به نام خدا
عوامل مرتبط با افت تحصیلی دانش آموزان
افت تحصیلی به عنوان یکی از موانع توسعه فردی از جنبه های مختلف فردی-روانی–اجتماعی
قابل بررسی ستذ . چرا که انسان به عنوان یک موجود چند بعدی تحت تاثیر سیستم های مختلف
روانشناختی-هیجانی–عاطف-خانوادگی و اجتماعی قرار می گیرد , که هر کدام از این سیسیتم ها
با کارکردهای مختلف خود روند رشد و توسعه فرد را تحت الشعاع قرار می دهند. لذا توجه به یک
بعد بدون در نظر گرفتن ابعاد دیگر چندان راهگشا نخواهد بود.
به طور کلی عوامل افت تحصیلی دانش آموزان رامی توان به۲دسته کلی تقسیم کرد :
1-عوامل فردی
2-عوامل اجتماعی
البته عومل فردی و اجتماعی هرکدام شامل زیرمجموعه های مهم و اثرگذار دیگری می باشند.
از عوامل مهم فردی تاثیر گزار بر افت تحصیلی می توان به مشکالت عاطفی–هیجانی که باعث
نقص در کارکردهای شناختی می شود, اشاره کرد . از جملهاین عوامل ،کمبود انگیزه های درونی
افراد , اضطراب ها , افسردگی ها و دماندگی آموخته شده ناشی از شکست های پی در پی در
انجام تکالیف تحصیلی و ارزشیابی های درسیمی باشند. این عوامل موجب کاهش احساس
خودکارآمدی در فرد شده در نهایت اعتماد به نفس تحصیلی فد را تضعیف کرده در نهایت منجر
به ایجاد تصویر ناکارآمد و تحریف شده ای از خود می شود که به دنبال آن اعتماد بنفس تحصیلی
فرد تضعیف شده و موجب شکل گیری الگوهای رفتاری اجتنابی و اهمال کاری و افت شدید
انگیزه های درونی دانش آموز برای انجام تکالیف و مطالعه درس می شود.
از جمله عوامل فردی دیگر در حیطه شناختی به مشکالت حل نشده دانش آموزان در سنین
ابتدائی مانند: اختالالت یادگیری ؛ضعف در حافظه , ضعف در مهارت های تحصیلی پایه و ….. که
به موقع تشخیص داده نشده و برای درمان اقدام نشده باشد.به نظر می رسد این معضل می تواند
از پیامدهای اجرای ناقص و نامطلوب طرح توصیفی باشد.
عوامل اجتماعی :
از جمله عوامل اجتماعی تاثیر گزاربر افت تحصیلیعوامل خانوادگی هستند. در ذیل این عنوان
به سبک های فرزند پروری نادرست,فشارها و تنشهای خانوادگی,نبودحمایت های تحصیلی
مناسب می توان اشاره کرد.
والدین باسبک تربیتی سهلگیرانهموجبعدمشکلگیریمهارت خود مدیریتی,کاهش خود
نظم دهیوتضعیفانگیزههای درونیافراد میشوند.محیطهای خانوادگی پرتنشموجبمختل
شدن امنیت روانی دانش آموزوازبین رفتن تمرکز و توجهدر تحصیلشده ,بهرهوری فرد در
مطالعه و یادگیری را با افت شدیدمواجهه میسازد.
والدین با سبک تربیتی والدین با سبک تربیتی استبدادی و سختگیرانهبااستانداردهای غیر واقع
بینانهوحدود انتظارات باالبدون در نظر گرفتن ظرفیتها و توانمندیهای فردی فرزند خود
موجب شکلگیری انواع اختالالت اضطرابی و وسواسهای فکری و اعتماد به نفس تحصیلی پایین
و از بین رفتن تمرکز حواس و افت شدید عزت نفسدانش آموز میشود.کاهش اعتماد به
نفس و از بین رفتن عزت نفس فردرابطهمستقیم با آسیبهای روانی اجتماعی دارد.
در نهایت بیانگیزگی و افت تحصیلی شدید را موجب میشود.
