یادداشت خبرنگار
مسئولیت دوگانه معاونت و آموزش:
درخواست فوری برای اصلاح بخشنامه و رفع فشار مضاعف از معاونان مدارس
در قلب چالش‌های مدیریتی مدارس متوسطه دوم و هنرستان‌ها، معاونان آموزشی، اجرایی و فنی قرار دارند؛ افرادی که به واسطه بخشنامه‌ای اداری، ناگزیر به تحمل بار مضاعف مسئولیت‌های سنگین مدیریتی و تدریس اجباری شش ساعته هستند. این سیاست که ظاهراً در جهت بهره‌وری طراحی شده، در عمل به معضلی فرسایشی تبدیل شده که هم سلامت حرفه‌ای معاونان را نشانه رفته و هم کیفیت آموزش را قربانی می‌کند.
این گزارش روایتگر فریاد خاموش معاونانی است که در میان انبوه کارهای اداری و ضرورت حضور در کلاس،فرصت تدریس واقعی را از دست داده و ناچار به راهکارهای ناخواسته‌ای مانند نمره‌دهی صوری شده‌اند.
این بحران ریشه در الزامی دارد که سال‌هاست به شکل بخشنامه‌ای ثابت بر دوش معاونان سنگینی می‌کند. برخلاف تصور برخی این مشکل تازه یا محدود نیست. شواهد و اظهارنظرهای قدیمی در فضای مجازی حاکی از آن است که موضوع تدریس اجباری معاونان و اعتراض به آن، حداقل از سال ۱۳۹۸ مطرح و به عنوان یک بی‌عدالتی مورد اشاره قرار گرفته است.
با این حال به نظر می‌رسد این بخشنامه یا هرگز بازنگری اساسی نشده یا تغییرات آن ناکافی بوده است.
مشکلات ناشی از این بخشنامه چندبعدی و جدی است:
برای معاونان:
ترکیب وظایف گسترده مدیریتی(ازبرطرف کردن اختلافات دانش‌آموزان تا پاسخگویی به اولیا و مدیریت امور دفتری) با لزوم تمرکز و آمادگی برای تدریس، عملاً غیرممکن است. نتیجه فرسودگی شغلی، استرس دائمی و احساس بی‌عدالتی است.
همانطور که در نظرات همکاران نیز اشاره شده این فشار تا جایی پیش رفته که برخی ترجیح داده‌اند از پست معاونت استعفا دهند.
برای دانش‌آموزان:
وقتی معاون مجبور است بین رسیدگی به یک مشکل انضباطی فوری و ساعت تدریسش یکی را انتخاب کند طبیعتاًکیفیت آموزش قربانی می‌شود.
در بهترین حالت تدریس به شکل صوری و با حداقل تعامل انجام می‌شود.
در بدترین حالت برای جبران زمان از دست رفته معاون ناچار می‌شود به نمره‌دهی صوری روی آورد یا سوالات محدود و از پیش تعیین شده‌ای را در اختیار دانش‌آموزان قرار دهد تا آنان را برای امتحان آماده کند.
این روش به افت پنهان تحصیلی، بی‌اعتمادی به ارزش نمرات و تضعیف عدالت آموزشی می‌انجامد.
برای نظام آموزش:
این شرایط شعارهای کیفیت‌محوری را با چالشی بزرگ روبه‌رو می‌سازد.چگونه می‌توان از معاون آموزشگاهی که خود در تنگنای زمان و وظیفه است انتظار نظارت بر کیفیت تدریس دیگران را داشت؟
به باورنویسنده تداوم این بخشنامه بدون بازنگری نشان از بی‌توجهی به واقعیت‌های میدانی و فرسایش سرمایه‌های انسانی آموزش و پرورش دارد.
آموزش کیفی نیازمند حضورمتمرکز واختصاصی است ومعاونت مدرسه خود به تنهایی شغلی تمام‌وقت و پرتنش محسوب می‌شود.
تلفیق این دو نه تنها بهره‌وری را افزایش نمی‌دهدکه برعکس به اتلاف منابع و ایجاد خطر برای آینده تحصیلی دانش‌آموزان منجر می‌شود.
راهکار نه در شعارکه در اقدام عملی و اصلاح مقررات است. آنچه اکنون ضروری می‌نمایداقدام فوری شورای معاونین ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها است.
این شوراها باید :
موضوع رادر دستور کار فوری خود قرار دهند و با تشکیل کارگروهی متشکل از مدیران مدارس،معاونان و کارشناسان آموزشی، کمّ و کیف مشکلات موجود را به دقت بررسی کنند.
بازنگری در بخشنامه مربوطه را آغاز کرده وپیشنهادهای اصلاحی روشنی را به وزارتخانه ارسال نمایند.
پیشنهادهایی مانند حذف یا کاهش معنادار ساعات تدریس اجباری برای معاونانی که حجم کار مدیریتی بالایی دارند، یا ایجاد ضوابط شفاف برای معافیت بر اساس واقعیت‌های کاری هر مدرسه.
برای جبران کسری ساعت تدریس احتمالی ناشی از این تغییربه دنبال راهکارهایی مانند استفاده بهینه از ساعت‌های خالی دبیران، جذب نیروهای حق التدریس متخصص یا تنظیم هوشمندانه‌تر زمانبندی دروس باشند.
وقتی معاون آموزشگاهی برای آرام‌کردن فضای پرتنش دبیرستان یا هنرستان یا رسیدگی به پرونده‌ای پیچیده از کلاس درس خود بازمی‌ماند تنها یک فرد آسیب نمی‌بیند؛ اعتماد یک کلاس به نظام ارزشیابی خدشه‌دار می‌شود.
زمان آن فرا رسیده که مسئولان استانی و کشوری به جای تاکید بر اجرای خشک بخشنامه‌های قدیمی گوش شنوایی برای صدای معاونان داشته باشند و با اصلاح قوانین مسئولیت اضافی این کلاس‌های اجباری را از دوش آنان بردارند.
این اقدام نه یک لطف که احقاق حقی مسلم برای معاونان و گامی ضروری برای نجات کیفیت آموزش است.
🖋️ عبدالحمید گل‌افشان
