بهنوش بساک کاظمی
۹/۱۱/۱۴۰۴
در روزهایی که بحران، نااطمینانی و اضطراب همچون ابری سنگین بر فضای جامعه سایه می‌اندازد، نخستین گروهی که بی‌صدا اما عمیق متأثر می‌شود، کودکان و نوجوانان اند. آنان شاید واژه های سیاست، جنگ، ناامنی یا فروپاشی را نشناسند، اما لرزش صداها، نگرانی نگاه ها و آشفتگی روایت‌های بزرگ‌ترها را با تمام وجود حس می‌کنند. درست در همین بزنگاه هاست که نقش مربیان کودک و نوجوان، به‌ویژه مربیان کانون، اهمیتی دوچندان می‌یابد.
من سال‌هاست در کنار کودکان ایستاده‌ام، در کلاس قصه، در حلقه گفت‌وگو، در کارگاه هنر و در سکوت نقاشی‌ها. آنچه با اطمینان می‌گویم این است که کودک در بحران، بیش از هر چیز به «معنا» نیاز دارد، معنایی که او را به ریشه‌هایش، به هویت جمعی‌اش و به وطنش پیوند بزند، نه اینکه در گرداب ترس و بی‌پناهی رها کند.
حفظ هویت ملی و عشق به وطن، شعاری پرزرق‌وبرق نیست که تنها در مناسبت‌ها تکرار شود. این عشق، در دل رفتارهای روزمره ما مربیان شکل می‌گیرد، در نوع روایت تاریخ، در انتخاب قصه‌ها، در احترام به تنوع فرهنگی، زبانی و قومی، و در تصویری که از «ایران» به کودک نشان می‌دهیم. وطنی که کودک می‌شناسد، اگر مهربان، چندرنگ، زنده و قابل افتخار باشد، در سخت‌ترین روزها نیز پناه او خواهد شد.
در دل مربیان، همواره این عشق به وطن باید موج بزند نه وطنی انتزاعی و دور، بلکه وطنی انسانی، فرهنگی و زیسته. ما وطن را در قصه‌های مادربزرگ‌ها، در شعرهای کهن، در بازی‌های بومی، در آیین‌ها، در لهجه‌ها و در ارزش‌هایی چون همدلی، مقاومت و امید به کودکان معرفی می‌کنیم. این‌ها سپرهای نرم اما ماندگار در برابر بحران‌اند.
آگاهی بخشی به کودک و نوجوان در دوره بحران، به معنای بمباران اطلاعات یا انتقال اضطراب های بزرگسالانه نیست. بلکه یعنی کمک کنیم کودک بداند: «تو تنها نیستی»، «ریشه داری»، «قبل از تو هم این سرزمین روزهای سخت را پشت سر گذاشته» و «تو ادامه یک داستان طولانی هستی». چنین دانشی، اعتمادبه‌نفس می‌آفریند و حس تعلق را تقویت می‌کند.
ما مربیان باید مراقب باشیم زبان‌مان، زبان امید باشد نه وحشت، روایت‌مان، روایت ایستادگی باشد نه فروپاشی. کودک باید بیاموزد که وطن فقط خاک نیست، بلکه انسان‌ها، فرهنگ، زبان، اخلاق و مسئولیت مشترک است. وقتی کودک بداند سهمی در حفظ این وطن دارد، حتی کوچک، احساس توانمندی می‌کند و این خود بزرگ‌ترین دستاورد تربیتی در روزهای بحران است.
امروز بیش از هر زمان، به تربیت نسلی نیاز داریم که هویت‌مند، آگاه و در عین حال مهربان باشد، نسلی که وطن را نه در نفی دیگری، بلکه در شناخت خود معنا کند. کانون، مربیانش و همه دغدغه‌مندان کودک، می‌توانند و باید پرچمدار این نگاه باشند.
باور دارم اگر در روزهای بحران، دست کودک را محکم‌تر بگیریم و او را به ریشه‌هایش وصل کنیم، آینده‌ای امن‌تر، آگاه‌تر و انسانی‌تر در انتظار این سرزمین خواهد بود.
