایی و خرد جمعی باعث می شود تا همه را در فعالیت ها دخالت دهند.
این شکل از خانه داری است که باعث می گردد تا الفبای نقد و نقد پذیری آموزش داده شود و بدیهی است که فرزندان این نوع خانواده ها، با ورود به جامعه می توانند، اصول را درک و از اندیشه های خود که گاه ابتکار و خلاقیت را در بر می گیرند، استفاده کنند.
بنابراین می توان خانه و خانواده را در دو نقش مثبت و منفی تحلیل نمود.خانواده ها، با نوع رفتار خود قادرند تا نوعی ترس در فرزندان خود ایجاد نمایند که باعث چرخش رفتارهای درست و منطقی به سمت غیر منطقی می گردد و نیز قادرند تا با روند رشد دهی رفتارهای مورد نیاز، ترقی و تعالی فردی و جمعی را به وجود آورند.
این واقعیت که افراد درون جامعه می توانند نقدکننده یا نفی کننده، نقدپذیر یا طرد کننده، نقد ساز یا نقدگریز و نقدخواه یا نقدستیز باشند، از درون خانواده و شیوه تربیتی آن ها بر می خیزند.
خانواده باید به عنوان پایه و اساس شکل دهی رفتارها در نظر گرفته شود که نقد نیز جزئی از آن هاست.
خانواده ها با اصلاح رفتارهای خود،تلاش هایی را ایجاد می کنند که نتیجه آن،تعالی و ترفیع جوامع انسانی است.
انتظار از سبک فرزند پروری،رشد دهندگی است که اگر حاصل نشود، نوعی نقص رفتاری محسوب می شود