«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ»
__________________________________
«تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانوادگی»
__________________________________
✍️ نگارنده:سید قنبر یوسفیانی
دانش‌آموخته علم سیاست و روابط بین‌الملل
فرزند خوزستان _ شهر علم و ادب، بهبهان (بیدبلند)
__________________________________
مقدمه

شبکه های اجتماعی و فضای مجازی یکی از مباحث مهم و پرچالش در جامعه امروز است.
در دهه‌های اخیر، ظهور و گسترش شبکه‌های اجتماعی همچون اینستاگرام، واتساپ، تلگرام و توییتر، شیوه‌های ارتباطی انسان‌ها را به‌طور بنیادین دگرگون کرده است. این پلتفرم‌ها نه‌تنها تعاملات فردی را تسهیل کرده‌اند، بلکه به‌صورت گسترده‌ای در ساختار روابط خانوادگی و سبک زندگی روزمره مردم نفوذ کرده‌اند. خانواده، به‌عنوان کوچک‌ترین و بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی، بیش از پیش تحت تأثیر این تحولات قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که مرز میان ارتباط واقعی و مجازی در بسیاری از خانه‌ها کمرنگ شده و الگوهای رفتاری، گفت‌وگو، تربیت فرزندان و حتی ارزش‌های مشترک دستخوش تغییر شده‌اند.
در این یادداشت ، تلاش می‌شود با نگاهی تحلیلی و واقع‌گرایانه، ابعاد مختلف تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانوادگی و زندگی روزمره مردم بررسی و معایب ومحاسن این شبکه های مجازی واجتماعی بیان شود.
در این خصوص می توان با صراحت گفت؛
از یک‌سو، شبکه‌های اجتماعی امکان ارتباط با بستگان دور، اشتراک‌گذاری لحظات خانوادگی و دسترسی به منابع آموزشی را فراهم کرده‌اند؛ اما از سوی دیگر، وابستگی افراطی به فضای مجازی، کاهش تعامل چهره‌ به‌ چهره، نفوذ فرهنگ‌های بیگانه و بروز اختلافات ناشی از سوءتفاهم‌های آنلاین، چالش‌هایی جدی برای انسجام خانوادگی و سلامت روانی اعضا به‌ وجود آورده‌اند.به گونه ای که در جامعه ایران اسلامی و همچنین در دوران شیوع بیماری منحوس کرونا وغیر حضوری شدن مدارس خصوصا”در پایه ابتدایی، وراهنمایی و دست به تلفن وگوشی های همراه شدن بچه ها و همچنین وجود فیلتر شکن های غیر مجاز و رایگان فراوان ودر دسترس همگان، هوش و حواس کودکان مارا به بی راهه برده و تربیت را برای والدین و خانواده ایرانی سخت وسخت تر نموده است. زیرا معمولا نسل های دهه نود و بالاتر چون در برهه ترقی فراگیر اینترنت و سرعت بالای اینترنت و همچنین در دسترس بودن گوگل وجوابهای بی پایانش به هر علامت سوال ذهنی کودکان و نوجوانان ما و، وجود بازی های اینترنتی که با صراحت می توان گفت؛ خیلی از آنان بد آموزی دارند و به نحوی طراحی شده اند که خوی و راه و روش شرارت و قتل و بی تفاوتی به هم دیگر را سر لوحه کار خود قرار داده اند، و همه با برنامه وطبق برنامه ریزی واینده نگری برنامه نویسان مغرض ودشمنان جوانان، نوجوانان وکودکان جامعه ما پایه گذاری وساخته شده اند و هدفی به جز گمراهی و سرکشی آنان را ندارند آشنایی کامل دارند.به گونه ای میتوان گفت که آنان به این فضای مسموم وپراز ابهام عادت که نه کاملا وابسته شده اند و اگر دولت و نظام آموزشی فکری نکند وبرنامه ای تدارک نبیند ودر این خصوص پادزهری نسازد، تا چند سال آینده دیگر هیچ کنترلی خانواده نمی تواند روی تربیت فرزند و جوانان خود داشته باشند چون مبنای تربیت خانواده تاثیر پذیری شدید از فضای بی در وپیکر مجازی و آموزش های نابجا وغیر اصولی واخلاقی می شود.
تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانوادگی؛
همانگونه که بالا عرض شده این فضای مجازی و بالطبع این
شبکه‌های اجتماعی همچون اینستاگرام، واتساپ، تلگرام و توییتر….جنبه‌های مثبت ومنفی فراوانی دارند که از جنبه های مثبت آنها میتوان به ارتباط با اعضای دور خانواده اشاره کرد که با امکان تماس تصویری و پیام‌رسانی با بستگان در نقاط مختلف جهان می توان رابطه برقرار کرد یا بصورت آنی ولحضه ای، از حال واحوال آنان با خبر شد و با اشتراک‌گذاری لحظات شیرین یا تلخ خانوادگی از جمله عکس‌ها، خاطرات و رویدادها به‌راحتی با همدیگر به ارتباط برقرار کرد.
