یادداشتی به مناسبت ۱۴ آبان؛ روز فرهنگ عمومی
نویسنده: بهنوش بساک کاظمی
رئیس خانه مشارکت مردم در سلامت استان
۱۴ آبان روز فرهنگ عمومی، یادآور حقیقتی است که گاه در
هیاهوی سیاست و اقتصاد فراموش می‌شود، اینکه فرهنگ زیربنای هر جامعه سالم و پویا است
فرهنگ عمومی، همان هوای ناپیدایی است که همه ما در آن نفس می‌کشیم
اگر این هوا پاک و روشن باشد جامعه‌مان سرشار از امید همدلی و آرامش می‌شود و اگر غبار بگیرد بیماری‌های روحی، اجتماعی و اخلاقی آرام‌آرام بر پیکر جامعه سایه می‌اندازند
در مقام کسی که سال‌ها در حوزه کودک و نوجوان و سلامت اجتماعی فعالیت کرده‌ام، باور دارم که سلامت روان جامعه بدون اصلاح و تقویت فرهنگ عمومی ممکن نیست
امروز بیش از هر زمان دیگر نشانه‌های خستگی، اضطراب بی‌اعتمادی و فاصله‌های عاطفی را در چهره مردم می‌بینیم مردمی که زیر فشارهای اقتصادی و بحران‌های محیطی ، نیازمند تکیه‌گاهی فرهنگی‌اند تا دوباره به هم نزدیک شوند و احساس تعلق کنند.
فرهنگ عمومی در حقیقت همان “رفتارهای جمعی پذیرفته‌شده” است، از شیوه گفت‌وگو و رانندگی گرفته تا نحوه برخورد با کودکان، سالمندان، طبیعت و حتی حیوانات.
اگر در جامعه‌ای لبخند زدن، شنیدن، احترام متقابل، صداقت و مسئولیت‌پذیری به عادت روزمره تبدیل شود، امنیت اجتماعی خودبه‌خود افزایش می‌یابد. امنیت فقط با قفل و قانون برقرار نمی‌شود، بلکه ریشه در اعتماد و اخلاق دارد.
فرهنگ عمومی، زبان مشترک مردم است، زبانی که در مدرسه، خانواده و رسانه باید آموخته و تقویت شود.
متأسفانه در نظام آموزشی ما، مفاهیم فرهنگی اغلب در حد شعار باقی می‌مانند. در حالی که اگر دانش‌آموز از همان سال‌های ابتدایی یاد بگیرد چگونه مسئولانه فکر کند مشارکت کند و به دیگری احترام بگذارد، جامعه آینده‌اش ایمن‌تر و انسانی‌تر خواهد بود.
به باور من، آموزش فرهنگ عمومی در مدارس، یک ضرورت پیشگیرانه در حوزه سلامت روان است.
کودکانی که مهارت گفت‌وگو، خودکنترلی و همدلی را بیاموزند، در بزرگسالی کمتر به خشونت، اعتیاد یا انزوا
پناه می‌برند.
هر کلاس درس می‌تواند کارگاهی کوچک برای تربیت شهروندان سالم و باوجدان باشد.
اما پرسش اصلی این است: برای تقویت فرهنگ عمومی چه باید کرد؟پاسخ، فقط در سیاست‌گذاری از بالا نیست، بلکه در مشارکت واقعی مردم نهفته است. ما باید یاد بگیریم که فرهنگ عمومی را مطالبه کنیم، یعنی از خود و از نهادهای اجتماعی فرهنگی و آموزشی بخواهیم تا به آن پایبند باشند. این مطالبه‌گری باید آگاهانه، پیوسته و با محوریت مردم صورت گیرد.
به عنوان رئیس خانه مشارکت مردم در سلامت استان، معتقدم برای تقویت فرهنگ عمومی، باید از سطح شعار عبور کنیم و به سمت اقدام جمعی و مستمر برویم.
در ادامه چند راهکار و پیشنهاد عملی را با نگاهی بومی و اجتماعی مطرح می‌کنم:
تشکیل شبکه‌های محلی فرهنگ سلامت
ایجاد گروه‌های داوطلب در محله‌ها با محوریت فرهنگ گفت‌وگو، احترام به قوانین شهری، مهربانی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی این گروه‌ها می‌توانند بازوان اجرایی نهادهای فرهنگی باشند.
گنجاندن آموزش‌های ساده اما کاربردی مانند چگونه گوش بدهیم چگونه اختلاف را حل کنیم چگونه از طبیعت مراقبت کنیم در قالب بازی، داستان، نمایش یا پویش‌های مردمی.
فرهنگ عمومی بدون ریشه در میراث فرهنگی پایدار نمی‌ماند قصه‌ها، ضرب‌المثل‌ها و آیین‌های نیک گذشته ما می‌توانند بهترین ابزار برای انتقال ارزش‌های فرهنگی به نسل جدید باشند.
سازمان‌های مردم‌نهاد در خط مقدم شناخت نیازهای فرهنگی مردم‌اند. لازم است صدای آنان شنیده شود و نقش‌شان در تدوین برنامه‌های فرهنگی و آموزشی جدی گرفته شود.
رسانه‌ها می‌توانند جریان‌ساز باشند، با نشان دادن الگوهای رفتاری مثبت، معرفی کنشگران فرهنگی و بازنمایی چهره‌های مهربان جامعه. فرهنگ عمومی در سایه روایت‌های امیدبخش رشد می‌کند، نه با اخبار سیاه و ناامیدکننده
جشنواره‌هایی با محوریت رفتارهای شهروندی، احترام سلامت روان، پاکیزگی و همدلی می‌تواند روحیه هم‌افزایی و تعلق اجتماعی را تقویت کند.
در نهایت باید بپذیریم که فرهنگ عمومی یک “پروژه زودبازده” نیست. این باغ، با صبر و تکرار و عشق شکوفا می‌شود. هر گفت‌وگوی محترمانه هر لبخند هر همکاری داوطلبانه و هر رفتار آگاهانه، بذر کوچکی است در دل خاک فرهنگ جامعه.
فرهنگ عمومی مطالبه‌ای است از سوی مردم، اما در عین حال مسئولیتی بر دوش همه ماست. امروز بیش از هر زمان، نیاز داریم که از خود بپرسیم من چه سهمی در ساختن فرهنگ جامعه‌ام دارم؟
چه زیباست روزی را تصور کنیم که سلامت روان، مهربانی و آگاهی نه شعار که سبک زندگی مردم ما باشد. روزی که فرهنگ عمومی از تابلوی مناسبت‌ها بیرون بیاید و در رفتارهای روزمره ما جاری شود.
۱۴آبان، روز فرهنگ عمومی را گرامی می‌داریم
اما بیش از آن به خودمان یادآوری می‌کنیم که هر روز، روز فرهنگ است.
