✍️یادداشتی از دامون رونق
۱۶ هزار میلیارد تومان! عددی سرسام‌آور که امسال خرج قرارداد بازیکنان لیگ برتر فوتبال کشور شده است؛ اما نتیجه‌اش چیست؟ فوتبالی بی‌کیفیت و سرشار از حاشیه که جز ناامیدی برای هواداران و اتلاف سرمایه‌های ملی چیزی به همراه ندارد.
شاید این پرسش در ذهن شما هم باشد که این پول‌ها از کجا می‌آید؟
پاسخ روشن است؛ از جیب مردم. بدلیل اینکه اغلب باشگاه‌های ما دولتی یا شبه‌دولتی هستند. یعنی هزینه‌های میلیاردی آنها نه از محل درآمد واقعی باشگاه، بلیت‌فروشی یا اسپانسرینگ، بلکه از بودجه‌های عمومی و شرکت‌های وابسته به دولت تأمین می‌شود.
در چنین ساختاری، فساد و دلالی دیگر امری طبیعی جلوه می‌کند. قراردادهایی که چند برابر قیمت واقعی بسته می‌شوند، بازیکنانی که به‌خاطر رابطه و لابی وارد تیم‌ها می‌شوند، و جیب‌هایی که با پول‌های بی‌زبان مردم پر می‌گردد.
به لالیگا اسپانیا نگاه کنیم. جایی که “قانون فرپلی مالی” اجرا می‌شود؛ قانونی که به‌سادگی می‌گوید هر باشگاه فقط به‌اندازه درآمد واقعی‌اش می‌تواند هزینه کند. اگر باشگاهی درآمدی از بلیت‌فروشی، حق پخش تلویزیونی یا فروش پیراهن ندارد، حق ندارد ستاره‌های میلیاردی بخرد. همین سیاست باعث شده باشگاه‌ها به فکر درآمدزایی واقعی بیفتند؛ از توسعه آکادمی‌ها تا بازاریابی مدرن و جذب اسپانسرهای جهانی.
در آلمان، بوندسلیگا الگویی روشن‌تر ارائه می‌دهد. باشگاه‌ها اکثراً خصوصی‌اند و هواداران در تصمیم‌گیری نقش دارند. نتیجه؟ تیم‌هایی مثل بایرن مونیخ نه تنها قهرمان اروپا می‌شوند، بلکه هر سال سود خالص به سهامداران خود برمی‌گردانند. فوتبال آنها صنعتی است پویا، نه خرج اضافی بر دوش مردم.
در ایران بارها صحبت از خصوصی‌سازی باشگاه‌ها شده است؛ اما همیشه با بهانه‌هایی پوپولیستی کنار گذاشته‌اند: «مردم توان خرید سهام ندارند»، «نباید فوتبال را تجاری کرد»، «باشگاه‌ها زیان‌ده هستند».
واقعیت این است که تا وقتی باشگاه‌ها دولتی باقی بمانند، فساد، رانت و خرج‌های بی‌حساب ادامه خواهد داشت. فوتبال ما باید از حالت مصرف‌کننده منابع عمومی خارج شود و به صنعتی سودآور تبدیل گردد.
در ذیل به گزیده‌ای از راهکارهای اجرایی که می توان از آنها استفاده کرد اشاره شده است.
▫️خصوصی‌سازی واقعی باشگاه‌ها:
نه واگذاری به شرکت‌های شبه‌دولتی، بلکه عرضه سهام باشگاه‌ها در بورس و مشارکت هواداران.
▫️اجرای قانون فرپلی مالی داخلی:
هزینه هر باشگاه باید به نسبت درآمد واقعی‌اش باشد. در غیر این صورت، حق جذب بازیکن جدید نداشته باشد.
▫️شفاف‌سازی قراردادها:
تمامی قراردادهای بازیکنان و مربیان باید به‌صورت عمومی منتشر شود تا نظارت رسانه‌ها و مردم از فساد جلوگیری کند.
▫️توسعه زیرساخت‌های درآمدزایی:
حق پخش تلویزیونی واقعی، بلیت‌فروشی الکترونیک، فروش محصولات هواداری و بازاریابی دیجیتال.
▫️حمایت از آکادمی‌ها:
به جای واردات بازیکنان بی‌کیفیت، سرمایه‌گذاری بر استعدادهای بومی.
در نهایت می توان اینگونه نتیجه‌گرفت، فوتبال ایران می‌تواند صنعتی بزرگ، شفاف و سودآور باشد؛ اما نه با این مسیر معیوب. جهان بارها الگوهای موفق خود را نشان داده است. دیگر بهانه‌ای باقی نمانده. فوتبال، نان و آب و برق نیست که بگویند «نمی‌شود آزاد کرد». اگر واقعاً اراده‌ای باشد، می‌توان فوتبال را از هزینه‌برترین ورزش دولتی، به سودآورترین صنعت مردمی تبدیل کرد.