چالش‌ها و آسیب‌ها؛
اما در نقطه مقابل محاسن بالا می توان به معایبی چون، کاهش تعامل، چهره‌به‌چهره و حضور بیش از حد اهل خانواده در فضای مجازی باعث کاهش گفت‌وگوی واقعی در خانه ، باعث دور افتادن و عدم مشارکت در بحث و گفتگوی خانوادگی یا اظهار نظرهای مورد نیاز یک خانواده تحت الشعاع این جو مسموم قرار گیرد،و با مقایسه‌های ناسالم و دیدن زندگی‌های ایده‌آل دیگران ممکن است حس نارضایتی و فشار روانی ایجاد کند و باعث ایجاد تحقیر و نفرت نزد اهل خانواده شود و فرزندان ، یا اهل یک خانواده تحت نفوذ ارزش‌های بیرونی قرار گیرند و فرزندان ممکن است تحت تأثیر فرهنگ‌های غیربومی قرار گیرند و با اشتراک گذاری حریم خصوصی، و یا رسانه ای کردن بیش از حد اطلاعات خانوادگی در این فضا، باعث تنش و دردسر برای خود یا خانواده خود و بی‌اعتمادی نسبت به جامعه شود.

راهکار ها ؛
سرپرست خانواده اعم از پدر یا مادر باید با تعیین زمان مشخص برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی وهمچنین تشویق اهل خانه به گفت‌وگوی خانوادگی و فعالیت‌های مشترک اقدام و آن را نهادینه کنند. همچنین با آموزش سواد رسانه‌ای به فرزندان خود
با ایجاد قوانین خانوادگی برای استفاده از فضای مجازی مقرراتی را وضع نمایند وان مقررات را سر لوحه تربیت خود قرار داده ودر خانه اعمال نمایند زیرا خانواده یک بخشی از جامعه می باشد و با اصلاح خانواده و تربیت درست و دور نمودن فرزندان این جامعه از بد آموزی های مجازی،نقش آن را در فراتر از خانواده می توان دید و نهایتا” جامعه هم اصلاح خواهد شد. از دیگر راه کارها می توان به ایجاد برنامه های آموزشی وسرگرمی های مجاز توسط سازمانهای آموزشی فعال در کشور و جامعه اشاره کرد که می توانند با ایجاد راه کارهای اصولی وبرنامه های خوب و جامع اوقات فراغت جوانان ونوجوانان را پر نمایند.
⬅️ نتیجه‌گیری
شبکه‌های اجتماعی ابزاری قدرتمند هستند که بسته به نحوه استفاده، می‌توانند روابط خانوادگی را تقویت یا تضعیف کنند. آگاهی، گفت‌وگو و مدیریت هوشمندانه کلید حفظ سلامت این روابط در عصر دیجیتال است. ومی توان گفت؛ شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فناوری ارتباطات، توانسته‌اند شیوه‌های تعامل انسانی را به‌طور چشمگیری متحول کنند. این تحول، گرچه در بسیاری از موارد موجب تسهیل ارتباطات، افزایش آگاهی و گسترش دامنه تعاملات شده، اما در عین حال چالش‌های عمیقی را برای نهاد خانواده و سبک زندگی روزمره مردم به‌وجود آورده است که در بعضی موارد خوب و گاهی بد قلمداد شده است. در بستر خانواده، که اساس آن بر گفت‌وگو، اعتماد، همدلی و مشارکت استوار است، حضور پررنگ و گاه افراطی در فضای مجازی می‌تواند به تضعیف روابط واقعی، کاهش کیفیت ارتباطات، و بروز سوءتفاهم‌ها منجر شود. وابستگی به شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه در میان، کودکان، نوجوانان و جوانان، گاهی موجب فاصله‌گیری از ارزش‌های خانوادگی، الگوبرداری از فرهنگ‌های بیگانه، و شکل‌گیری هویت‌های مجازی می‌شود که با واقعیت زندگی روزمره همخوانی ندارد. و یا جوانان سرخورده ومستاصل میشوند یا جانی وخلافکار و در نهایت به کارهای خلاف کشیده میشوند، با این حال، نمی‌توان نقش مثبت این ابزارها را هم نادیده گرفت. اگر خانواده‌ها با آگاهی، مدیریت و سواد رسانه‌ای مناسب از شبکه‌های اجتماعی بهره ببرند، می‌توانند از آن به‌عنوان ابزاری برای تقویت ارتباطات، آموزش، و حتی حفظ پیوندهای عاطفی استفاده کنند.در نهایت، آنچه اهمیت دارد نه صرفاً حضور در فضای مجازی، بلکه نحوه استفاده از آن است. خانواده‌هایی که بتوانند تعادل میان ارتباطات واقعی و مجازی را حفظ کنند، با چالش‌های عصر دیجیتال بهتر کنار می‌آیند و بنیان‌های عاطفی و اخلاقی خود را مستحکم‌تر می‌سازند.که در این بین نمی توان از ایفاد نقش دولت و وزارت ارشاد و آموزش پرورش کشور چشم پوشی کرد و اگر وظیفه اموزشی خود را درست برنامه ریزی وپیاده نمایند می توان این فضا را به فرصت پیشرفت جامعه وکشور تبدیل کرد.
شهریور ۱۴۰۴خوزستان _اهواز