عبدالحسین کلانتری پور
سلام و خدا قوت.
بار دیگر حادثه‌ای تلخ و دردناک رخ داد و دل بسیاری از مردم ایران را به درد آورد. خبر صبح امروز از ورامین، خبری سنگین و جانکاه بود؛ حادثه‌ای که بنا بر گزارش‌ها ده‌ها شهید و مجروح بر جای گذاشت و بار دیگر یادآور شد که امنیت و آرامش مردم، تا چه اندازه می‌تواند در معرض تهدید دشمنان قرار گیرد.
در چنین شرایطی، طبیعی است که افکار عمومی با پرسش‌های جدی روبه‌رو شود؛ پرسش‌هایی درباره علت رخ دادن چنین فجایعی، نحوه مواجهه با دشمنان و همچنین درباره سیاست‌هایی که در قبال تهدیدها و دشمنی‌های آشکار اتخاذ می‌شود.
شهادت مظلومانه مردم بی‌گناه، همواره یکی از تلخ‌ترین رخدادهایی است که یک جامعه می‌تواند تجربه کند. مردمی که نه در میدان جنگ حضور داشته‌اند و نه سلاحی در دست داشته‌اند، اما قربانی خشونت و دشمنی می‌شوند. این نوع حوادث تنها یک رخداد امنیتی نیست، بلکه زخمی عمیق بر وجدان عمومی جامعه محسوب می‌شود.
در نگاه بسیاری از مردم، خون شهروندان بی‌دفاع کمتر از هر هدف راهبردی یا نظامی نیست. جان انسان‌ها ارزشمندترین سرمایه هر کشور است و وقتی مردم عادی قربانی می‌شوند، جامعه انتظار دارد که پاسخ قاطع، بازدارنده و عبرت‌آموزی به عاملان چنین جنایت‌هایی داده شود.
در چنین فضایی، موضوع «مماشات» یا «رأفت بی‌جا» به یکی از محورهای بحث در افکار عمومی تبدیل می‌شود. برخی معتقدند که در برابر دشمنی که آشکارا دست به خشونت می‌زند، سیاست‌های نرم یا تأخیری می‌تواند به جسورتر شدن دشمن منجر شود.
تاریخ نیز بارها نشان داده است که برخی دشمنان تنها زبان قدرت را می‌فهمند. در ادبیات فارسی نیز این مفهوم به‌خوبی بازتاب یافته است؛ آنجا که گفته‌اند:
«ترحم بر پلنگ تیزدندان، ستمکاری بود بر گوسفندان.»
این بیت مشهور به‌نوعی بیانگر یک واقعیت سیاسی و امنیتی است؛ اینکه اگر در برابر تهدیدهای جدی واکنش بازدارنده وجود نداشته باشد، قربانیان بعدی ممکن است افراد بی‌گناه بیشتری باشند.
در سال‌های اخیر منطقه خاورمیانه بارها شاهد تنش‌ها، درگیری‌ها و اقدامات خشونت‌آمیز بوده است. در چنین محیطی، کشورها همواره تلاش می‌کنند با ترکیبی از قدرت دفاعی، دیپلماسی و بازدارندگی امنیت خود را حفظ کنند.
با این حال، وقتی یک دشمن به‌صورت مکرر دست به اقداماتی علیه غیرنظامیان می‌زند، طبیعی است که مطالبه عمومی برای پاسخ قاطع افزایش پیدا کند. مردم انتظار دارند که چنین اقداماتی بی‌پاسخ نماند و هزینه آن برای عاملان بسیار سنگین باشد.
در این میان، مسئله مذاکره نیز همواره یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در فضای سیاسی و اجتماعی بوده است. برخی مذاکره را ابزاری برای کاهش تنش و جلوگیری از درگیری می‌دانند، در حالی که برخی دیگر معتقدند مذاکره با طرفی که به تعهدات خود پایبند نیست، می‌تواند به اتلاف زمان و حتی افزایش خطر منجر شود.