از جمله عوامل اجتماعی تاثیرگذار بر افت تحصیلیکه موجب افزایشعوامل مختل کنندهدر
فرایند یادگیری در مدرسهمی شود ,نحوه تدریس معلم,ویژگیهای شخصیتی معلم,ارتباط
ارتباط ناکارآمد و غیر موثر بین دانش آموز و معلم,ایجاد جو رقابتی منفی در کالس با بیتوجهی
به تفاوتهایفردیوویژگیهای عاطفی و هیجانی و رشدی دانش آموزان,تاکید زیاد بر نمره و
محفوظات دانش آموزان و قضاوت افراد بر اساس شاخصهای ارزشیابی تحصیلی بدونتوجه به
شأن انسانی و اصل پذیرش بدون قید شرط دانش آموز,مقایسهها,برچسبزنیهاو رفتارهای
غیر منصفانه صرفأ مبتنی بر عملکرد تحصیلی موجب افت عزت نفس و افزایش احساس منفی
نسبت به مدرسه و نهایتا ً ناکارآمدی تحصیلی و کاهش دلبستگی افراد به مدرسه؛ کالسدرس و
محیط یادگیری میشود که همه این عوامل موجب ایجاد محیط ناایمن و ناخوشایند در مدرسه
شدهوزمینهساز افت تحصیلی دانش آموزان است.لذا معلم اثرگذار با ویژگیهای شخصیتی بارز
معلمی با ایجاد یک رابطه ایمنوالهام بخش میتواندبا ایجاد محیط مطلوب با جو عاطفی–
هیجانی و رقابتی سالممحرک پیشرفت تحصیلی دانشآموزان باشد.تجربه ثابت کرده استنوع
ارتباطدانش آموزبا معلم میتوانددر پیشرفت تحصیلیتعیین کننده باشد.
از جمله عوامل اجتماعی تاثیرگذار بر افت تحصیلیاستفاده و بهرهبرداری بیزبطه از فضای
مجازی و رسانههای اجتماعی میباشدکهآثار مخرب آن بر همگان پوشیده نیست.
کمبود امکانات فیزیکی و نیروی انسانی از معلم تا آموزگار تا مشاورو….و امکانات فیزیکی دیگر
از مهمترین علل افت تحصیلی به حساب میآید.
راهکارهای افزایش توانمندی تحصیلی
1)تمرکز بر مهارتهای فردی دانشآموزان با آموزش مهارتهای تحصیلی موثر مانند مهارت
شیوههای مطالعه و برنامهریزی درسی از سنین ابتدایی و پایههای ابتدایی هر مقطع مانند پایه
هفتم و دهم.
2)ارائه برنامهشخصیسازی شده با توجه به تواناییهای فردی و تفاوتهای فردی به دانش
آموزان
3)استفاده از هدف گذاری کوتاه مدت فرایند محور مبتنی بر نظام پاداش درکالس درس
4)برنامه ریزی جهت ارتقاء سطح بهداشت روان دانش آموزان و کاهش و درمان افسردگی
اضطراب و مشکالت هیجانی-عاطفی دانش آموزان و افزایش انگیزههای تحصیلی
5)برگزاری جلسات آموزشی ویژه والدین خصوص رفع تنشهای خانوادگی,آموزش سبک
تربیتی قاطعانه و حمایتگر به آنها و ارائه راهکارهای ایجاد انگیزه تحصیلی در فرزندان و
کمک به اصالح سبکهای تربیتی استبدادی و سهلگیرانه
6)استفاده معلمان و دبیران از روشهای تدریس فعال و مشارکتی و فرایند محور مبتنی بر
مشارکت حداکثری دانش آموزان از طریق انجام پروژههای درسی بازی تحقیق آزمایش
داستان و غیره
7)برگزاری کارگاه های آموزش مهارت برقراری رابطه موثر مبتنی بر درک متقابل و همدلی و
رابطه برانگیزاننده جهت معلمان معلمان و دبیرانو اولیاء
8)افزایش شور و نشاطدر دانش آموزان از طریق برنامههای متنوع ورزشی-تفریحی درون
مدرسهایکه موجب افزایشحس دلبستگی به مدرسهدر دانش آموزان میشود.
9)توجه ویژه به برنامه آغازین صبح گاهی که موجب ایجاد آمادگی جسمیو روانی برای شروع
کالس می شود.
10)در سطح کالن برقراری عدالت آموزشی از طریق بهرهمندی آحاد دانش آموزان از خدمات
آموزشی مطلوب,نیروی انسانی معلم و مشاور توانمند,اینترنت پاک,کتاب و جزوات
آموزشی مناسب, تجهیز آزمایشگاهها و کارگاههای هنری در مدارس
11)بکارگیری از مدرسان توانمند برایبرنامههای آموزشی ارتقایی سالمت روان به صورت
کاربردی .
12)آموزشهای همگانی در خصوص آسیبهای فضای مجازی و مدیریت آنو آموزشهای الزم
جهت ارتقای سواد رسانه والدین.
تنظیم : شهناز اسدی …………. ارشد روانشناسی بالینی
مدیرمرکز مشاوره ترنم