اخن جویدن در دانش‌آموزان؛ از علل تا راهکارها
نگاهی به یک اختلال رفتاری شایع در سه مقطع تحصیلی
دردی خاموش در قامت دانش‌آموزان
ناخن جویدن، عادتی ناخوشایند که گاهی از کودکی تا بزرگسالی همراه افراد می‌ماند، تنها یک رفتار ساده نیست؛ بلکه زنگ خطری برای اضطراب‌های پنهان است.
در کلاس‌های درس،ازدبستان تادبیرستان
می‌توان دانش‌آموزانی را دید که در حین تمرکز یا استرس، به طور ناخودآگاه ناخن‌هایشان را می‌جوند.
این رفتار نه تنها بر سلامت جسمی آنان تأثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواندنشان دهنده مشکلات عمیق‌تر روانی باشد.
آمارها حاکی از آن است که حدود ۳۸ درصد کودکان ۴ تا ۶ سال و تا ۶۰ درصد نوجوانان درگیر این عادت هستند .
این گزارش می‌کوشد با نگاهی تحلیلی، علل، پیامدها و راهکارهای مقابله با این پدیده را بررسی کند.
علل و عوامل ناخن جویدن: از اضطراب تا تقلید
اضطراب و استرس
اصلی‌ترین عامل ناخن جویدن، اضطراب ناشی از محیط ناامن خانوادگی، اختلافات والدین، یا فشارهای تحصیلی است.
دانش‌آموز با این کار سعی می‌کند آرامش موقتی پیدا کند.
در مقاطع مختلف، منابع استرس متفاوت است:
ابتدایی : ترس از تنبیه، جدایی از والدین.
متوسطه اول: فشار امتحانات، تغییرات بلوغ.
متوسطه دوم : کنکور، آینده‌نگری.
الگوبرداری و تقلید
دانش‌آموزان ممکن است این رفتار را از والدین، همسالان یا شخصیت‌های رسانه‌ای تقلید کنند .
عوامل ژنتیکی و زیستی
برخی مطالعات نشان می‌دهند که این عادت می‌تواند ریشه‌ی ارثی داشته باشد .
بی‌حوصلگی و کمبود تحرک
گاهی دانش‌آموز از سر بی‌انگیزگی و عدم فعالیت کافی به این عمل روی می‌آورد .
راهکارهای پیشگیری و درمان: از مدرسه تا خانواده
مداخلات مدرسه‌محور
آموزش معلمان:
معلمان باید با نشانه‌های اضطراب آشنا شوند و به جای تنبیه، از روش‌های تشویقی استفاده کنند.
فعالیت‌های گروهی:
شرکت دادن دانش‌آموز در کارهای تیمی مانند ورزش یا هنر، به کاهش تنش کمک می‌کند.
جلسات مشاوره:
همکاری با مشاوران مدرسه برای شناسایی علل و ارائه راهکارهای فردی.
مداخلات خانواده‌محور
ایجاد محیط آرام:
کاهش اختلافات خانوادگی و ایجاد فضایی امن برای بیان احساسات.
نظارت غیرمستقیم:
خودداری از سرزنش و استفاده از روش‌های مثبت مانند جایزه برای ترک عادت.
راهکارهای فردی
اشتغال دستان:
استفاده از بازی‌های فکری یا کاردستی برای سرگرمی دست‌ها.
آگاهی‌بخشی:
توضیح مضرات ناخن جویدن (مانند عفونت) به دانش‌آموز به زبان ساده.
دکتر عباس حضرتی (متخصص علوم تربیتی):
ناخن جویدن تنها یک عادت نیست، بلکه زبانی برای بیان دردهای خاموش است.
درمان آن بدون شناسایی ریشه‌های اضطراب امکان‌پذیر نیست.”
مشاوران آموزشی:
تأکید بر همکاری سه‌ضلعی مدرسه، خانواده و مشاور برای ایجاد برنامه‌های مدون.
توصیه‌هایی به معلمان: چگونه برخورد کنیم؟
عدم تنبیه و تحقیر:
هرگز دانش‌آموز را به خاطر این عمل شرمسار نکنید؛این کار اضطراب را تشدید می‌کند.
تشویق به جای سرزنش:
استفاده از سیستم پاداش برای روزهایی که عادت تکرار نمی‌شود.
درگیر کردن در کلاس:
دادن مسئولیت‌های کوچک تا حواس او از استرس منحرف شود.
ارتباط با خانواده:
اطلاع‌رسانی به والدین و هماهنگی برای اجرای راهکارهای مشترک.
به اعتقاد نگارنده ناخن جویدن، اگرچه به ظاهرساده می‌نماید،ولی می‌تواند دریچه‌ای به دنیای پیچیده‌ی اضطراب‌های دانش‌آموزان باشد.
درمان آن نیازمند عزمی جمعی است: معلمان آگاه، خانواده‌های هوشیار و مشاوران متخصص.
بیاییم به جای نگاه سطحی، به دنبال کشف ریشه‌ها باشیم.
به قلم عبدالحمید گل‌افشان