منتقدان مذاکره با دشمنان غیرقابل اعتماد بر این باورند که تجربه‌های گذشته نشان داده است برخی قدرت‌ها در عین مذاکره، همزمان به دنبال تقویت موقعیت خود و تضعیف طرف مقابل هستند.
از نگاه این گروه، مذاکره زمانی معنا پیدا می‌کند که دو طرف به اصول و توافقات احترام بگذارند. اما اگر یک طرف هیچ پایبندی به قواعد و قوانین نداشته باشد، مذاکره ممکن است تنها فرصتی برای بازسازی توان دشمن فراهم کند.
یکی از نگرانی‌هایی که در چنین شرایطی مطرح می‌شود، مسئله «تجدید قوا» است. زمانی که درگیری‌ها متوقف می‌شود یا آتش‌بس برقرار می‌گردد، طرف مقابل ممکن است از این فرصت برای تقویت توان نظامی و برنامه‌ریزی برای اقدامات بعدی استفاده کند.
در تاریخ جنگ‌ها نیز نمونه‌های متعددی وجود دارد که در آن یک طرف از فرصت مذاکرات یا توقف درگیری‌ها برای بازسازی توان خود بهره برده است.
به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند که هرگونه مذاکره باید با در نظر گرفتن تجربه‌های گذشته و با دقت بسیار انجام شود.
در مقابل، عده‌ای دیگر تأکید می‌کنند که قدرت دفاعی و بازدارندگی باید در بالاترین سطح حفظ شود تا دشمن حتی به فکر حمله نیز نیفتد.
در واقع بازدارندگی یکی از مهم‌ترین اصول امنیت ملی در بسیاری از کشورهاست. زمانی که دشمن بداند هر اقدام خصمانه‌ای با پاسخی سنگین مواجه خواهد شد، احتمال وقوع حمله به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.
به همین دلیل بسیاری معتقدند که پاسخ به اقدامات خصمانه باید به‌گونه‌ای باشد که نه‌تنها عاملان آن را مجازات کند، بلکه مانع تکرار چنین اقداماتی در آینده شود.
از سوی دیگر، مردم نیز انتظار دارند که تجربه‌های تلخ گذشته بار دیگر تکرار نشود. هر حادثه‌ای که به جان باختن شهروندان منجر شود، در حافظه جمعی جامعه باقی می‌ماند و به بخشی از تجربه تاریخی آن تبدیل می‌شود.
این تجربه‌ها می‌توانند در شکل‌گیری نگاه مردم به سیاست‌های امنیتی و خارجی کشور تأثیر بگذارند.
در نهایت، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، حفظ امنیت مردم و جلوگیری از تکرار چنین فجایعی است. جامعه انتظار دارد که مسئولان با تدبیر، قدرت و هوشیاری از جان و امنیت شهروندان دفاع کنند.
امنیت، آرامش و کرامت مردم باید در صدر همه تصمیم‌ها قرار داشته باشد.
بدون تردید دشمنانی که دستشان به خون بی‌گناهان آلوده است، نمی‌توانند با اقدامات خود اراده ملت‌ها را در هم بشکنند. تاریخ نشان داده است که ملت‌هایی که در برابر تهدیدها ایستادگی می‌کنند، در نهایت مسیر خود را ادامه خواهند داد.
اما در عین حال، این ایستادگی نیازمند هوشیاری، تجربه‌اندوزی از گذشته و اتخاذ تصمیم‌های سنجیده است.
امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که تجربه‌های تلخ گذشته به درس‌هایی برای آینده تبدیل شود؛ درس‌هایی که مانع تکرار خطاها و زمینه‌ساز امنیت پایدار برای مردم باشد.
در پایان باید یاد و خاطره همه قربانیان این حوادث تلخ را گرامی داشت و برای مجروحان و آسیب‌دیدگان آرزوی سلامتی و بهبودی کرد.
امید آنکه روزی فرا برسد که مردم این منطقه در امنیت، آرامش و به دور از خشونت زندگی کنند.
