به قلم: صالح محمدیان، فعال اجتماعی
در آستانه فرارسیدن آیین سنتی چهارشنبه‌سوری و با توجه به تجارب تلخ سالیان گذشته در وقوع حوادث متعدد آتش‌سوزی و انفجار، بررسی وضعیت آمادگی سازمان آتش‌نشانی به عنوان متولی اصلی مدیریت این بحران‌ها، ضرورتی انکارناپذیر می‌نماید. بررسی‌های میدانی حاکی از آن است که این سازمان خدماتی که مسئولیت خطیر حفظ جان و مال شهروندان را بر عهده دارد، هم‌اکنون با چالش‌های ساختاری و کمبودهای تجهیزاتی عمیقی مواجه است که توان عملیاتی آن را به ویژه در شرایط بحرانی با تردیدهای جدی روبه‌رو ساخته است.
وضعیت ناوگان خودرویی آتش‌نشانی از جمله مهم‌ترین این چالش‌ها به شمار می‌آید. بخش قابل توجهی از ماشین‌آلات این سازمان به دلیل قدمت بالا و فرسودگی شدید، عملاً از درجه بهره‌وری خارج شده و فاقد استانداردهای لازم برای حضور در عملیات‌های امدادی هستند. در حال حاضر، شماری از این خودروها به سبب نقص فنی و استهلاک بالا، زمین‌گیر شده و برای بازگشت به چرخه عملیاتی، نیازمند بازسازی اساسی و تعمیرات فوری می‌باشند. افزون بر این، بخشی از ماشین‌آلات نیز در جریان اغتشاشات ماه‌های اخیر دچار تخریب کلی شده و از دسترس خارج شده‌اند. این کمبودها در شرایطی است که سازمان آتش‌نشانی از نظر برخورداری از فناوری‌های نوین و تجهیزات مدرن اطفای حریق نیز با استانداردهای روز جهانی فاصله قابل ملاحظه‌ای دارد؛ مسئله‌ای که موجب کاهش چشمگیر توان عملیاتی در مواجهه با انواع حوادث و بحران‌ها گردیده و متعاقباً ایمنی آتش‌نشانان را در حین مأموریت با مخاطره جدی مواجه ساخته، به‌گونه‌ای که آمار مصدومیت‌های بدنی در این قشر رو به افزایش نهاده است.
از منظر تأمین مالی، سازمان آتش‌نشانی به دلیل رسالت غیرانتفاعی و خدماتی خود، فاقد منابع درآمدی پایدار است و تمامی نیازهای مالی آن از سوی شهرداری تأمین می‌شود. اما در شرایط کنونی، خود شهرداری نیز با بحران مالی عمیقی دست‌به‌گریبان است و توان پشتیبانی مالی از این سازمان را ندارد؛ به‌گونه‌ای که کمک‌های جاری صرفاً به تأمین حقوق کارکنان محدود شده و امکان تخصیص اعتبار برای بازسازی ناوگان فرسوده یا خرید تجهیزات حیاتی فراهم نیست.
در این میان، نباید از دغدغه‌های معیشتی پرسنل خدوم آتش‌نشانی غافل ماند. نیروی انسانی به عنوان مهم‌ترین سرمایه این سازمان، خود با فشارهای معیشتی قابل توجهی مواجه است. کارکنانی که در خطرناک‌ترین شرایط، جان خود را برای نجات دیگران به خطر می‌اندازند، از نظر تأمین حداقل‌های معیشتی و دریافتی‌های متناسب با سختی کار، با مشکلات متعددی دست‌به‌گریبانند. این مسئله نه تنها به انگیزه شغلی و سلامت روانی آنان آسیب می‌زند، بلکه در بلندمدت می‌تواند بر کیفیت ارائه خدمات و تمرکز عملیاتی آنان تأثیر منفی بگذارد. نادیده گرفتن این بعد از مسئله، هرگونه تلاش برای توانمندسازی سازمان را ناقص و ناکارآمد خواهد ساخت.
اهمیت این موضوع هنگامی دوچندان می‌شود که به تقویم زمانی پیش‌رو و نزدیکی به آیین چهارشنبه‌سوری توجه کنیم. مراسمی که هر ساله به دلیل استفاده ناایمن از مواد محترقه و انفجارهای ناشی از آن، آمار بالایی از فوتی‌ها و مصدومان را به خود اختصاص می‌دهد و سازمان آتش‌نشانی از آن به عنوان یکی از پرتنش‌ترین شب‌های عملیاتی خود یاد می‌کند. بر اساس آمار رسمی، در حوادث چهارشنبه‌سوری سال ۱۴۰۳، ۱۵ نفر جان باخته و بیش از ۳۲۰۰ نفر مصدوم شدند که نسبت به سال پیش از آن، افزایشی ۴۱ درصدی را نشان می‌دهد. این آمار گویای آن است که در صورت نبود آمادگی کامل، امسال نیز ممکن است با فاجعه‌ای انسانی مواجه شویم.
با عنایت به مفاد قانون مدیریت بحران کشور مصوب ۱۳۹۸، به‌ویژه مواد مرتبط با وظایف ستاد مدیریت بحران در پیشگیری، آمادگی و پاسخ مؤثر به حوادث، انتظار می‌رود استاندار محترم به عنوان رئیس این ستاد، با درک صحیح از موقعیت خطیر کنونی و حساسیت زمانی پیش‌رو، شخصاً و فوراً نسبت به اتخاذ تصمیمات مقتضی اقدام فرمایند. این تصمیمات می‌تواند شامل تخصیص اعتبارات ویژه برای بازسازی خودروهای معیوب، تأمین حداقل تجهیزات ایمنی برای آتش‌نشانان، بهبود وضعیت معیشتی پرسنل به منظور ارتقای انگیزه و کارآمدی ایشان، همچنین تشکیل جلسات فوق‌العاده ستاد بحران به منظور هماهنگی میان‌دستگاهی برای پیشگیری و مدیریت حوادث چهارشنبه‌سوری باشد. امروز فرصت آن هست که با اقدام به‌موقع، از تبدیل یک آیین فرهنگی به رویدادی تلخ و غمبار جلوگیری کنیم و امنیت و سلامت شهروندان را در آستانه سال نو تأمین نماییم.
